Freitag, 15. Dezember 2017

Meraku i Kolit

Alketa Maksuti Beqari
Alketa Maksuti Beqari

Bisedat tona ishin të gjata, me orë të tëra. Flisnim për gjithëçka dhe ishim aq të lirë me njëri - tjetrin. Më mungon, më mungon shumë. Ishte pa komplekse. Temat vinin aq natyrshëm dhe përfundonin me energji të lartë kur preknim tek tema më e nxehtë e njerëzimit, seksi. Ajo po merrej me një studim mbi këtë temë, madje shkruante edhe tregime të tilla. Isha lexuesi i parë i saj. Mbaja qëndrim kritik shpesh dhe në një fjalë të vetme. Më dëgjonte me vëmendje. Ishim shok prej vitesh, e lexonim mendimin e njëri - tjetrit, unë guxoja gjithmonë duke ja shprehur dëshirën të bëja dashuri - seks me të, sikur një natë të vetme të ndodhte. Gjithmonë merrja të njëjtën përgjigje: Të kam shok. Shokë jemi prapë ia ktheja, më lejo vetëm një natë, e adhuroj trupin tënd, të prek lëkurën, të ndjej aromën tënde, por përgjigjia ishte jo. Kjo më tundonte më shumë, dreqi ta hajë ego mashkulli, doja të dija si bënte dashuri, imagjinata më pushtonte më tepër kur i lexoja shkrimet. Herë pas here e pyesja: Si personazhi i tregimit je ti? Qeshte më të madhe. Unë jam si personazhi, sepse e krijoj unë më shtonte nga pas. E dija që dinte të bënte bukur dashuri, trupi i saj ishte, o Zot si ishte. Sa mirë që keni vendosur të shkruani për të dhe krijimet e saj. Kur më telefonuat ngurrova, sepse na mbyt gjykimi. Por tashmë kanë kaluar vite dhe njerëzit duhet ta dinë që Ajo grua ishte reale, prekte ku na dhembte të dyja gjinive. Dua të kujtoj, dua të kujtoj se që ditët e para të njohjes tonë, madje që në takimin e parë unë e doja ta kisha në krah, nën trupin tim. Kur i hynim letërsisë, jetës sociale, profesionit harroheshim, ikte koha, fluturonte, ama kur ndizej biseda për seksin unë humbisja fare. Ishte ekstremiste, sa nganjëherë nuk e kuptoja si arrinte të ishte aq rezistente ndaj meje. Edhe kur mund të kishte lëkundshmëri, nxitje neuronesh dhe ne të shkonim në kulminacionin që unë doja, ajo dinte të kalonte situatën. E admiroja. Një natë ndodhi. Kërkoj foto nudo ti realizoja. Por i vendosa kusht që do jemi të dy nudo dhe do rrimë bashkë. Nuk do të prek pa dëshirën tënde u shpreha, nëse do më ndjesh, atëhere nuk di çfarë mund të ndodhë. Ramë dakort. Zgjodha qytetin më të dashur për të Parisin. Preva biletat. Dhe u nisëm. Të kërkoj ndjesë se as për kafe nuk iu pyeta, më rrëmbeu ngjarja.

U ngrit. Më përgatiti kafen.
Sa sheqer doni? - më pyeti.
Dy kuba.
Po përgatit edhe për vete. Dua t' ju shoqëroj.
Vendosi pas pak kafet në tabaka dhe i serviri.
Biskotat janë franceze. Pak ditë kam që u ktheva nga Parisi. Sa herë jam atje shëtis mbi Senë dhe anash saj. Si harroj dy ditët që ne qëndruam aty. Gjithë vitet tona përmblidhen në ato dy ditë. Kur arritëm në Paris më kërkoj së pari ta çoja tek Mulin Ruzhë. Atje ku Arti shkrihej me botën e erosit, atje ku kurtizanet ishin edhe kërcimtare, atje ku qartësisht u tregua se njerzimi vuan nga sëmundja më e madhe, hipokrizia, e aty maska çirrej. Shpërrthimi vullkanik ishte tek ai vend. Adhurimi i sensualitetit zaptonte meshkujt, i linte pa frymë. Sytë e lumtur e të shëndritshëm të saj i kam të paharruara, i shoh edhe tani. Shëtitëm gjatë. Në mbrëmje shkuam në hotel. Hyri e para në dush. Doli e mbështjellë nga peshqiri pas pak minutash. Mora aparatin dhe nisa setin e fotove. U shtri mbi krevat. Nisa shkrepjet e njëpasnjëshme. Ajo ishte fushë magnetike.
Ndali tregimin dhe piu ngadalë kafen. Mori një biskotë e ngjeu tek kafja.
Buzëqesha.
Veprova kështu për ta ndjerë më pranë qënien e saj. I pëlqente kafen ta shoqëronte me biskota. I hante shumë ëmbëlsirat. Ndoshta prandaj ishte aq e ëmbël. Por kthehemi tek ajo natë. Sa të çlodhesh pak i thashë po bëj edhe unë dush. Pas minutash në dush dola. I mbështjellë nga peshqiri normalisht. Ajo kishte fjetur. Gjumi i kishte dhënë nur bukurie. U shtriva pranë saj. Nga lodhja më zuri gjumi shpejt. Mëngjesi na gjeti ngjitur trupash si gjumi është. Ajo hapi sytë dhe tek më pa që e vështroja fytyrën e saj të dlirë më tha mirëmëngjes dhe qeshi lehtas. Nuk të preka si ta premtova i thashë, qeshi edhe më. U ngrita dhe nisa ta fotografoja. Nudot dolën të bukura, njëra është në kopertinë libri që ajo botoi si u kthyem nga Parisi.
Heshti. Ngadalë ngriti filxhanin e kafes dhe e gjerbi.
Prita.

Donnerstag, 14. Dezember 2017

Ramiz Kuqi : UNË KAM TALENT

Në katin e fundit, një uzurpator, në ditët e para të lirisë, ngriti një kat , dhe nga andej përcillte përmes radios Zëri...këngë atdhetare, zëra e fjalime të mbajtura gjatë luftës. Njerëzit Uzurpatorin nuk e njihnin, as teket e tij . Nuk fliste me njerëz.Shumë njerëz donin t'i afroheshin , të bisedonin me të. Ai fliste rrallë. Kishe përfytyrimin se ishte engjëll.
Në një mëngjes vjeshte një kompani nisi ta shtojë një kat, atje lart..kat që gati e prekte qiellin me dorë. Njerëzit kishin humbur të afërmit në luftë..bënin përpjekje për të hyrë në dimër e secili shikonte punët e veta.
Ndonjë që ishte më kurreshtar pyeste ndokend se ç'po bëhej atje lart.
- Nuk ke ndonjë punë tjetër?- erdhi një zë nga maja e kulmit ku tullë mbi tullë po ngrtiej muri. Për disa ditë u rrafshua muri , dhe tash po hidhej kulmi. Njerëzit filluan në flasin nëpër shtëpi, qytet e fshatra. Se aty po bëhej një radiostacion lokal. Njeriu ishte një
komandant i luftës. Ec e guxo të flasësh,- i tha Zëri një pasdite mikut të tij, një intelektual i rënë në burg për një ngritje të zërit dhe mospajtim në gjyq.E kishin shpallë armik të socializmit dhe të bashkim- vëllazërimit.
Kishin kaluar shumë vite nga ajo kohë. -Më vjen mirë që të takova,- i tha Zëri. Të kam shkruar derisa ishe në mërgim. Kam kërkuar të ma redaktosh një recital. E tëra kjo bisedë u bë pranë një butiku rrobash.
- A. rrudhi krahët. Nuk di çfarë të them. Në sa pjesë do ta ndash dhe sa aktor do t'i angazhosh për ta realizuar recitalin? Paraprakisht duhet ditur kjo, dhe pastaj të nxirren vargjet poetike e të ndahen rolet. A mund të ma thuash ?
- Nuk e mban mend A. sa kam talent unë? Të kujtohet kur për një pasdite e shkrova një tekst poetik dhe bëra recitalin më të mirë në nivel komunal?
- Ndoshta. Unë kam harruar. Ka shumë dekada nga ajo kohë.- Po pse nuk e përgatisni ju vetë?- i tha A.
- Unë e bëj vetë. Ti ende nuk e njeh talentin tim?
- E njoh, e njoh,- i tha A. Kërkoj ndjesë që po ta them këtë. Po ja ashtu më erdhën fjalët.
Jashtë binin fluska bore të buta. Era i shpërndante djathtas e majtas. Ishte pak para se të binte muzgu mbi qytetin e heshtur. Para se të përshëndetej nga Zëri i radios...., i cili mezi merrte frymë, i tha: përgatite recitalin !
- Unë kam talent. Po ti nuk më pyete përse marr frymë kaq vështirë?
- Nuk e di, miku im.
- Ka vite kur pata një problem shëndetësor. Ika të mjeku atëbotë.
Pa më bërë asnjë analizë, më dhanë një ineksion...Nga ajo kohë unë u sëmura. Ndaj dhe ecjen e kam të vështirë.
A. bleu një poçë elektrike , e cila ishte shkundur në korridor . Hapi derën , mori një karrigë dhe mezi e hoqi kupolën e saj.E hoqi të vjetrën dhe e vuri poçën e re, me dritë farfuritëse. Po fjalët e Zërit të radios...unë jam talent e përcollën gjatë e më gjatë, deri në gjumin e parë, e përcjellë me një ëndërr...në skenë iu duk se pa aktorët, të cilët me zërin e tyre ngritën në sallë të pranishmit...me duartrokitje të pandalshme.
Kur hapi sytë, pa se ishte djersitur e bërë çullë. Iku deri në tarracë për të marrë një shishe me ujë. Borë e fërfëllizë binte jashtë, Ora ishte tre pas mesnatës. U kthye sërish në shtratin e tij të ngrohtë, dhe e mbështolli kokën me jorgan. Por gjumi nuk e mori deri në mëngjes !

Zija Çela: HARROVE KEPUCET, NJERI!

