Montag, 21. März 2016

Viktori Xhako - Cikël Poetik

Viktoria Xhako me pseudonimin letrar Zhorzh Sand si një përzgjedhje e saj personale, është lindur më 09.10.1950 në Durrës (Shqipëri) në një familje të thjeshtë, me babá nga Leskoviku, i zhvendosur në Tiranë në moshë të vogël e më vonë në Durrës dhe me mamá nga Durrësi. Fëmijëria e saj (siç thotë ajo vetë) është më e bukura e botës, edhe pse kushtet ekonomike të familjes nuk kanë qenë të mira. Prindërit e saj, babai nëpunës, kurse mamaja rrobaqepëse, të drejtë e të ndershëm dhe të përkushtuar për familjen, me gjithë varfërinë e tejskajshme kanë qenë model në jetën e tyre familjare e shoqërore duke ndikuar pozitivisht në kultivimin e dashurisë ndërmjet pjesëtarëve të familjes dhe me shembullin e tyre edukuan tek fëmijët sinqeritetin, thjeshtësinë, korrektesën, butësinë. Mësimet e para i mori në vendlindje. Ka qenë nxënëse e mirë, e urtë, e qetë dhe disi e mbyllur. Dashurinë e parë Viktoria e ka pasur me librat dhe me poezinë.  Viktoria ka nisur të lexojë letërsi artistike në moshë shumë të vogël. Kur ishte 9 vjeçe ajo lexoi romanin e parë “Historia e njeriut të vërtetë”. Mbresat, që i la ky libër ngjallën tek ajo dëshirën për të shkruar vargje, mbresa që shënojnë edhe fillimet e krijimtarisë së saj poetike, natyrisht përshkrime fëmijërore rreth ngjarjeve të romanit. Gjatë kësaj kohe ndoqi një kurs të shkurtër për piano dhe u regjistrua në kursin e baletit në shtëpinë e pionierit. Pëlqente filmat, këngët e muzikës së lehtë, atletikën ku edhe u vlerësua e para në kërcim së larti me rezultatin 1.10m ndërmjet shkollave 7 vjeçare të qytetit, vizatonte dhe dashuronte lulet. Këto kishin qenë dëshira kalimtare, sepse u zbehën përballë letërsisë dhe dashurisë për lulet, që mbetën dashuritë e saj të përjetshme. Leximi i vazhdueshëm i librave i dha shtysën për të shkruar. Nuk e dinte nëse kishte talent, por në familjen apo fisin e saj, ajo është e vetmja, që ka shkruar. Vazhdoi të lexonte e të shkruante gjer në moshën 18 vjeçe. Me mbarimin e gjimnazit pushoi së shkruari. Por pushoi gjatë, 42 vjet. Mbaroi universitetin në degën letërsi e gjuhë shqipe në Tiranë, rriti dy fëmijë të mrekullueshëm dhe kreu me përkushtim punën si mësuese letërsie në gjimnaz gjer në vitin 1999, kur u largua familjarisht nga Shqipëria. Për shkak të përkrahjes e inkurajimit të paktë, që kishte për talentin e saj, nuk mundi të hyjë në radhët e shkrimtarëve shqiptarë në vitet e rinisë. Por talenti nuk vdes. Vitet e fundit ka rinisur përpjekjet për të plotësuar atë dëshirë të vjetër të rinisë e të të gjithë jetës së saj, të shprehë së fundi në letër gjithë grumbullin e madh të pikëpamjeve, ideve, shqetësimeve dhe emocioneve të saj për jetën njerëzore, për dashurinë, për dhimbjet, për marrëdhëniet familjare dhe qëndrimin e saj personal për ngjarjet në vendlindje. Nisi me poezi, po si pakuptuar kaloi edhe në prozë. Gjithçka, që kishte përjetuar gjatë jetës e derdhi në fletë. Tema