Mittwoch, 30. November 2016

Faton Krasniqi - Libri "Rrapi arbëror" i poetit Ajet Shala

Krijimtaria letrare e Ajet Shalës lidhet me gjendjen historiko-kombëtare. Kjo dëshmohet në shkrimet e tij poetike dhe veprat letrare. Përmes poezive të tij, ai i bëri të pavdekshëm shumë, intelektualë, patriotë, trima, luftëtarë e vizionarë shqiptarë.
Nga vepra në vepër vërejmë elementë të rëndësishëm që shpeshherë na duken të ngjashëm, e shpeshherë diametralisht të kundërt, është stili krijues që na ka ofruar një qasje modelesh vargëzuese, është motivi i përbashkët i atyre që poeti iu shkroi vargëzime, është ngjashmëria motivuese  e personazheve në Rrapin Arbëror.
Të gjitha ngjarjet e sintagmatizuara nuk janë brenda tekstore, ato përmenden kalimthi si abstraksion që kërkon më përtej epilogët vendimtarë. Personazhet i takojnë reales, asaj që u pa, asaj që u dëgjua, asaj që iu këndua. Por, që u pragamatizuan nga pena e Ajet Shalës, si reflekse ndaj ngjarjeve që nuk duhet t`i mbulojë pluhuri i harresës.
Poetika e autorit është realisto-moderne e shkruar krejt natyrshëm, nga dëshira për ta kujtuar Rrapin Arbëror. Për ta kujtuar gjenezën, lindjen, plisin, lavdinë, hukamën, emrin, autoktoninë, Ilirikumin, atdheun. Krijimtaria letrare nuk njeh kufij kohorë, ajo bredh nga koha në kohë, siç bredh poezia e Ajet Shalës nëpër Gadishullin Ilirik, si pikënisje nga Kopiliqi e duke vazhduar në Skenderaj, Drenas, Prishtinë, Zabel, Çyqavicë, Çakor, Zhleb, Kullë, Rugovë, Ulqin, Gostivar, Prespë, Jon, Malësi e Madhe, Luginë e Preshevës, Prevezë, Devoll, Tivar, Janinë e Çamëri. Dhe kështu mendimet për ta hedhur të zezën mbi të bardhën, ia krijojnë ngjarjet që lanë mbresa të pashlyera në memorien e tij.
Shtresa aktuale e librit poetik Rrapi Arbëror është kujtesë historike, një copë lavdie e krenarie, një rikujtim i asaj  që mendjet arbërore nuk duhet harruar, por që duhet vlerësuar. Libri poetik  Rrapi Arbëror pasi të lexohet detyrimthi, të obligon ta rilexosh. Arsyet janë natyrale, janë temat, shenjat artistike, estetike, semantike, stilistike që e bëjnë Rrapin Arbëror që të zë vend meritor në arkivin e letrarësisë shqiptare. Motivet poetike i japin karakter, vlerë funksionale dhe kompozicionale, qoftë nga ana e stilemave dhe trajtformave poezisë së Ajet Shalës.
Struktura si sistem letrar i tekstit poetik është vlerësuese, me theks, intonacion dhe ritëm. Poetika e Ajet Shalës përçon dije nga historia, filozofia dhe letërsia. Gjuha poetike e Rrapit Arbëror është e ngarkuar emocionalisht dhe shpreh në njëfarë mënyre qëndrimin emocional të autorit, por më shumë e bënë kureshtar lexuesin, me plot kuptime të figurshme, ku rol të madh në këto ngjyrime figurative luajnë morfo-stilemat e fjalës. Pror, megjithëkëtë kjo ka të bëj me origjinalitetin tekstor dhe ideor të autorit; është natyra e tij e krijimeve poetike, ndjeshmëria dhe qasja serioze e temave në Rrapin Arbëror.
Po ta lexojmë me kujdes do të gjejmë stil të rrjedhshëm, origjinal dhe të ngjeshur. Variantin e dialektizmave mund ta konsiderojmë si kulturë e të shkruarit varg. Metafora nuk shprehet gjithmonë në krahasimin e plotë, ndjeshmëria e temave shkon përtej shkaqeve të krijimit artistik, e figuracioni në Rrapin Arbëror është diçka që zë vend meritor.
Në strukturën gjuhësore të Rrapit Arbëror vihen re zhvendosje të fjalëve nga kuptimet e zakonshme, nga kuptimi i parë duke marrë kuptimin e dytë, ndërsa ndërtimi sintaksor është më pak i shprehur.  Ky është guxim i këtij shkrimtari për të sjell në memoaret e historisë ngjarje të lavdisë nga fusha e letërsisë. Këto janë përpjekje madhështore për të na rikujtuar Rrapin Arbëror. Autori u mbështet në ngjarjet popullore duke krijuar artin letrar të poezisë, ngjarjet dhe motivet vijnë nga jeta arbërore, nga ato ngjarje që harresa nuk duhet t`i marrë kurrë mbas veti. Autor i shkroi me dashuri e pikëllim për ngjarjet e dhimbshme kombëtare, në poezitë e tij qartas vërehen copa ngjarjesh që i krijon me anë të tipareve të thella kombëtare. Diku – diku mund të shpreh mllefin e tij, dihamën e tij për diçka që është më shumë se sa individuale, por kolektive.
Brenda veprës Rrapi Arbëror janë shumë faktorë që do ta bëjnë të vlerësuar, janë fatet e një kombi, fatet e njeriut, fatet e njerëzve që i damkosi historia  me grushtin e saj të çeliktë, që poeti me forcën e tij krijuese, me një laps dhe një letër i dha kthesë historike duke ua rikujtuar diçka që ndoshta kishte filluar të harrohej.
Poezia i shkurton distancat kohore, ajo afron ngjarje, detyra  e saj e shenjtë arrihet kur poeti trajton tematikat e duhura, që gjejnë