Kur u ndamë, më porositi të merrja taksi. Për tri arsye, tha: e para, ora vajti vonë; e dyta, bie shi dhe, e treta, shtëpinë e ke larg. Unë kisha një arsye të vetme që atij nuk ia thashë: pasi kisha paguar kamerierin, nuk më kishte mbetur asnjë kacidhe në xhep.
Ndihesha aq mirë, sa po mendoja se kujt t’ia dija për nder qetësinë e ëmbël që kishte zbritur tek unë: Florian Stafës që u ul rastësisht në tavolinën time, apo Kurtali Begut që hante darkë me të shoqen në krahun tjetër të sallës. Restoranti ishte plot dhe, sapo hyri, Floriani vërejti se isha vetëm.
- Ke dëgjuar gjë, - pyeti, - i ka vdekur babai Kurtali Begut?
- Ku di unë, - thashë.
- Maskarai, - murmuriti ndërkohë që buzëqeshte, duke ia kthyer përshëndetjen një çifti në tavolinat matanë.
- Kush është maskara? - pyeta.
- Ja, ai zotëria i rëndë që sapo përshëndeta. Koqe kandari është!
- Po pse e ndyn gojën dhe kush është zotëria që përshendete? - pyeta prapë.
- Kurtali Begu pra, - tha ai, duke u thartuar në fytyrë. - Pardje më tha se e kishte të atin duke vdekur dhe se i duheshin disa të holla borxh. Kush ia diskutoi! Sa të donte, pesëqind, një mijë euro. Mirëpo ka tri net radhazi që e gjej këtu bashkë me të shoqen. Monika e tij, ajo pipiruqja me frizurë luaneshe, nuk na paska zemër të shohë dikë që heq shpirt. Por edhe në shtëpi s’kanë tjetër njeri dhe e lënë plakun që të vdesë vetëm. Ja, - turfulloi duke u zgjeruar me bërryla në tryezë, - këtë nuk mund ta duroj.
- Çfarë nuk mund të durosh? - pyeta.
- Nuk mund të duroj që me paratë e mia, domethënë me paratë e mortit, të na kapardisen këtu me fileto peshku dhe verë Kianti. Dhe e di përse e bën këtë ai dudumi? Për t’ia shmangur, siç më tha mbrëmë, emocionet negative së shoqes. E marrtë lumi e marrtë, me gjithë atë shushkën e tij, madamë Monikën! - Në çast u kthye nga kamerieri dhe i tha të sillte Kianti edhe për ne. Mua do të më mbetej të paguaja ushqimin që kisha ngrënë. - Të tjerat i kam unë, - tha.
Pasi pimë verën, porosita edhe unë një Reisling për llogarinë time.
- E paguaj unë edhe këtë shishe, - tha ai, - ti meriton më tepër. Sa shumë ke bërë ti për babain tënd!
- Vërtet? - pyeta.
- Shumë, - përsëriti ai, - shumë ke bërë. Dhe ke mbetur shembull i paharrueshëm.
- Po çfarë kam bërë? - m’u zgjua dëshira që ta dëgjoja nga goja e tij.
- Kush e diskuton, këtë e di e gjithë Tirana, - dëshmoi ai. - Yt atë vdiq pak ditë para asaj të diele, kur ishte caktuar dasma jote. Atëherë ti e shtyve dasmën dhe të vdekurin e veshe me rrobat e tua të dhëndërisë, me kostumin, me këmishën, me këpucët.
- Kostumin jo, - thashë, - kostumi iu ndodh. Vërtet, të mbajtur e kishte, por nuk ishte aq i rënë. Unë i dhashë këpucët e mia, i kisha bërë me porosi, një palë këpucë bezhë, me lëkurë boksi, me thurje e me tokëza në rripin e siprinave. Edhe sot e kësaj dite s’kam më rast të kem këpucë të atilla me shollë!
- Do t’i kesh, - më paralajmëroi ai. - Madje shumë shpejt.
- Ç’thua?! - u rrëqetha.
- Do t’i dhuroj unë, - sqaroi ai, - ti meriton më tepër. Rrobat e dhëndërisë... këpucët! Nuk është e lehtë, ke lënë nam me tët atë!
- Po ty kush ta ka thënë? - m’u nxit kërshëria më tej.
- Ben Tufina ose Genc Mema, - tha ai. - Por ndoshta as njëri, as tjetri. E dinë këta të dy?
- E dinë, besoj.
- Duhet t’ua kesh thënë ti apo jo?
- E mësuan atëherë, kur më ftuan për konferencë në Shoqatën e Humanistëve të Rinj.
- Po Vera Shkalla nga e di? - pyeti ai.
- Vera është kunata e Vilma Bonatës, - thashë. - Unë punoj me Vilmën.
- Dhe asaj ia ka treguar Vilma? - ngulmoi.
- Jo, - thashë, - Vilma më ka njohur me Vera Shkallën dhe një mbrëmje, kur ra fjala për të vdekurit, asaj ia thashë unë.
- E po, Vilma duhet të ma ketë thënë, - u kujtua ai. Pastaj ndërroi mendje: - Apo mos ma ke treguar ti vetë?
- Edhe mundet, - thashë, - nëse më ke pyetur ndonjëherë. Kur njerëzit më pyesin, sado të dua, unë nuk kam si ta fsheh të vërtetën. Veçse dëshiroj që e vërteta të mos zmadhohet.
- Kostumin jo, këmishën jo, - i përshjashtoi ai. - Këpucët po, ë?
- Është e vërtetë, këpucët ia dhashë.
- Këtë ma ka thënë edhe Basri Alla, - pranoi ai. - E njeh Basriun, vëllain e Olsi Allës?
- E njoh, - thashë, - janë vëllezër binjakë. Binjakët më pyetën njëherë për tim atë, sepse diç u kishte përmendur kumbari i tyre, Sokol Kasmi. Pohova para binjakëve atë që i kisha pohuar Sokol Kasmit, me një fjalë, këpucët me thurje.
- Do t’i kesh, - më siguroi prapë.- Vetëm kam një lutje.
- Ç’lutje? - pyeta.
- Ta lëmë këtë bisedë tani, se nuk duroj dot më, dhe të pimë një Kianti tjetër.
- Paguaj unë, - më shkau goja.
Dhe kështu, përveç ushqimit, pagova edhe Kiantin e mbeta pa një kacidhe në xhep.
- Ç’maskara! - murmuriti Florian Stafa kur po ngriheshim.
U rrëqetha përsëri, sepse e kisha fare pranë dhe ai foli me sytë nga unë.
- Kush është maskara? - u befasova.
- Kurtali Begu, - tha ai. - Ia paska mbathur, trapi. Hajde merre vesh se në ç’lokal e ka çuar të shoqen për ndonjë akullore me kapuç. E njeh këtë njeri? - pyeti kamerierin për mua.
- E kush nuk e njeh robin e mirë, - ia priti kamerieri. Më hodhi një vështrim plot respekt dhe vazhdoi: - Në këtë botë janë të rrallë bijtë që bëjnë për baballarët atë, që ky njeri e bëri.
- Po ty si të paska rënë në vesh, - u pataks Florian Stafa, - ta ka thënë Ben Tufina, Genc Mema, Vera Shkalla apo Vilma Bonata? Ta kanë thënë vëllezërit Alla, Sokol Kasmi, Loro Çuni, Fredi Lika, Skifter... Apo e ke dëgjuar në Shoqatën e Humanistëve të Rinj?
- Jo, jo, - sikur u tremb nga ai regjistër kamerieri, - ma ka thënë vetë zotëria. Një mbrëmje, këtu në restorant. Dhe unë jam përlotur duke e dëgjuar, ishte me të vërtetë mallëngjyese.
- Po bisedonim për modelet e këpucëve, - sqarova Florianin, - u përmend modeli me thurje dhe...
- Këpucët do t’i kesh patjetër, - e përmbylli bisedën ai. Pagoi pjesën e tij dhe jashtë më porositi: - Bën mirë të marrësh një taksi. Për tri arsye. E para...
Pa shqiptuar mirë të tretën, unë isha nisur më këmbë për atë arsyen e vetme. Megjithatë, duke u ndier thuajse i lumtur, çalltisa pa përtesë. Binte një shi i pistë, si për të na kujtuar se balta që shkelim këtu poshtë, ngjitet edhe atje lart. Nuk kisha bërë as njëqind hapa, kur dikush më thirri në emër.
Ktheva kokën vrikthi. Retë kishin zbritur deri poshtë dhe unë pashë një njeri të zhytur në mjegull nga kërcinjtë e këmbëve deri në qafë.
- Përse stepesh, - pyeti, - nuk po më njeh?
- Po, - fola i llahtarisur, - më dukesh si im atë.
- Më njohe nga këpucët, - tha ai.
Mbante pikërisht këpucët e mia me thurje. Ngjyrën bezhë e kishin ende të freskët, sikur sapo kishin dalë nga kallëpi i këpucarit dhe tokëzat e nikeluara ruanin një shkëlqim të pacënuar në rripa.