qëndrore e shkrimeve të saj erdhi duke u saktësuar gjer në temën përfundimtare, që do të prekte pothuaj të gjithë krijimtarinë e saj: Bota e gruas, jeta e saj e pajetuar emocionalisht, gruaja, që nuk ka mundur të bëhet femër. Që nga ky moment pena e saj nuk do të ndalej. Në Prill 2011 botoi në Tiranë vëllimin e parë me poezi “ZEMËR E NGRIRË”. Krahas poezive vazhdoi të lëvronte tregimin dhe novelën. Tregimin e parë e shkruajti më 30 korrik 2010, kur kishte vetëm pesë muaj që kish rinisur të shkruante poezi. Brenda dy muajve, krahas poezive, shkroi dhjetë tregime. Pastaj më rrallë, pa ndonjë rregull kohor, gjersa u bënë 19 tregime dhe ajo vendosi t’i botojë në maj 2012. Eksperienca e saj më e bukur në prozën e këtij viti janë katër tregime dhe epilogu i tyre, brenda të cilëve lëvrijnë të njëjtët personazhe. Ndërkohë që idenë e lindur që më 2010 për të shkruar edhe një roman, nisi ta vinte në jetë. Puna e saj ishte intensive, po ajo e përballoi duke dashur të plotësojë, të mbushë boshllëkun 42 vjeçar. Në maj të vitit 2012 ajo botoi përsëri në Tiranë, këtë radhë  dy libra: “TAKOHEMI NË QIELL” me poezi dhe “DORA E JETËS “ me tregime, që i promovoi në Durrës, në vendlindjen e saj. Pas botimit të dy librave puna e saj vazhdoi me të njëjtin ritëm si në poezi, ashtu edhe në prozë. Një kujdes të veçantë i kushtoi të shkruarit të romanit të saj të parë, që mendonte ta mbaronte po këtë vit, së bashku me dy librat e mësipërm, por e pengoi gjendja shëndetësore. Në maj 2013 ajo është përsëri në Tiranë, ku boton vëllimin e saj të tretë me poezi “TESTAMENTI”, që shënon librin e saj të katërt. Në këtë vëllim vihet re një rritje cilësore e krijimtarisë së saj, shenjë që u duk që në vëllimin e saj të dytë. Tek “TESTAMENTI” është një poezi e shkruar ndryshe nga të gjitha poezitë e tjera, me një kombinim vargjesh e skenash, me prolog e epilog, me rimë e varg të bardhë, të matur e të thyer, ku shpaloset gjithë shpirti i saj si grua, si femër. Titullohet “TESTAMENTI” dhe i ka dhënë titullin këtij vëllimi.
Po në këtë vëllim veçohet poezia kushtuar Ali Podrimjes. Siç thotë vetë autorja: “Të shkruash për një njeri e poet të madh si Ali Podrimja është një obligim, që kërkon shpatulla të forta për ta mbajtur. Unë nuk u ndjeva e tillë. Rri urtë, thashë, nuk e bën dot ti. Por erdhi mbrëmja dhe unë, ashtu krejt qetë dhe thjesht , modestisht, siç e kam shkruar edhe në poezi, hodha në fletë vargjet për Ali Podrimjen. Përfytyrova ardhjen  e tij në klasën ku jepja mësim, jo fizikisht, po nëpërmjet vargjeve që kam komentuar me nxënësit dhe e shkrova poezinë. Kaq ishte. U gëzova që poezia ime ishte zgjedhur për të hyrë në antologjinë kushtuar Ali Podrimjes. Nuk e kisha adresuar gjëkund. Por poezia ime, jo vetëm u botua në atë antologji, po strofa e saj e fundit përmendet si ilustrim në parathënien e antologjisë. Çdokush duhet ta kuptojë emocionin tim që nga 101 poezi u zgjodh për ilustrim vetëm poezia ime. Dhe mirënjohjen!”