mbështetje porsa të bien në duart e lexuesve pasionantë. Ne filluam vonë kultivimin e artit poetik, por Rrapi Arbëror sikur na thotë t`i kthemi të kaluarës sonë të lavdishme, ndoshta do të gjejmë diçka nga rrënjët e Rrapit Arbëror, ky komb megjithëkëtë rrugëtim historik, duhet t`i ketë trashëguar diçka nga poetika arbërore, sigurisht që po, dëshmia më e mirë është ky libër si një thesar i çmuar për arbëroret dhe për vetë letërsinë tonë kombëtare.
Në letërsi më së vështiri është që të përcaktohet dallimi midis gjuhës së përditshme dhe gjuhës së letërsisë, por përditshmëria jonë, ngjarjet XX shekullore po na  sjellin ndërmend historira të harruara që ne vetë po i bëjmë të tilla, në këtë rrugëtim Rrapi Arbëror sikur na kthen në gjenezën e ngjarjeve në Gadishullin Ilirik, duke na dhënë pak shpresë, duke na dhënë pak motiv për ta nxjerrë dhe vlerësuar të kaluarën tonë të lavdishme arbërore.  Kurse letërsia jonë përmes vargjeve të Rrapit Arbëror po ushqehet me vargëzime të vlefshme si për kulturë,  letërsinë  dhe po ashtu për historinë.


Namik Selmani - Filizët e bukur të shqiptarisë pranë trungut të një kombi

Mendime për librin poetik të Ajet Shalës “Rrapi arbëror”