- Më duket se xhepin e ke bosh, prandaj po ec më këmbë? - pyeti.
- Prandaj, - thashë, por gjithnjë i lemerisur nga pamja e tij prej të matanshmi.
- Kot trembesh, - u përpoq të më qetësonte. - Unë e di se fantazma e të atit pak fjalë i thotë Hamletit, por aq mjafton për t’u derdhur tërë ai gjak. Po të flisnin të vdekurit, ndoshta mbarë bota do të shembej, prandaj nuk është mirë që ata të flasin... Por ti mos u tremb, unë ende nuk jam tamam një i vdekur dhe nuk kam as ndonjë gjë të madhe për të të thënë. Ecim?
- Ecim, - thashë.
Dhe lëviza i pari, duke ngjeshur krahët pas ijeve, nga frika se mos e cikja me bërryla.
Edhe ai lëvizi, por kollitej herë pas here dhe nga krikëllimat që dëgjoheshin, e merrja me mend se gjithë trupi i shkundullohej.
- Po të përcjell deri te Rrapi i Trishit, - tha, - aty ku ndahen rrugët. Pastaj unë marr për në varreza, ti drejt shtëpisë. Ke bërë shumë për mua, mor bir!
Kafshova gjuhën. A thua shiu më kishte depërtuar në kocka, sepse më dridhej dhëmbi për dhëmb. Një copë udhë s’e hapa më gojën, edhe ai më shoqëronte në heshtje.
- Të ndaloj një taksi? - tha pastaj. - Paguan Florian Stafa. Unë për vete nuk lagem, por ti je bërë qull nga këmbët. Këpucët s’i paske gjë, - i pikasi të miat.
M’u duk se nxori trupin edhe pakëz nga mjegulla që e rrethonte dhe, duke e ngulur vështrimin në këpucët e mia prej igeliti, koka i mbeti e rënduar poshtë, si të mos i bindeshin plotësisht vertebrat e qafës. Sipër mbulesat e këpucëve më ishin plasaritur, duke krijuar hapësira për ujin.
- S’ka veçse katër a pesë muaj që i kam blerë, - fola si i zënë në faj.
- Kurse këto, - tha ai dhe ngriti njërën këmbë për të treguar shuallin e këpucës, - kanë pesë vjet e s’duan t’ia dinë. Dhe të mendosh se sa baltë ka atje ku jam unë, mor bir! Nuk presim pak nën strehë, është më mirë për ty, - propozoi im atë.
Më tërhoqi në trotuar nën një ballkon të katit të dytë, ku kishte ca rrangulla të stivosura, që i ndriçonte një llambë neoni. Megjithëse avujt, tymi dhe mjegulla që e rrethonin nuk iu ndanë, m’u duk se aty arrita ta shihja disi fytyrën e tij, por shenjat e veçanta kishin humbur: gropëzën e mjekrës dhe vranjat e rralla në faqe ia mbulonte një push i rimtë, i dendur dhe i rrasur; përmbi sytë me atë të bardhën e sedefit, i bënin hije ca qime të forta vetullash, të mprehta e të ngritura përpjetë si çufra bari të thatë; ndërsa krifa e flokëve, e ajrosur mirë prej rrallimit dhe shkëlqyese prej thinjave, i taftonte para e prapa, sepse i qe rritur shumë.
- Baba! - më vloi zëri në grykë.
- Mos u nxito, mor bir, - ma ktheu ai, - unë prandaj kam ardhur. Të lashë në një moshë, kur njeriut nuk i rritet më as trupi e as këmba. Kështu që, besoj, këpucët prapë do të të rrinë mirë.
Ai u përkul, koka iu krodh në mjegull, ndërsa poshtë u shfaq një dorë që doli nga avujt dhe e mbërtheu me gishtërinj njërën këpucë te thembra.
- Çfarë bën, baba?! - e ndalova gjithë siklet, por pa guxuar ta prekja.
- Asgjë, mor bir, veçse po t’i kthej, - tha ai.
- E nga e di ti se ato këpucë kanë qenë të miat? - pyeta.
M’u bë se dëgjova një psherëtimë. Nxori kokën nga mjegulla dhe m’u gjegj:
- E di, bile qysh ditën e parë në varreza. Edhe jeta e ruan inercinë e vet për pak kohë dhe atje, në varr, unë të dëgjova kur po mbaje fjalën e Lamtumirës. Sa u ngashëryen njerëzit me fjalët e tua: “Baba, për ty nuk më është dhimbsur as shpirti, jo më të më dhimbsen këpucët e martesës!” Por edhe kur u bëre me djalë, unë nga këpucët e mora vesh sihariqin. Duhet të ketë qenë hera e parë që e merrje në krahë kërthinin, se i the: “Ti s’mund ta kuptosh tani, more pëllumb, se çfarë jam unë për ty, por prindërit janë të shenjtë për fëmijën. Unë as këpucët e dhëndërisë nuk i kurseva për tim atë!” Pastaj ato këpucë u përmendën shumë herë, shumëkund dhe nga shumëkush. Ato prandaj kanë mbetur kaq të reja.
Fjalët e fundit i shoqëroi me lëvizjen e këmbëve. Pashë se këpucët i kishte hequr dhe se shputat e tij të zbathura lëshonin një verdhimë të fortë damarësh në çimenton e lagur.
- Po ç’ke me të tjerët, baba, njerëzia le t’i përmendë këpucët, ç’punë të prishet ty!
- Njerëzia?! - thuajse e rrokëzoi fjalën ai. Ishte i detyruar ta ngrinte zërin, sepse shiu binte me rrëshekë dhe në rrugë kishin vërshuar ujërat. - Njerëzia asnjë punë nuk më prish. Por ndoshta, ngaqë ishin taksur për dasmë, këto këpucë janë të magjepsura pas teje: ato nuk i binden asnjë zëri tjetër, veç zërit tënd. Merri, mor bir!
I shtyu me gishtërinjtë e zbathur, duke i afruar ndanë këmbëve të mia. I kisha aq pranë, sa më dukej sikur do të më kafshonin. Ç’i doja unë këpucët e të vdekurit, ku t’i çoja? Tani që hodhe lumin, vjen të më thuash të dhjefsha kalin, më erdhi t’i kujtoja. Por më kishte rrëmbyer lajmi i tij i fundit dhe fola ndryshe:
- Ç’është kjo magjepsje e kjo magji, unë nuk jam magjistar, baba. Mos je gabuar?
- Të vdekurit nuk gabojnë, mor bir, - tha ai. - Ata vetëm pendohen për gabimet që kanë bërë dhe, pas pendesës, kërkojnë prehje. Këto këpucë nuk po më lënë të prehem. Sapo nis të më zërë gjumi i përjetshëm, ti dikund i përmend, ato e njohin zërin tënd dhe më japin shtrëngime në këmbë. Këpucëve vazhdimisht u shkundet pluhuri e s’kalben asnjëherë, kurse mua vazhdimisht më del gjumi i dheut dhe nuk arrij të prehem... Boll pra, boll! Më lër të vdes, o bir, më lër të vdes!
Një furgon i zi e ndali vrullin ndanë trotuarit, duke na ndërprerë me gërvimën fishkëllyese të frenave. Pasi shoi fenerët, dikush uli xhamin e derës dhe m’u drejtua:
- Kam porosi nga zoti Florian që t’ju përcjell me makinë deri te Rrapi i Trishit. Ti je vetëm a me kënd?
- Jam me tim atë, - ia ktheva.
Por në të njëtën kohë që tjetri po qeshte në makinë (të paktën ashtu m’u duk), babain nuk e pashë më gjëkundi, sikur ta kishte përpirë toka. Kishin mbetur aty vetëm këpucët bezhë, fringo të reja, me thurje e me tokëza te rripat. Uji po hipte mbi trotuar dhe unë isha në hall se ç’të bëja me to. Nuk isha i sigurt nëse Floriani më kishte punuar ndonjë reng, nëpërmjet një njeriu të veshur tebdil, për të më thënë se edhe mua më përbuzte njëlloj si Kurtali Begun, apo kisha takuar me të vërtetë fantazmën e tim eti. Rrebeshi s’kishte të pushuar dhe ajo qetësia e mëparshme, që kishte zbritur tek unë, tashmë ishte tretur.
Pas pak, furgoni i zi ndaloi përsëri dhe kur unë po zbrisja, ai që rrinte në timon më foli:
- Harrove këpucët, or njeri. Mua nuk më bëjnë, po si zor t’i bëjnë dhe kujt tjetër... Do t’i marrësh apo t’i çoj prapë në varreza?
Kishim arritur atje ku rrugët ndahen.