Modestisht për poetin e madh ALI PODRIMJA
 NË KLASËN TONË

Pa trokitur u fute në klasën tonë,
Nën sqetull mbaje një tufë poezi,
Me tëndin shikim të butë, të ngrohtë,
Ëmbël preke sytë e nxënësve të mi.

Me ndrojtje lexova vargjet e tua,
Ti veten prezantoje para nesh,
“Unë, biri yt, Kosovë,” komentova...
Dhe ti i yni u bëre për jetë.

Në glob janë shpërndarë nxënësit e mi,         
Mbase takim s’do të ketë ndonjëherë,
Por emrin shqiptar me vete kanë marrë,
Dhe vargun tënd,
     Me krenarinë e shqipes,
          Në zemër kanë mbjellë.

E diel 22 korrik 2012 ora 23:45
Botuar në ANTOLOGJIA E DHEMBJES POETIKE.
101 përkushtime ALI PODRIMJES
Shtëpia botuese Rugova Art
Prishtinë 2012
Maji i vitit 2014 do ta gjejë sërish në Tiranë ku boton vëllimin e saj të katërt me poezi “BUKË E HIDHUR”, promovimin e të cilit do ta organizojë përsëri në vendlindjen e saj, në  Durrës. Pas këtij botimi ajo u impenjua seriozisht që ta mbaronte romanin. Shkruante kudo, në dhomën e punës, në ballkon, në rrugë, në shtrat, ditën, natën. Në vende të ndryshme të shtëpisë linte në “gatishmëri” fletushka dhe stilolapsa. Sepse edhe kur lëvizte nëpër shtëpi, në çdo çast mund të shkruante. Ka udhëtuar shumë. Si makina, si treni, si aeroplani, për të kanë qenë vende mjaft komode për të shkruar. Bile, në këto udhëtime, i krijohej një ndjesi sikur afrohej atje ku nuk ka qenë kurrë duke u futur kështu në një ëndërr. Shumë shkrime të saj janë krijime të çasteve të tilla. Edhe tregimi “Haluçinacione” është rezultat i një udhëtimi, po ndryshe nga të tjerët, i një udhëtimi të zymtë. Dita e saj e punës ishte rreth 20 orë me një pushim fare të shkurtër. Gjatë kësaj kohe ajo nisi të ndiejë shenjat e para të lodhjes, po nuk u dorëzua. Vazhdoi punën dhe falë vullnetit të saj të hekurt arriti t’i realizojë objektivat që i vuri vetes. Mbaroi romanin “MOS M’I VRIT ARINJTË E BARDHË” dhe njëkohësisht me të edhe vëllimin e saj të fundit “MONOLOGU I ENIGMËS” me prozë e poezi. Duke mbajtur mbi supe një lodhje të tejskajshme ajo arriti në Tiranë, ku do të qëndronte vetëm tri javë, aq sa do të zgjaste botimi dhe promovimi i dy librave të saj, që u organizua përsëri në Durrës, ndryshe nga vitet e mëparshme të qëndrimit prej 5 – 6 javësh në Tiranë. Kjo lodhje e madhe do ta mundonte gjatë ditëve atje, por do të bëhej më e rëndë pas kthimit nga Tirana në shtëpi. Ajo vazhdon të jetë e lodhur. Viktoria Xhako në moshën 65 vjeçe e ndien veten një grua të zakonshme, që ka bërë punën e saj të zakonshme, që të tjerët e kanë parë vetëm në këtë të zakonshmen e saj.  Si një kallëz e vjetër gruri, e shkërmoqur, e shtrirë në fushë. Që buzëqesh kur mendon se ato kokrra të saj, edhe pse shumë të pakta, mund t’i shtohen bukës së madhe, që ushqen njerëzimin. Kështu edhe dëshiron të shkojë, me buzëqeshjen e asaj kallëze. Viktoria e ka mbyllur bllokun e saj gri në pritje të kohëve më të mira. Ajo shkruan:
“Koha çdo ditë ma ndryshon fytyrën,
Konvencion i thjeshtë është emri im,
Unë ruaj të pandryshuar zemrën,
Rrahjet ia derdh në fletën e bardhë çdo ditë!”

Bëjnë përshtypje dy gjëra të veçanta në jetën e saj:
1.Edhe pse u martua me të mbaruar gjimnazin, vazhdoi rregullisht universitetin ditën, të cilin e mbaroi në kohë të rregullt për 4 vjet. Në vitin e dytë të universitetit lindi fëmijën e parë.
2.Pas 42 vjet heshtjeje rifilloi të shkruajë poezi, pastaj kaloi edhe në prozë duke shkruar e botuar për pesë vjet shtatë libra:

1. ZEMËR E NGRIRË                                   poezi, botuar në prill 2011,
2. TAKOHEMI NË QIELL                           poezi, botuar në maj 2012,
3. DORA E JETËS                                         tregime, botuar në maj 2012,
4. TESTAMENTI                                          poezi, botuar në maj 2013,
5. BUKË E HIDHUR                                                poezi, botuar në maj 2014,
6. MONOLOGU I ENIGMËS                      poezi e prozë, botuar në maj 2015,
7. MOS M'I VRIT ARINJTË E BARDHË     roman botuar në maj 2015.
Viktoria me disa poezi të saj është prezantuar në 5 (pesë) Antologji. 