Në këto 10 vjet të gjithë kemi parë përherë tek ky poet një dashuri të jashtëzakonshme për fjalën shqipe për atë fjalë që është bërë si jetë e dytë, të cilën ai e ka jetuar me veprat e tij. Sa shpejt kaluan këto vite krijimtarie për poetin Ajet Shala, për lexuesit e tij të shumtë në Kosovë, në Shqipëri e në mbarë trojet etnike!  Një jetë që nuk ka pasur vetëm lule, kujtime që duhen të derdhen në fjalë vargjesh, sfidash të fituara, në dritë ylberore, humanizëm të pashoq që rrallë mund te gjesh te mërgimtarët e shumtë të të gjithë trojeve etnike. Përherë kam parë atë ambicie të madhe për Fjalën e mençur tek ai, pa të cilën të paktën një poet, pa folur një njeri tjetër publik si një avokat,  një politikan, një klerik i çdo feje qoftë një mësues,   nuk mund  ta kryejë detyrën pa e pasur atë brenda vetes, brenda qenies, brenda frymës, brenda asaj që në letërsi të gjithë e quajnë ORIGJINALITET.
Përtej kësaj të vërtete, që tek Ajeti është po kaq e madhe sa tek poetët që dinë se ku të shkruajnë, dine se për kë të shkruajnë, kam pyetur vetën, mbase në heshtje edhe vetë atë, Ajetin: “A mos kam bërë ndonjë herë (Më fal, o Zot!) në mëkatin e një përsëritjeje të panevojshme  në gjykimin për poezinë e tij, për vargun e tij, pse jo edhe për tërë atë punë voluminoze, që pati jehonë të jashtëzakonshme në mbarë trojet etnike të dy antologjive me përmasa të mëdha   për dy dëshmorët e Kosovës 
Koha do ma gjykojë këtë  “mëkat”, por  nuk kam rënë në këtë grackë ku bien shpesh ata që jo saktë duan të thonë atë që ndiejnë. Sa herë që kam prekur magjinë e poezive të tij, jam prekur emocionalisht dhe kështu ka kaluar për mua testi i parë i një poezie që është i njëjtë në të gjithë kohërat e në të gjithë vendet. Jo, ai nuk ka vetëm filozofi në poezinë e tij, por ka dhe emocion, ka gjetje, ka detaje që të befasojnë. Në të dhjetë librat e tij, herë si lexues e herë si kritik letrar, pa folur edhe si bashkudhëtar në rrugën e  bukur dhe sfidante të krijimtarisë, kam parë tek poezia e tij një poezi që piqej e  piqet vazhdimisht pa prekur kurrë anticilësinë e saj artistike. Për fat të keq, poezia jonë sot, qoftë në Kosovë e qoftë në Shqipëri, është viktimë e një poezie monotone, e një poezie që jo gjithmonë ka ndjesi poeti, ka përkëdhelje të pakta fjalësh ka dritën e shpirtit  që shoh herë si ylber, herë si dritë, herë si rrëke drite te zemrat e lexuesve përherë tek poezia e Ajet Shalës kam parë risi. Dikur në vëllimet e para poetike kishte shumë jehonë betejash, kishte shumë heronj që ishin mbledhur në ODËN E VARGUT TË TIJ, si të ishin miq të një ideali kaq të madh sa vetë liria. Në poezinë e tij sheh të tjerë horizonte që njeriu qoftë edhe ai që nuk ka lexuar asnjë poezi kërkon që t’i prekë. I ngjan një qielli që ka shumë shtëllunga resh dhe ti e sheh atë lart, lart nga një dritarez e vogël avioni krahëçeliktë. Dhe në atë çast, nuk je thjesht lexues, por dhe një poet, një kreshnik qiejsh. Ajet Shala është një punëtor i madh i shkronjës shqipe. Është në lavërtar i papërtuar që nuk do të skuqet asnjëherë për mëkatin e një vargu pa ritëm, të  një vargu pa frymë shqiptarie. Është poeti që, pak nga pak, edhe në një vend të huaj nuk e braktisi fjalën e bukur shqipe. Dhe më thoni o miqtë e mi, më thoni, lexues të këtij libri të ri: ”A nuk është bukur a nuk është një heroizëm i dukshëm që të mbash të gjallë edhe atje larg fjalën e  bukur shqipe? Ai e kupton se ka ikur larg koha e krismave dhe ka ardhur shumë më tepër se më parë, koha e LIGJËRIMIT SHQIP.  Ai është nga ata poetë që si lavërtar i mirë nuk do të mbetet fytyrëskuquri, por është si një bujk që e di se si duhet të mbillet fara e mençurisë vargrore dhe kohën më të mirë se kur duhet ta hedhësh në fletë atë.  Po të shohësh me vëmendje tematikën e  vëllimit që po ua paraqesim lexuesve, ajo është më se e larmishme. Ajo është e gjerë, ashtu si dhe bota poetike e tij. Poeti Ajet Shala jeton dhe frymon me shpirtin e kombit kudo ku ai ka qelizat e tij të jetës. Një nga risitë e poezisë së tij është Poezia e portretit. Në të gjen mjaft figura të rëndësishme  të kulturës, të historisë, të miqve të tij që në secilin varg të tyre bëhen edh më jetësorë.  Kam parasysh në këtë grupim poezish tërë universin e vërtetë për një çast poezinë që ai ia ka kushtuar  patriotëve studiuesve dhe luftëtarëve për lirinë e Kosovës. Do të dallonim mes tyre  Mevlude  Saraçin.  Në këtë hulli poezia te ai ka gjetur mjaft mirë detajin poetik atë që e bën të veçantë një personazh historik nga tjetri. Dhe poezi të tilla jo vetëm të japin një informacion, por edhe të shpalosin  para teje, modele njerëzorë që ti, unë dhe të gjithë na duhet që t’i ndjekim kudo e kurdo.