Dienstag, 12. Dezember 2017

AGRON GJEKMARKAJ: NOCIONI “MALOK” NË TRI KOHË

Në ligjërimin e përditshëm, në atë politik, mediatik, artistik dhe popullor, ndeshim jo rrallë nocionin
“malok”.
Fjala malok është një epitet fyes, i cili për përdoruesit nënkupton ata banorë që vijnë në Tiranë nga
Veriu i vendit, madje edhe ata që nuk vinë, por që jetojnë atje ku janë në punën e tyre.

Rrënjët e saj emotive janë të hershme dhe kanë origjinë politike.

Termi ka pësuar evoluimin e tij në varësi të sistemeve qeverisëse dhe lidershipit që i ka kryesuar ato. Ai shfaqet që në fazën e parë të organizimit të shtetit shqiptar, në periudhën e parlamentarizmit, 1920-1924, kur klika e kryesuar nga Eshref Frashëri shihte se si Partia Popullore dhe qeverisja e vendit çdo ditë e më tepër dominohej nga Ahmet Zogu.
Në fillim si luftë brenda llojit, Zogu pas shpine thirrej “maloku”, pastaj edhe një pjesë e kundërshtarëve të tij në emigrim i shtonin edhe nominativët “i pabesë”, “gjakatar”, “vrasës” etj. Me konsolidimin e pushtetit dhe shpalljen e Mbretërisë, Zogu do të qeveriste me të besuarit e tij, njerëz me temperament, si Tafe Kaziu, Osman Gazepi në rrethet e Jugut apo Lalë Krosi në Tiranë, të cilët do të akumulonin një lloj pakënaqësie që shfryhej me sharjet nën zë: “malokët”.
Dëshmi e një lloj antagonizmi ndërmjet gegëve dhe toskëve në këtë periudhë është edhe historia që lidhet me kryeveprën satirike të Fishtës, “Gomari i Babatasit”, të cilën poeti vendos ta shkruaj i nxitur nga një letër miqësore shpotitëse që kryetari i Parlamentit i dërgon, pasi e kishte mundur në një lojë shahu. Fishta i përgjigjet “Hë Toskë, Toskë, tash ke me e pa kush asht Gega” dhe fillon e shkruan “Gomarin”. Ndërsa Faik Konica, i cili i kishte shërbyer Zogut si ambasador për 13 vjet, nuk heziton që para këtij shërbimi e pas largimit nga pushteti, ndër të tjera, ta quajë një malok “të egër” e të “pacivilizuar”.
Termi, edhe për vetë natyrën e pushtetit të Zogut, si dhe nivelin mediatik të zhvillimit, ishte i kufizuar dhe përdorej vetëm në intimitet dhe kryesisht nga një klasë feudale nga Jugu, me pushtete të mëdha në kohë të Turqisë.
Ndërsa diktatura pati nevojë ekzistenciale të sajojë një armik të konturuar edhe gjeografikisht, një armik, prezenca e të cilit ishte një kauzë dhe mundësi kompaktësimi forcash për të ruajtur pushtetin e marrë dhunshëm. Këtë perceptim, të krijuar qysh në kohën e Mbretërisë, sistemi diktatorial e shndërron në doktrinë pushteti.
Ndarja ishte kaq e qartë, sa emisari anglez Xhuljan Emeri, tek kujton takimin e fundit me Abaz Kupin në vjeshtën e vitit 1944, shfaq habinë se ai krejt i qetë i thotë: “Deri tani qeverisëm ne gegët, tash asht radha e këtyre, e prapë do të vijë radha jonë”.
Kjo radhë krahinore ishte e pashpjegueshme për anglezin, por jo për Kupin, që pas 5 vitesh luftë, e njihte më së miri realitetin dhe tendencën. Komunistët nuk kërkuan bashkëjetesën se ajo i rrezikonte, por antagonizmin me çdo kusht. Thyerja ishte dramatike, dhe për ta jetike.
Gjithashtu, Veriu i konsideronte pushtues dhe jo si çlirimtarë komunistët, njësoj si italianët dhe gjermanët. Por, dhe vetë komunistët donin të shiheshin ashtu. Gjuha e propagandës konsideronte kryesisht Jugun përparimtar dhe Veriun reaksionar, të lidhur me “mbeturinat” e regjimit të vjetër, me klerin dhe kanunin.
Sa për ilustrim, lexuesi mund të lexojë komentet në media të njëfarë “profesoreje” në Universitetin e Tiranës, e cila edhe sot pohon pa asnjë hezitim dhe pa márre se Jugu “përparimtar” dhe “fitimtar” kishte të drejtën e vendosjes edhe të standardit gjuhësor!!!
Krahas represionit ushtarak, përpjekja e parë ishte që Veriu të shkëputej nga brendia e vet e shkëlqyer kulturore. Kjo traditë ishte e përfaqësuar nga kleri katolik me shkrimtarët e vjetër e modernë, filozofët, me shkollat, revistat e gazetat, si dhe me intelektualët laikë, që kishin bërë emër në vitet ’30 në Shkodrën si metropol kulturor. Shkollat u mbyllën, shkrimtarët dhe letërsia u ndaluan. Tradita u shpall heretike.
Kështu shqiptari verior konsiderohej pa trashëgimi dhe se duhej të kompleksohej negativisht prej saj. Ai është lëndë e parë për propagandën, është gjahu i saj si model i “njeriut të vjetër”, prej të cilit “njeriu i ri” duhej të merrte distancë kulturore, ideologjike e kombëtare.
Në kujtimet e At Zef Pllumit, “Rrno vetëm për me tregue”, rrëfehet se si rimodelohet “maloku” si koncept prej komunistëve, se si ai i blatohej urrejtjes partiake. Në kulturën zyrtare malësori, veriori, të përfshirë brenda “malokut”, zinin vendin e “nderit” si personazhe negative në letërsinë e realizmit socialist, në filmat, dramat, e madje edhe operat e baletet e tij. Qysh në dukje, emrat e personazheve, sipas një industrie detraktimi, duhej të shkaktonin ilaritet dhe përbuzje.
Mjaft të kujtojmë emra “diversantësh”, xhandarësh, apo zyrtarësh, si “Cubel Ndreca”, “Dash Cungeli”, “Pjetër Rrukakeqi” etj., për të kuptuar thelbin e shëmtisë përçarëse.
Vetë gjuha e ndaluar, dialekti geg, u lihej në gojë bujarisht personazheve negative, kryesisht priftërinjve, të cilët paraqiteshin gjithmonë imoralë, antishqiptarë, të ligj dhe, pse jo, edhe të shëmtuar.
Ndërsa “Ligori” apo “Stavri” ishin zakonisht sekretari i Partisë apo komandanti i kufirit që luftonin të keqen. Për ta bërë më të theksuar diferencën kompleksuese, Partia e “Punës” dërgonte grupe grash nga Smokthina, Bënça, Progonati, Çorrushi, Krutja etj. për të “emancipuar” gratë e Shkodrës, Lezhës, Krujës, për t’i “mësuar” të gatuanin, të mbanin “pastërti”, të qëndisnin.
I mësonin si të bëheshin edhe revolucionare të “mbara”, duke nënkuptuar që civilizimi vjen nga Jugu dhe prapambetja gjendej në Veri. Veriorët, që lejoheshim për të jetuar në Tiranë, numëroheshin me gishta, ndonëse Tirana në mënyrë sistematike për 46 vjet furnizohej me popullsi besnike nga Jugu i Shqipërisë dhe tiranasit autoktonë as mund të ankoheshin, por duhej të duronin edhe thumbat.
Një veriori i duhej një përpjekje apo fuqi imponimi disafishe për të arritur diçka në profesionin e tij në Tiranë. Administrata, në masën e saj më të madhe, kompozohej me prurje nga Jugu. Komunizmi ia doli të ndërtonte një diferencë dhe një marrëdhënie mosbesimi në raportet ideologjike ndërmjet Jugut dhe Veriut.
Ligjërimi i mediave në diktaturë, duke qenë totalisht i kontrolluar, në sipërfaqe përpiqej të përdorte një gjuhë të kamufluar në dukje korrekte, e cila në thelbin e saj stimulonte denigrimin e veriores, sepse detraktonte të gjitha vlerat referenciale që ndër shekuj vinin nga Veriu.
Rezervati njerëzor kryesor për të peshkuar armiqtë ishte kryesisht në Veri, burgjet e tmerrshme gjithashtu. Pas rënies së diktaturës, në kushtet e lirisë së shprehjes, shohim një rilindje të termit “malok”.
“Elitat” postkomuniste, të lidhura ngushtë me diktaturën, në kërkim të riciklimit politik dhe kulturor, janë gjeneratori i këtij nocioni dhe aspak populli i Jugut të vendit, i cili nuk shquhet për kurrfarë ksenofobie.
Shprehje të tilla me karakter social, si “maloku”, “na mbytën malokët”, “çeçenët”, ose të tjera të tipit “shiko se unë kam respekt për veriorët”, “jo të gjithë veriorët janë njësoj”, “ti je ndryshe”, “të vinin në Tiranë, por në mënyrë të kontrolluar apo të përzgjedhur”, duke nënkuptuar një superioritet qytetërimor, ndihen rëndom në Parlament, gazeta, TV, kafene dhe rrugë.
Ndonëse veriorët në Tiranë kanë ardhur me paratë e tyre, duke blerë shtëpi apo toka, dhe askujt nuk i kanë marrë vilën apo shtëpinë si në 1945-n, duke futur edhe dhitë në to, prapë duket se kjo gjë i shqetëson disa.
Gjithashtu, edhe pas ’90-s ndihej rezistenca kulturore shumë e fortë në emër të zgjedhjeve kulturore të së shkuarës, kur tentohej rehabilitimi i Fishtës, botimi dhe studimi i Koliqit, Harapit, Shantojës, Zadesë, Zorbës, Camajt, Pipës etj.
Një kastë e kohës së diktaturës, aktive në denigrimin e tyre, e gjithashtu aktive në periudhën postkomuniste me parulla të tipit “ndonjë gjë që kanë me vlerë mund të botohet” ose “mund të jetë bërë ndonjë gabim i vogël”, kërkonin legjitimim për veprimet e tyre, por shprehin edhe frikën e ballafaqimit dhe të ekspozimit si “gjenocidistë” në kulturë. Në thelb, gjithçka lidhej me ndryshimin politik dhe lidershipin politik, me terrenin e humbur dhe dëshirën për ta rifituar.
Nocioni “malok” shprehte gjendjen emocionale të trashëguar nga komunizmi në kushtet e lirisë së shtypit, si një strategji komunikimi për të ndikuar politikisht në zonat më urbane të vendit. Në vitin 1997 thyerja mori nota dramatike me stimulime politike të tipit “po vijnë malokët” “po na pushtojnë çeçenët”.
Deri aty mbërrihej, sa ndonjë politikan hidhte në tryezat e gazetarëve propozime të tipit “malokët duhet të hyjnë me vizë në Tiranë”. Një program aktual mjaft popullor humori zgjedh emra të tillë si “Gjin”, “Kolë”, “Pashuk” etj., për të nxitur të qeshurat e publikut të tij, si dhe përdor dendur termin “malok”, duke u shfaqur si zëdhënës të një “realiteti shqetësues”.
E thjeshtë! Humoristët, si dhe ajo pjesë e publikut, e marrin klishenë të mirëqenë nga e kaluara. Kështu duket sikur kinse i ekspozojnë shoqërisë një problem të madh, “fenomenin e malokëve” si anakronikë, të rrezikshëm për emancipimin, progresin dhe vetë demokracinë.
Ky mentalitet bartet edhe sot në funksion të politikës dhe ushqehet prej saj. Krahinorizmi në politikë dhe në shtet ngjall paragjykime, komplekse e ndasi të pashërueshme, dhe është primitivizëm atavik. Një gjë është e sigurt që sot nocioni “malok” ka prapavijë ideologjike dhe kushdo që e përdor e identifikon përdoruesin si nostalgjik të diktaturës, si përçarës, si antikosovar dhe natyrisht jo “misionar” i civilizimit. Male dhe malësorë Shqipëria ka pasur dhe ka shumë.
E vërteta është se të tillë, në kuptimin e mirëfilltë, ka më shumë Jugu i vendit, për shkak të vetë gjeografisë, e cila e ka bekuar Jugun me një reliev të mrekullueshëm malor dhe me banorë që po aq mrekullisht janë përshtatur me jetën në male. Male dhe malësorë ka po ashtu edhe Veriu i Shqipërisë.
Ndërsa “malokët” janë krijesa të një shtrese impotente sociale, e cila në pamundësi për të kuptuar dhe për të pranuar energjinë e jashtëzakonshme kulturore, ekonomike, politike dhe patriotike, që ka buruar dhe buron nga malet e Shqipërisë dhe qytetet e tij, është përpjekur për denigrimin e saj përmes etiketimit dhe përbuzjes.
Në qoftë së në rrethana të caktuara historike kjo përbuzje ka rezonuar me interesat antishqiptare dhe ka gjetur mbështetje prej tyre, tash duket se historia e ka bërë punën e saj të mrekullueshme: Malësorët e Veriut dhe të Jugut janë prezentë dhe përballë tyre, stereotipi mjeran i “malokëve”, bashkë me autorët e tij, duket se nuk ka se ku të struket më.

Montag, 11. Dezember 2017

REXHEP HOTI: CIKLI POETIK " FUQIA E TE PADITURVE"


Rexhep Hoti ka lindur në Krushe të Madhe më 12 janar 1964. Ai ka mbaruar studimet në Universitetin e Kosovës për Letërsinë dhe Gjuhësinë Shqipe, ndërsa magjistraturën në shkencat filologjike po në këtë universitet, me temë "Kombi dhe shteti në krijimtarinë e Kadaresës". Nga viti 2013 është duke ndjekur studimet e doktoraturës në Departamentin e Shkencave Politike dhe Ndërkombëtare në Universitetin Europian të Tiranës.

Ai ka një biografi të pasur me angazhimet e tij në fushën e medieve, studimeve, artit dhe të publicistikës. Si studenti ka nxjerrë një gazetë të parë universitare shtypur, me titull «Fundamentime» në Fakultetin e SHMN-së në Prishtinë.

Ai në fillim të viteve 90 të shekullit të kaluar me Ukshin Hotin udhëtojnë në Lubjanë, ku fillimisht ishte Lektor i revistës së njohur "Alternativa" dhe më pas redaktor i revistës "Demokracia Authentic", ku njëherësh edhe bashkëjetues me Ukshin Hotin.