     MOS, TË LUTEM...

Mos më shih sypikëlluar,
Mos ma zgjat dorën nga larg, 
Mos më nis rënkim të dhimbshëm,  
Jam shumë larg e dot s’e kap.    

Mos m’i njom buzët e thara,       
Mos më bëj pak fresk në zheg,    
Mos, të lutem, lëre mallin,                                        
Jam shumë larg, në shpirt më prek.     

Mos më nis kujtim të hershëm,                    
Mos ma thyej burgun tim,                                 
Mos vrapo mbi krahë valësh,                               
Jam shumë larg, jam pa kthim.                                   

Kur të jesh buzë detit të kaltër,                             
Kur të jetë ajri krejt i bardhë,                                       
Më nis, të lutem, lotin e pastër,                                    
Atë do pres, do pres me mall!!!  

                                           NË DITARË TË PASHKRUAR       

Varur qiellit tim gri,
Endem ajrit të rralluar,
Në kujtime mjegullore,
Në ditarë të pashkruar.

Kolovitem hapësirash,
Sytë veshur vello malli.
Nata rri e palëvizur,
Bebëzash hesht  shuar zjarri.

Ndjeva gulshe, gjak të valë,
Zemrën, harqe vetëtimash.
Netët u ndriçuan befas,
Yjtë zunë vend lëndinash.

Atje tej një buzëqeshje,
Nisi  përqafim të ngrohtë.
Rruga ishte shum’ e gjatë,
Era ishte shum’ e ftohtë.

-Ajri ësht’ puhiz’ e lehtë,      
Hiqe trikon, - the, - nga beli,
Lere, ty ta shndrisë  trupin,
Lozonjarja  rreze dielli.-

Por, sa keq! Sa shpejt vjen nata.
Dhe ti nisesh horizontit,
Ku nuk ka asgjë të gjallë,
Veç vrastaret shkrepëtima,
Që i ruan qen Cerberi,
Jargëvarur, gjuhëjashtë.

Angullin ky shpirt i natës,
Duke ndjell’ ogur të zi.
………………………………..
Hap ditarët  e pashkruar…
… Të pashkruar përsëri!


 MË FOLI GJETHJA

Një gjethe vjeshte ra në park,
Mbi prehrin tim, nuk di se pse.
Me sytë e verdhë më tha diçka,
Nuk e kuptova, foli pa zë.

S’e di nga ç’pemë e solli era,
As shpirtin s’ia kuptova dot.
Kish gjuhë të thjeshtë, fjalëmunguar,
Me sytë e verdhë diçka më thosh.

Një bosh më la në kraharor,
Kur e lëshova në tokën e ftohtë.
Tani në shpirt dhe unë kam ngrirë,
Vuaj, që s’e kuptova dot.

NJË PUTHJE RRËZUAR NË ASFALT... 

Një puthje rrëzuar në asfalt,
Qullur shirash dhe erërash fshikulluar,
Shkelur nga të rënda këpucë, pa mëshirë,
Aromën e blirit kërkon përgjëruar.

Atij bliri, buzë trotuarit të ndarjes,
Ku kurrizin mbështeste nën gjelbërim,
Duart e nxehta i ndiente mbi supet e brishta,
Dhe ankthin e puthjes për një ritakim.

Tani, e vetmuar, tretet ajo puthje,    
Buzë asfaltit, ku lulëzonte një bli,      
Ajo puthje, përvëluar në asfaltin e nxehtë,
Me sytë e butë... kërkon përsëri...
Pak aromë nga i blerti bli.

          ABAZHURI I BLERTË...

Nën dritën e blertë të abazhurit mbi komodinë,
Konturet e jetës mundohej të fshihte nata.
Qepallat e syve përpëliteshin me dhimbje,         
Të shihnin, të preknin atë që tërhiqej mbrapa.

Skorpionët e zemërimit gërryenin shpirtin,
Heshtja e frikshme përplasej në mure,   
Përgjigjet -  jehona thyheshin dhimbshëm,
Në honet e errëta të jetës absurde.

I blerti abazhur, pikëllim lotonte...

Keine Kommentare:

Kommentar veröffentlichen