Rexhep Hoti ka themeluar edhe gazetën e përditshme "Infopress", të përditshmen "Tribuna shqiptare", të përditshmen «Sport», revistën «IPmagazinë» etj.

Ai ka qenë edhe këshilltar politik i kryeministrit Bajram Rexhepi, ka hapur zyrën e parë të Qeverisë së Kosovës në UNMIK dhe ishte një nga hartuesit e dokumentit "Standartet për Kosovën", Hartimi i dokumentit "Strategjia e Bashkëpunimit të Qeverisë-UNMIK", koordinator i Zyrës Ndërlidhëse Qeveri-UNMIK, deputet i Kuvendit të Kosovës, Drejtor i Akademisë Diplomatike Shqiptare, Zyra Rajonale Kosovë, etj.

Rexhep Hoti është autor i disa librave, shumë punimeve shkencore si dhe pjesëmarrëse në mjaft Seminare dhe Konferenca Ndërkombëtare. Librat e tij më të njohura janë: «Visore të shthurur», «Nata e Kosovës», «Tempulli i Fjalës», «Kosova përballë vetvetes», «Pesha e konsensusit», «Përzierje e trishtë», «Drama dhe geniet e Kosovës »,« Flirti civil dhe ambasadori »etj.

E zotëron gjuhën gjermane, angleze, serbo-kroate.

Është i martuar, ka tre fëmijë, jeton në Prishtinë.



Shalli i shpërvjelur!

Nuk e di,
Të rashë ndërmend;
Nuk e di,
A më ke groposur,
Në pjesë të papërfillshme të trurit tuaj ?!
Nuk e di,
Çfarë ndodh me ty tani kur koha të rrjedhë pa mua;
Nuk e di,
A ke varur dhembjen në gozhdë;
Oh, nuk di,
A të mbeti muri i zemrës së pashpuar ?!

Dhuntia është e shkruar në sharmin e bukurisë,
Siç lind një trim me shenjë;
Ti e përcakton natyrën e fatit të tjetrit;
Askush nuk e di,
Sa dashuri të jesh lindur mbi buzëqeshin,
Askush nuk e di,
Sa perla rreth qafës të shkëlqejë me kafshimet e pabesisë ?!

Më barte zvarrë nën hijet e Bjeshkëve të Nemuna,
Si një motiv për të mësuar nga Homeri;
S'di nëse më ke hedhur në atë vend ?!
All Të!
Ku vrasjet kanë pasur vetëm një krismë.
Me pas do të bardhë të mbështjellë rreth kresë
Është shpërthyer ngadalë, ngadalë,
Gjersa është bërë qefin për të mbuluar vrarin
Skaj rruge në ahishtë!

Me heshtjen ikën rrugëve drejt terr.
Është vonë për të ulur mbi duar si bebe.
Me mbajte në zemër të dashur,
Si një dhuratë e fundit!
Më thuaj,
Mos ai varr u hap në kujtime të tua
Që ta mendoni ndryshe
Gjersa kalon nëpër Fushën e gjakut të mallkuar që 600 vjet,
Është varr i freskët,
U hap për mua ?!

S'mund të shoh nga modelet!

Në botën e kristaleve nuk ka stuhi stinore.
Dëbora s'bie më me flokë të përthyera me thinja,
Me furtunë nuk ikën ajo dritë;
Janë shkarkimet e ftohtësisë së vlerës së tyre,
Grimca që na shohin nëpër ekrane çdo ditë çdo ditë.

Sot nuk kam dëshirë ta dëgjoj zërin ty,
Të shohësh nuk dua!
Ah, nuk mund ta them, dashur,
Kam shumë mall!
Nuri i shenjtërisë mbi bukurinë tënde bie
Vetëm nga thellësia e lashtë të shkronjave!
Aty!
Aty!
E dashur,
Unë sonte dua të të puth me zjarr!

Nuk është magjia e gdhendur në ato vija,
Nëpër pika shkronjash, në atë lakim;
Nuk kanë asnjë përngjasim ato;
Janë të njëhershme!
Të vetme e rrënjosur dijen e njerëzve,
E arkivoni atë,
Po vetë mbesin gjithmonë jetim!

E shohin vapullin që buron nga gomë,
Shpirtin e krijimit nëpër fushat e saj si mbin;
Ajo pamje të mpak në supet e tua zbuluar,
E dashur,
Ajo pamje të kryqëzon, të shkrinë!

Sonte dua te te puth me shkronja,
Dua të ta çoj zemrën shtat;
Të ta robëroj;
Të lahem mua me erën tënde të mirë,
Të kënaqem duke notuar në arën e mia,
Aty ku më kalon,
Më përshëndet me zhaurima përjetësisht
Unë imi,
Unë bukuri,
Unë Bardhi Drin!

A ngrihem si shpellar,
Do të zë pritë nëpër gryka,
Do të bien me shkronja në frymë!
E le të shkoj në peshë
Tek ato në pakufitë e mendjes,
Me rrënjë të loçkës,
Prej zemrës me kafshë, o i çmenduri im!

Nata ra në kontinentin tjetër.
Ti po ikën në shtrat me vetminë.
Heshtja për një moment e pushton mendimin.
Befas lexoj nëpër shkronja:
Natën, njeri i largët!
Më fal!
Unë nuk po e kuptoj si veten
Përse në këto momente
Po qesh,
Përse po qaj
Për ty ?!

I shtangur nga pesha e fjalëve,
Brenga m'u mbështjell në loçkë.
O Zot, më doli një ofshamë vetvetiu.
Ty s'të shkrova më.
I mbushur me mërzi,
Me ngushtë nga malli yt,
Unë vërtet isha i çmendur një kontinent larg
T'i puthja ata sy,
T'i pija ata shumë!

Orë policore (1990)

Hapësira Evropë.
Koha - prag shekulli i Njëzet e Një.
Ora - Njëzet e Një.

Hap sytë:
Ndalohet jeta në Kosovë!

Ç'puthje drithëruese
Për ty
Demokraci

Prishtinë 1990

Nga përmbledhja me poezi «Visore të shthurur»


Pres me vite të jesh i zemëruar!

Ti më mban fshehurazi të palosur në letër,
Me ke futur prapa në fund të këmbës;
Të thembra ku të vranë këpucë e drejtë,
Aty ku takja jote trokon tok me mua si ketër.

Të shoh nga poshtë me peshën e trupit mbi,
Oh, ajo bëhet pendël kur ti veshësh me fustan;
Jam servëtori yt kryeneç mes leçkururit,
Aty bëj roje dhe gdhend ngatërrohet me gaan.

Ju nuk e keni parë botën për tokë,
Duke u puthur nga ritmi i këmbëve rrëshqanë;
Përthyerja e dritës dhe shpalos bukurinë andej
Nga thellësia e prushit dhe lëshon piskamë.

S'jeni soji i pafat, jeni i zgjedhuri im;
U pikas gjersa jam i fshehur atje te thembra;
Gjatë ecjes tënde e dashur trokas mbi kalldrëm
Dhe të pres të pres me vite të të bie zemra!


Me Gjergjin në shesh!

Nuk më besohet që dita ishte e drunjtë sot,
Ajo nuk ka gaz, si dhimbje për të përcjellë;
Ishte veshur me qiellin e realizmit të lartësisë socialiste,
I dritësonte gratë zbehtë me shalla reel.

Dhjetori është i bukur në Sheshin e Krishtlindjeve!
Zbukurimet në xhungë xixëllojnë me ngjyra flakërimë;
Fëmijët përplasen lirshëm gjithandej me qeshura,
Tek-tufë të gjirit të stinës në teshtimë.

Unë shkel me mendim nëpër hapësirën festive,
Si të isha liriku i poemave, vetë Bajroni me pardesy;
E dashur mbrëmë në ëndërr me ty jam grindur,
E s'kuptoj pse sot s'guxoj të shoh me sy!

Afrohem te monumenti i Skënderbeut ngadalë,
Dëbora, si të kishte frikë, filloi të bërtasë;
S'bëra asgjë me Gjergjin, vetëm e pashë atë mbi kalë
Sakaq moti u mbush plot me hare me vello nusërie.


Vetëm poeti!

E ndjen
Rrjedhës nëpër gërvishtjen e penës?
Është vraga që nxjerr nga zemre poeti;
Është bota e dhimbjes së bukur!
E dashur,
Pikon gjurmë nëpër shijimet e adhuruesve
Është tryeza e shpirtit të ndjeshëm!

Sonte nuk u mbulo me asgjë,
Shiu çfarëdo qoftë përjashta le të bie,
Lëri pikat le të rrjedhin nëpër trupin tënd,
Kanë etje poret e magjishme;
Frymëmarrja jote e thithë kupën e qiellit mërzitshëm
Që andej po sjell furtunë dashurie.

Janë metafora me magmë,
Lagështia e mugullit të stinës,
Janë puthjet nëpër luginat e Shtatit,
Klithja e fillimit të ri me vlagë!
Poshtë fundbarkut tënd që po vije!


Kthimi

Po kthehem pas shumë vitesh të poezisë,
Ah, besnikja ime!
Meqë më nuk mund të them,
Vetëm muskujt e mjekrës më të betonuar,
Ato më dridhen pa më pyetur vazhdimisht,
Siç lëvizin gjethet në mbrëmje nga puhia.

Mos më thuaj!
E ke mbajtur të paprekur vendit,
Kthinën ku unë shkruaja dikur;
Ah, poshtë tryezës së drunjtë e dëgjoj sërish
Rrjedhën e lumit të rrëmbyeshëm;
Uvertura e një simfonie sapo filloi.
Mos lutem!
Mos më përqafo me zhaurimën tënde,
O shpirt i muzës,
Më lerë në plehrat e jetës
Të vdes nga malli,
Nga dhimbja,
Nga mëria!

E kam bartur të shndërrohet në vetvete poemën e vargun,
Atë që thashë e bekoi vetë Zotin,
Në pjesën e poshtme të karantinës së shpirtit,
Si një faj traggjik;
Ku s'merr frymë si vesa e mëngjesit,
Ku nuk kallet e praruar në flakë si mollëza e vajzës,
Ku atdheu s'derdh më si shumë nga dashuria!

Kam ikur bashkë me mua nëpër botë si nizam.
Atëherë liria nuk mbillej dot në tokën tona;
Kam ikur si çiftet e pa dekretuara para ligjit,
Për ta ruajtur lumturinë;
Adhurimi për fjalën e konservovës në zemër,
Braktisur !?
Nuk e kam kurrë,
Mik!

E sjell ngadalë pamjen e zbehtë të izolimit,
Unë mbledh me kujdes puthjet e terura nëpër varg,
Belet e gjurmimit të zanorëve renditen si ushtarë;
Ato të ngrira derdhen në buzëqeshje
Zoti i gomave mbërriti!
Të mërkurit janë kujtimet e balsamosura nga pritjes,
Ato kanë etje të pa skaj të pengut;
Sot, atdheu im ka nevojë për peshën e fjalës,
Sot atdheu im ka mall.


Hyjnesha e Tokës

Dita ka nevojë për përkrahje,
Njësoj sikur se bebet.
Nata lodhjen e vë në gjumë.
Burri është i rrëmbyer pas dëshmisë
E egoja me conscience s'bëjnë lum!

Nuk ka çfarë të thuhet për Damën.
Të gjithë në radhë!
Ajo parakalon skaj jush;
Ndero me zaulje!
Ajo është shenjtërimi që mbin në prush!

Toka s'e ka më Zeusin suprem.
Ai mbeti sundimtar për mitologjinë.
I la vetëtimat amanet në malet Akrokeraune,
Kujtimin për gruan e lartësoi në Hyjneshë tokësore;
Si dhuratë që Rea shpëtoi nga vdekja;
Personifikimi i shpirtit të njeriut etur
U shndërrua në tempull për dashuri!

Burri u bë me misioni kuptimplotë.
Është roja e përvuuar e Damës;
E mban në duar brishtësinë e saj,
E ndjen i dridhur me frymëzim,
Me vrazhdësi të lëngoj shtazarak
Ia pin ata shumë.
Dhe gjallërohet Hyjnesha,
Shndrit,
Lind
Për të përcjellë jetën në tokë!


Mua me pelqen me puthjen e fundit!

Me merr një kohë me vete
Fshehtas;
Asgjë nuk ka kuptim në përjetësi.
Gjithë rron nga rifillimet e veta!

Mua merr në rrugënsiimin tënd.
Zotat të mos kenë ide nga ikën ti;
Më fshih midis gjoksit dhe gjymtyrëve
Dhe në shpirt më bie
Kur të jesh lodhur duke më bartur mua,
Të mos të shpërthej britma!

Ke kohë ta hapësh portën e pasme,
Atë shteg që nuk ka prapakthim;
Kur të më hedhësh nga supeve
Tutje në humnerë,
Më premto
Ta dëgjosh rënimin e fundit të dritës;
Më pas lëshoi ​​humbjet e fatit tim!

Hyjnesha ime,
Dëshira e fundit:
Me puthjen e vdekjes,
Me saluto!

Dëbora dietale!

Bota po ikën mbi shtatë pikë pesë miliardë njerëz,
Ata dy që puthën lasgushianqe
Nëpër dëborën e imtë që bie sot,
Unë njoh nga koha,
Atyre u mjafton e vërteta!

Të dashuruar në dashuri, siç thuhet,
E kanë njeri-tjetrin pa çka se hidhërimi i mbulon
Si napëlungë në mjedis të sheshit;
Jo rrallë mbetën më pak gjëra nga jeta;
Lumturia nuk u mbaron si atëherë
Kur lypsarët i ngatërrojnë me sojet e veta!

Ndoshta askush nuk e mori vesh,
Përse dëbora bie sot e grimcuar nga dieta?
Mos të konkurruar ata të dy ?!
Bën mirë të mos hyjë në garë bukuria e kristaltë,
Përse nuk bie siç ka gjithmonë ka rënë,
Me pofushim vet ?!

Vajzat me sa mall e kanë pritur këtë ditë,
Të përkëdhelen te sheshi «Skënderbe»,
E të puth me afsh të sheshit «Nënë Tereza».


Shkel vetminë me zemërim!

Po ik i vetëm në këtë dimër!
Rruga është e hapur,
Është bosh.


Shkel vetminë me zemërim!

Po ik i vetëm në këtë dimër!
Rruga është e hapur,
Është bosh.
Mbi të e shkel vetminë me zemërim!

Porta e saj nuk hapet,
Është mbyllur
Me shule,
Më tha,
Me kod
E mbi krye
Dëbora më bie
E më bie mua fjolla flokësh si ndëshkim!

Është ngujuar përbrenda,
Mbase nga xhami i avulluar me shikron
Si gapthetem me veten,
Teksa ruan ende aromën tona.

Ti nuk dëshiron ta pastrosh atë,
Të heqësh nga trupi atë djersë;
Është një copë e qenies sime,
Një skorje e lëngshme e klithjes,
Qe me mëri të thyera është shtrirë në shpirtin tënd.

Të sheh tek ecën nëpër hapësirat e paana të pallatit,
E lakon qafën,
E përkul kryet mbi supe,
Me sy të mbyllur
E frymë!

Vajze!
S'të shkul,
Nga zemra,
Nuk të hedh dot!
Më je ngjitur në shpirt
Siç ngjitet gjuha e një budallai
Në shtyllën e një llambadari të ftohtë!

Shkaku yt s'mund të heq si zemrën,
Ta plas tutje në tokë si mish për qentë
E me mua zë gjersa kupa te çahet:
Më e Bukura e njeriut nuk duhet më duhet!
Të mbaj si kurban brenda kraharorit
Tik-tak, tik-tak, kot,
Krejt kot,
O Zot!


I ngujuari!

Kam kohë për të thënë vetëm pak fjalë,
Malli që kam për ty më ndalon në frymë!
Nuk bie si shi, si gjethe nuk bien,
Veç një erë e lehtë ngjitet tutje mbi kodrinë.

E përcjell shtjellimin e saj duke ledhatuar me sy.
Asgjë s'ka ndryshuar që nga lashtësia.
Ju shikoni të gjithëve teksa i pëshpiritni njëri-tjetrit
Me gju e shpirtit;
O, dashoni natyrshëm, me vrull, me marrëzisht!

Unë jam stratioti i fundit nga Dukagjinit,
Ngarkuar me besë e Skënderbeut në shpinë;
Ende bëj guvernator në kufirin juglindorë të Arbërisë!
Jam këtu gjersa kalorësi i rreshtave të mos vijë në ndryshim.

Nuk m'i shihni shekujt në rrudha.
Jam i heshtur në kalin tim;
Më e rëndë se koha e qindvjetarëve në shpatën e tij
Më ndjek nga prapa vetmia e ndëshkuar nga atdheut,
Si fatma e nishanit të stampuar në supin tim të djathtë,
Për të ftuar në dyluftim të Katër Kalorësit biblikë!

S'mund ta braktis kufirin, zemra ime!
Ah, sa më rëndon malli për ty!
Arbëria sot u shtrika në shumë shtete,
Medet!
Dashuria ime nuk ka si pasaportë,
Oh, si të gjej fjalë dhe të them edhe në këtë mijëvjeçar:
Te ti nuk mund të vij!

Përqafime ju përcjellë me satelitë spiunë;
Me fëshfërimë gjethesh, nga betejat, nga Vaikali.
Prej Kalorësit të ngujuar të Skënderbeut në juglindje të atdheut,
Ndërmjet liqeneve e shkrepave dikund në kufij;
Prej këtu jam jam unë arbërit e mi!


Fuqia e paditurve!

Politika është gjithmonë një kërcënim për lirinë!
Është thjesht një pushtet faqezinjsh,
E shpikur nga ligësia që në kohë parake;
Ushqehet nga rregull me cynizëm të stisur,
Për të vënë nën kontroll fatin e njerëzve, kombe e shtetesh;
Brenda saj është ndërgjegjja më është ndëshkimi im suprem,
Rreshtuar në tryezën e vendimmarrjes
Me kolegë të nderuar, me të pacipët, me batakçinjsh!

Egjipti në politikë është një ngatërrim i rëndë.
E panjohura vërshon mbi të si lumë i tërbuar.
Veçmas te shqiptarët e mi ajo bën batërdinë;
Të mjerët, të paditurit, marshojë të parët!
Drejt saj varfanjakët për të bërë pasurinë!

Politika nuk ka menduar për kohën e krijimit.
Ky ishte i sinqertë rëndë natyrisht,
Ishte një sakrilegj!
Teksa depërtoja në artin e mjerimit të saj
Thelle
E më deh,
Bëhej aq më e dashur;
Sa më i ngatërruar në keqen e saj,
Ndriçoja si fanar për të paditurit në krye,
Brenda e bartja lakminë për pushtet si privilegj!
E mësova fillin që s'e kisha kapur kurrë nga gënjeshtra Ukshin!
Për gjatë viteve të ostracizmit sa ishim në Krushë.
Nuk e duronte martirizimin e teknikës së shtirjes.
Më vonë mësova diçka jashtë idealit,
Paskaja e ligjeve në politikë,
S'qëndronte te refuzimi,
Jo te revolucioni, as
Te guri i hedhur
Apo mbyllja
Në kullë!

Arti i gjuhës së komunikimit
Ishte filozofia e opinionit publik,
Do të thoshte Habermas;
Ishte fuqia e ndryshimit!
Jo ideja, si e godiste tryezën e filozofisë Marx-i
Dinakëria në botën e hapur të politikës
Është kurora e mençurisë,
Pa çka se ajo shket aq formalisht
Nëpër botë të mendimit!
S'do të thoshte kot Princi i Machiavelli-it
Po që nuk më duan mua,
Më mirë të më frikësohem!

Unë jam idealist në politikë,
Pavarësisht se kam pakt me ligësi
Të jesh brenda saj e ke mundësi për shpresë,
Premtimet, sikurse edhe pemët,
Me kohë të zbehtë drejt frutave nëpër stinë.
Të mbesën jashtë saj
Më shumë lavde mbi kurorë;
Ah, të dashur miq,
Zbrazshmëria e krijuar nuk mbush dot cilësimi 'martir'.

Kurrë nuk është i mjaftë flijimi.
Kjo dhimbje e amshuar është vetëm pikënaisja e lirisë,
arsimi,
Vlera e sistemit
E bën fuqinë në shërbim të një kombi,
Pasuria e një vendi s'e është vetëm ar i derdhur si bajka.
Ndaj dhe arsyeja e pranimit të kohës në politikë
Në krye të paditurit e republikave;
Nën shtytjen e mendjes së shkolluar shtetit bëhet
Edhe si shkronjë,
Edhe si tender,
Edhe si qull!

Kjo ishte hyrja ime në shpalosjen e pushtetit.
Një detyrim, një përgjegjësi, një mashtrim hyjnor!
Republikat Shqiptare u bënë koka me morra
Kot u qëndron në flamur
Shkaba dy krenare në mijëvjeçarin e tretë!
Ata kanë ende pak ADN njerëzore
Për ta merituar atë shpend qiellor!

Dallkaukë, honxho-bonxhë, barabbatë e Nolit
Dolën serish nga lirika e tij politike;
Marshuan nëpër rrugët e republikave gjithandej me krimin;
Me hipokrizinë e gjeneralëve gradonin varre,
Me doktorë të ngarkuar, me azilantë të zhveshur, OJQ-istë
Të gjallëve u jepnin certifikata e fjalë,
Ditët i bënë të pështyrave për lirinë,
Të paditurit e republikave shqiptare,
I ruan netët për vete me pagjumësi,
Të zhytur në tmerrin e ëndërrave të gjakosur!
Megjithatë, arsimuarit e gomave po vijnë;
Të dashur njerëz!
Të dashur shqiptarët të thyejnë
Ju dua edhe të pistë si jeni të neveritshëm
Ju jeni bijtë e mi!

Prishtinë, 16.11.2017

Samstag, 9. Dezember 2017

Viron Kona dhe vëllimi “Thashë, të bëhem edhe unë poet!”

Ibrahim Hajdarmataj
Nga Ibrahim Hajdarmataj
Kryetar i OJF “Mësuesi”, Publicist, Tropojë

Dallgë poetike

(Duke lexuar vëllimin “Thashë, të bëhem edhe unë poet!” të shkrimtarit Viron Kona).

       Këto ditë lexuesit dhe kritika u njohën me vëllimin poetik  “Thashë, të bëhem edhe unë poet!” të shkrimtarit të mirënjohur të letërsisë shqipe Viron Kona. Libri ka redaktor Zeqir Lushaj, recensentë Sadulla Zendeli-Daja dhe Kadri Tarelli, konsulent Dr. Bajram Mejdiaj dhe Sejdo Harka. Libri fillon me shënimin e autorit: “Ja kushtoj këtë vëllim me poezi Liljanës sime të shtrenjtë, që më ka qëndruar pranë për 40 vjet të jetës sonë bashkëshortore, duke ndarë me mua vështirësi dhe gëzime, por edhe duke më mbështetur me përkushtim të plotë në rrugën e krijimtarisë  letrare”. Pas leximit të këtij përkushtimi të sinqertë, që njëherazi na bënë të mendojmë për jetën e qëndrueshme bashkëshortore dhe shenjtërinë e saj, para syve të mi kush e di pse shfaqet edhe një pamje tjetër, një realitet negativ, që e gjejmë me bollëk në kohët e sotme dhe që na trondit: Si në ekranet e televizorit, më dalin përpara skena gjyqesh pa fund në Tiranë dhe në rrethe, gjyqe të ndarjes së çifteve burrë-grua, që për nga shumica dhe motivet e ndarjes, përbëjnë një shqetësim mbarëshoqëror si dhe prishje të atyre ekuilibrave të jetës bashkëshortore. Një çift, që kishte vetëm 4 muaj martesë, ndahet me vendim gjyqi, se nuk ju “puqën” karakteret?! Nuk ju “puqën” karakteret, apo martesat nuk janë të sinqerta që në zanafillë? Sepse, siç del, në mjaft raste martesat nuk kanë bazë dashurinë e sinqertë dhe mirëkuptimin, por teka dhe interesa meskine, marrëdhënie të kushtëzuara dhe që ndërvaren nga përfitimet e pasurisë apo për shkak të modaliteteve të shfrenuara. Sikurse, disa lidhje bashkëshortore, shkojnë në ndarje edhe për shkak të dhunës barbare të burrave patriarkalë ndaj grave të pambrojtura, që u mohohen të drejtat më elementare. Si pasojë vjen prishja, tronditja dhe shkatërrimi i familjes, lënia në mëshirën e fatit të jetës së fëmijëve, që përbëjnë në thelb edhe të ardhmen e kombit.

       Pikërisht, me anë të këtij vëllimi të shkëlqyer poetik, Viron Kona, me fjalën e mençur dhe artistike të shkrimtarit bashkëkohor, jep dhe shpërndan në hapësirën mbarëshqiptare ndër të tjera edhe mesazhin e shenjtërisë së jetës bashkëshortore, të marrëdhënieve të pastra dhe të shëndosha mes burrit dhe gruas. Më kujtohen vitet kur kam punuar mësues e drejtor shkolle në Malësinë e Gjakovës, veçanërisht në Gjimnazin  e Zogajve. Kur dilja nëpër fshatra dhe i këshilloja bashkëfshatarët e mi “Mos i poshtëroni vajzat e vogla duke u vënë emrat: Çbane (Ç`bëre që nuk linde djalë, por linde vajzë!);Pulë (qëndrim përçmues, që vajza të jetë e bindur, kokulur, e urtë dhe pa fjalë); Bubë (femra të jetë e vockël si insekt); Shkurtë (të jetë e fundit që lind femër, pas saj të lindin vetëm djem). Gjithashtu i këshilloja: Bashkëshorteve tuaja, u thërrisni me emër dhe jo:  “A ndjeve?” (domethënë “A më dëgjove?”),  “Ku je?” (pa i përmendur emrin); apo, i thërrisnin bashkëshortes me emrin e fshatit nga vinin nuse dhe asnjëherë në emrin e tyre: “Oj e Kolgecaj!”, “Oj e Zogajve?”,   “Oj e Lekbibajve!” Kështu ishte zakoni, kanuni në Malësi, flasë për vitin 1964.

      Në vazhdim të këtij artikulli dëshiroj të nënvizoj bukurinë erotike të poezisë “Mos më thuaj s`të thashë!” Vajza sheh nga Hëna,/e sheh, s`ia heq sytë,/pret me padurim,/t`i japë porositë. T`u bëfsha moj hënë,/ndalu dhe më prit,/dashurinë time,/bëje tufë me dritë! Pastaj, vajza e dashuruar bashkëbisedon me hënën për marrëdhënien e saj me djalin që dashuron. Me një gjuhë të bukur ndjenjash autori shprehë përfytyrimet e vajzës se si do t`i shkojë takimi me të dashurin e saj: Siç e sheh moj hënë,/po më digjet xhani,/do t`i shkojë vetë,/le të bëhet nami!/Në gji do ta marrë,/do ta puth me mall,/nuk dua t`ia di,/çdo të thonë n`mëhallë./Më tej e kupton,/ si do shkoj kjo punë,/atë që do nisim,/do ta çojmë në fund./Si drerë e sorkadhe,/do rrokemi, do qeshim,/s`do lëmë gjë pa bërë,/sa të vijë mëngjesi.

      Nuk e di pse më bëri krejt për vete poezia “Mos u dorëzo!”, e cila tingëllon si një thirrje optimiste: Mos u dorëzo!/Më përsëriste babai,/këshillën e vyer,/të jetës./ Kështu,/ gjyshi atij,/unë birit, bijës,/nipit dhe mbesës... Interesante janë poezitë që marrin në mbrojtje fëmijët dhe rrëfejnë aspekte nga jeta e tyre e pafajshme fëmijërore, ndërkohë që kujdesi dhe edukata e tyre duhet të rritet dhe të zhvillohet në forma sa më të zhdërvjellëta, duke shmangur gjithnjë rastet e  keqtrajtimit dhe të dhunës. Në këtë kuadër, ka bukuri dhe vlera poezia: “Në parkun  lodrave”, një poezi e thjeshtë por e natyrshme: Në parkun e lodrave, luajnë fëmijët,/hidhen, kërcejnë, zhurmojnë me gaz,/njëri i hipën kalit, tjetri makinës,/i treti imiton gjeneralin në paradë....Dhe pasi përshkruan llojshmërinë e lodrave, ku theksohen zgjedhjet dhe dëshirat që kanë fëmijët e që janë të shumta, autori përfundon me vargjet me kuptim mjaft domethënës: Sytë u ndritin, u zgjohen pasionet,/në startin e jetës hareshëm zhurmojnë, /botën e tyre, botën e së ardhmes/me imagjinatë e fantazi  e projektojnë. Po aq  interesante është poezia “Gjyshi kokëfortë”, ku rrëfehen me humor dhe satirë dobësitë e gjyshërve në rritjen e fëmijëve. Ata, ngaqë i duan shumë nipërit dhe mbesat e vogla, i falin për gjithçka dhe i përkëdhelin me tepri`, duke nënvleftësuar veprimet dhe sjelljet negative të tyre, që duhen kritikuar me takt dhe kujdes, që fëmija të mos i përsërit gabimet herë tjetër: Fqinji i një kati më poshtë,/Banushi që mbante bastun kur ecte,/gjyshin e Valbonës ndali në shkallë,/me kujdes e takt i bëri një vërejtje:/“Nuk e di, o fqinj ç` ndodh lart te ju,/por bam-bum, dëgjojmë kur vjen mbrëmja,/mos vallë ajo mbesa, çamarrokja  e vogël,/zhurmon duke luajtur me lodra?”/Gjyshi, që s`pranon asnjë vërejtje për mbesën,/e kapi inati dhe i a ktheu me qesëndi:/“Përpara se për mbesën time të bësh vërejtje,/shko te doktori i veshëve, vizitohu, or zotëri!” Ai mendon se për përgjigjen e rreptë që i dha fqinjit, në familje do t`i jepnin të drejtë, por, ata, nuk ishin në një mendje me të, sepse vërtetë vogëlushja i kishte bërë ca zhurma dhe i kishte shqetësuar fqinjët e një kati poshtë. Kur kritika ndaj gjyshit arriti kulmin, madje ai vihet në loja nga gjyshja: Mbase, o plak, t`i vërtet s`ke faj, /zhurmat mund të mos i kesh dëgjuar,/se, pambukun që vë në vesh  herë pas herë,/ duket që brenda veshëve e ke harruar./Gjyshi vuri gishtat tek të dy  veshët,/vërtet me pambuk i kishte të zënë,/e, ndërsa ata në shtëpi vunë buzët në gaz,/ai gjithë zemërim u mbyll në dhomë. Poezia është mbajtur në tone humori dhe dashamirësie, si të thuash “qesh e ngjesh”. Pas kritikave, gjyshi me sedër të lënduar mbyllet i zemëruar në dhomën e tij dhe mbron ende me kokëfortësi të dukshme mendimin e tij: Nga dhoma dëgjohej zëri i gjyshit kokëfortë,/që vente e vinte dhe thoshte i zemëruar:/“Sa herë që dikush, vërejtje për mbesën do t`më bëjë,/ unë veshët me pambuk do t`i kem të bllokuar!”

      Kanë origjinalitet, art dhe vlera të natyrshme edukative poezitë: “Pulëbardha”, “Zogjtë e pyllit me mua uji pinin”, “Përfitim nga mirësia”, “Për një fjalë e për një thumb”, “Ajri është plot nerv e gaz”, “Nuk e gjen në çdo udhëkryq”, “Ruaju nga qeni i tërbuar”, “Pendimi i vonë”, kjo e fundit tregon se njeriu duhet të sillet mirë dhe t`i dëgjoj e respektojë prindërit, pasi, kur vjen koha që ata nuk janë më, pendesa e vonuar nuk ka më asnjë vlerë: Sa do të doja që dy prindërve,/t`mos ua thyeja zemrën kurrë,/por ç`e do se koha s`kthehet,/pendimi s`më bënë më punë!

      Është mjaft e ngrohtë poezia “Baulja e nënës sime”. Nëna mbante atje sendet e saj më të çmuara, ato nuk ishin xhevahire, flori apo sende të arta, siç mund të mendohej, por, sende të vyera, që familjet shqiptare i kanë ruajtur e trashëguar si kujtime të shenjta nëpër vite, dekada dhe shekuj. Të tilla si flamuri, veshjet e lashta me qëndis-ma dhe filigran, vizatime kalash, vizatime me motive popullore floreale, unaza, piktura kalorësish dhe trimash fisnikë: Nëna u përkul në baule,/nxori prej andej një flamur  me shqiponjë,/Ky, tha, është flamuri  i dasmës sime,/kur nga Berati erdha nuse me kalë në Vlorë. Dhe në vazhdim: E shikon, o bir, këtë unazë të florinjtë?/ Është nga kohë të vjetra që s`mbahen mend,/nusen kur ta marrësh do t`ia vësh në gisht,/kurse ajo, nuses së birit tuaj të shtrenjtë. Poezia mbyllet me vargjet kuptimplote:Siç e sheh, o bir, baulja nuk ka flori,/as argjend dhe kartëmonedha me vlera,/veç këto  vogëlima që më ngjallin dashuri,/trashëgim nga koha jonë, për kohët e reja...

      Ngjall interes të veçantë poezia  “Vallja e ujqërve”, ku autori godet rreptë luftën e klaneve mafioze që likuidojnë dhunshëm njëri - tjetrin, për pasuri dhe pushtet, por edhe për t`u lartësuar padrejtësisht, duke shtypur më të dobëtit. Me një gjuhë të lakonike, poeti krijon vargjet: N`pikë të dimrit të uritur,/kur bora gjithçka mbulon,/ia nisin valles së njohur:/“Më i forti mbijeton!”./Rreth rrotullohen në vallen e egër,/skërmitin dhëmbët, ulërijnë,/ai që në valle përdhe rrëzohet,/qoftë i bekuar, ushqimi ynë! Njëri ra,/ “oh, ç`fatkeqësi”!/S`kemi ç`bëjmë, /c`est la vie!/ Vaktet vijnë njëri pas tjetrit,/me potere vallja vazhdon,/në këtë botë kafshësh të egra,/“Më i forti mbijeton”!

      Poezia që mbyll vëllimin titullohet “Një çift mështeknash të bardha”, të cilën autori ia kushton bashkëshortes së tij të shtrenjtë, Liljanës me 55 pranvera të lumtura, një poezi kjo plot dashuri dhe ndjenjë: Sot në 55 - vjetorin e lindjes, /unë dhe e tërë familja t`urojmë, /qofsh e lumtur përgjithmonë,/u  bëfsh dhe 100 vjeçe Liljana jonë!/S`këmbyem xhevahire për dashurinë,/veç zemrat si harta gjeografie i hapëm,/u betuam sinqerisht për besnikërinë,/ rrëfyem ndjenjat dhe shpirtin e pastër. Dhe në vazhdim: Shtëpinë e kemi një tempull të shenjtë,/zjarrin në vatër  kurrë s`e kemi shuar,/në zemrat e njëri-tjetrit ngrohtë jetojmë,/me mirëkuptim dhe duar shtrënguar./Kur ka ndodhur që n`dimrat e jetës,/befas  është shfaqur ndonjë ngricë,/përpara se dielli ta shkrijë me rreze,/e ka shkrirë zjarri i fortë i dashurisë.... Dhe, në përfundim autori shkruan: Bashkë me mua t`urojnë,/Amantja, Anisa, Tolini, /vogëlushja Diorë bën një urim të veçantë:/Jetë të gjatë sa qielli nona Lili!”

       Si çdo libër i shkruar me ndjenjë, zemër të pastër e talent, edhe këtë libër nuk e lëshon nga dora, madje, gjatë leximit, të lind dëshira të bësh edhe nënvizime për gjëra që nuk dëshiron t`i harrosh, herë -herë edhe i kthehesh faqeve që ke lexuar. Nuk është një libër që rrëshqet qetë dhe pa u ndjerë, si të kënaqesh me shijen e një limonade dhe aq, por, leximi i librit më krijoi idenë e lëvizjes së gjërave, ndjeva në poezitë e tij nevojën për ndryshim e zhvillim, ndaj duke u shprehur në mënyrë figurative, them se libri vrullon në faqet e tij dallgë poetike, që vënë në lëvizje mendimin, ashtu si dallga ndihmon lëvizjen e anijes në det. Si mësues dhe drejtues në shkolla, shpreh mendimin se libra poetikë, si ky i Viron Konës, janë nga ato lloj librash, që duhen rekomanduar për lexim edhe nëpër shkolla, në orë letrare, pasi edukojnë të rinjtë me norma dhe koncepte të natyrshme të jetës, veçanërisht të dashurisë dhe jetës bashkëshortore. Libri bën “thirrje” për të ruajtur traditat më të mira të popullit tonë, lidhur me qëndrueshmërinë dhe bazën e fortë sociale të familjeve shqiptare. Sot, kur shohim disa aspekte ligjore apo sociale të rritjes së vigjilencës për mbrojtjen e grave dhe të vajzave nga dhuna, nga paragjykimet apo nga qëndrimet kryeneçe dhe abuzuese dhe absurde të disa burrave, ky libër merr një rëndësi edhe më të madhe, ai ndihmon me gjuhën e artit poetik, zgjimin e mëtejshëm të shoqërisë për të mbrojtur liritë dhe të drejtat e femrave shqiptare.

Çfarë duhet të ndjejmë kur lexojmë Medean?

Alketa Maksuti Beqari
      Kjo ishte pyetja e parë që më pushtoj teksa e mbarova së lexuari. Medea është një grua që shkon përtej të qënit nënë Apo është nëna që duke parashikuar pasojat e veprimit të saj kryen aktin më të tmerrshëm ndaj fëmijëve të saj, kthehet në vrasëse?
      Pse ndodh kjo me një grua, me një nënë?
      Përballja me rrethanat që jeta i krijon dhe dashuria për burrin e detyrojnë të çvishet nga shpirti i butë e delikat si shpirti i një vajze është dhe të kthehet në vrasëse më parë me anëtarët e familjes së vet tek dera e babës e më pas tek shkatërrimi i jetës së saj deri aty ku thika prek gjakun e saj, dhimbjen më therrëse.
     Dashuria verbon dhe nuk lë të shohësh qartë rrugën ku ecën.
     Lëndimet e kësaj lloj dashurie detyrimisht çojnë vetëm në fatkeqësi, sepse lindin në rrugë të tilla si është etja për pushtet dhe para.
     Duhet ta fajësosh dhe varësh këtë grua apo ta quash të marrë dhe ta lësh në fatin e vet deri sa Zoti ta marrë duke e lënë në lëngimet dhe vuajtjet e tmerrshme deri sa shpirti t'i dalë.
     Po kush është Medea?
     Pse pikërisht u krijua ajo nga Euripidi me këto dimensione?
     Pikërisht një njeri që u ndje i përbuzur nga shoqëria e atëhershme dhe kur nuk u përkrah? Pikërisht Ai që vdiq në tjetër Tokë, i dëbuar?
     Janë këto rrethanat që ky stoik parashikoj jo vetëm që do godiste shoqërinë e atëhershme, por çdo shoqëri të çdo shekulli e viti që do jetonte njerëzimi.
Sado ta përbuzësh mençurinë e dijen e një njeriu që ka ardhur në Tokë me misionin për të qënë Gjeni, asgjë dhe askush nuk mund ta përulë e përçmojë.
     Vet kryeveprat e Tij flasin. Edhe pse në të gjallë të Tij mbeti i pavlerësuar, mijëvjeçarët i referohen.
     Për këtë qëllim Ai krijoj Medean, sepse kur ngrihet dora e një gruaje, nëne pushteti, shoqëria, njerzimi tronditen nga themelet dhe goditen më fort, më ashpër. Pushteti dhe paraja nuk janë asnjëherë gjithçka sa është Dashuria mes njerëzve. Dashuria mban gjallë, dashuria frymon, bën që njerzit të ecin dhe zhvillohen. Dashuria ngre shpirtin të ndjehet i lirë dhe i paqtë, largon ligësinë, cmirë, urrejtjen.
     Ajo është triumfi i jetës jo vetëm tek njeriu në Tokë, por edhe tek Zotat në Qiell, të cilët e krijuan njeriun për këtë qëllim.
Euripidi krijoj një Medea duke e lënë çdo lexues që e lexon veprën në mëdyshje, ta dojë apo urrejë këtë grua, ta mbrojë apo dënojë, të ndjejë keqardhje, mëshirë apo neveri?
     E tmerrshme! Makabër!
     Është aktuale Medea sot.
     Është, jam e detyruar ta pohoj.
     Sepse shpesh herë lexoj tituj lajmesh të një nëne si Medea.
     Akte që të lenë pa fjalë dhe të futin në mendime.
     Arsyet sado kokëforta të jenë nuk ka fjalë që t'i justifikojë.
     Truri i njeriut është një mister. Misteri, i cili e shtyn një nënë të shkojë deri në këtë pikë, e di vetëm ajo.
     Unë them, pohoj se rastet ngjajnë me njëra- tjetrën.
     Nëse shoqëria do të ishte një perfeksion( kushte ideale të jetesës së njeriut, familjes, komunitetit, fshatit, qytetit, shtetit, shteteve) a do të ekzistonte Medea?
     Po një Euripid?