Ti je gur i rëndë në Kullën e bukur të vendlindjes
Je Porta ku hyn vetëm begatia, ngrohtësia e mirësia.
Të falem, o fisnike, o fitimtare e pagabuar e çdo sfide
Tek ti merr dritë engjëllore e ardhmja, shqiptaria.

Ajeti e sheh natyrën e  Kosovës me shumë dashuri. Kudo ai ka një lumë Kosove brenda vetes, një mal, një betejë, një livadh, një kullë, një lahutë, një çifteli, një bunar. E thotë këtë bukur mirë edhe në poezinë “Mbrëmje në Lumbardh” ku të bën që të jesh edhe ti si lexues, pjesë e këtij karvani kohërash njerëzisht, vendesh

Lumëbardhi gjarpëronte e gërryente shkëmbinj 
Valët e trishta iknin në zbritje, gurët rrotullonin 
Xixëllonjat me dritë më përcillnin pa mbarim 
Në fushën e mbrëmjes hapat e mi dëgjonin.

Poezia e tij është shumë herë një DIALOG. Një dialog i prekshëm, emocionues me token, me dëshmorët, pse jo edhe me ata pseudopatriotë që  duan të shkelin mbi të vërtetat e Kosovës dhe të një historie që ka folur me gjak me krisma, me sakrifica. Tek poezia “ Një plis dhe” ai është kaq i drejtpërdrejtë.

Atdhe, merrma lotin kristalor si litar shiu 
Toka të më ndiejë dhimbjet gjer në palcë. 
Ti je ëndrra që nuk ma than asnjë erë veriu 
Ti je plisi që më del në ëndërr ditë e natë.

Diku pas thërrimes së dheut të tokës së tij, ai kërkon që kudo të jetë pjesë e saj. Sërish me dialog, me një dialog që shpesh të bën edhe të bashkuar me fatet e atdheut.

Toka ime, merrma lotin kristalor të tharë 
O dhimbje e thellë e futur deri në palcë 
Ti je ëndrra më e ëmbël që dikur kam parë 
Të lutem, një plis dhe sillma si dhuratë.

Poezia e tij është bërë më therëse kur kërkon që të trajtojë ato fenomene sociale që ka kombi ynë.

Thellë në damar jemi shqiptarë 
Zagarët le të lehin në fushë e në mal 
Dielli, hana sa të ndrijnë në pafundësi 
Do ketë vetëm një komb, një Shqipëri.

Përherë e ka trajtuar temën çame në vëllimet e mëparshme, por në këtë vëllim ai është bërë më i ndjeshëm. Është një hambar i vërtetë me figura letrare që të emocionojnë dhe të detyrojnë që ta rilexosh disa herë këtë poezi

Djepat rënkojnë për një ninullë të pafajshme 
Foshnjat t’i lidhin me pelenat e dhimbjes 
Nën gërmadha sofrat presin bukën e dasmave 
Rrugët presin karvane krushqish e valle çamërishte.

Në këtë univers të vërtetë kombëtar dua që ballaz të falënderoj këtë poet edhe për një poezi përkushtuese që ai ka vënë në vëllim për mua. Kemi kohë që punojmë së bashku kemi qenë në mjaft aktivitete së bashku dhe plaga çame na dhemb të dyve njëlloj. E vargje të tillë përkushtues si ato të bëra për mua vërtet që të rrisin obligimin për fjalën shqipe.

Tek fjala jote mësova të dua zogjtë e qiellit
Të dua Çamërinë që e kam plagë të patharë
Eja, miku im, të prekim bashkë rrezet e diellit
Të puthim tokën e gjyshërve në tokën e lashtë.

Ajet Shala a prej kohësh një moto poetike. Çdo poet ka një të tillë që bashkon si në një sofër ta madhe të stërmadhe me vargje, atë fjalë-diell që ndriçon poezinë e tij 
Këtë moto do ta gjeni te një poezi e kohëve të fundit për të bërë atë kurorë që ka dhe do të ketë në të ardhmen poezia e Ajet Shalës . Është një poezi që sikur bën garë me diellin Të bësh një garë të tillë, nuk do të thotë se je përherë fitimtar, por të gjithë duhet të përgëzojmë atë guxim krijues që e ka shoqëruar këtë poet, që nga libri i parë deri te i fundi. Me besën e madhe dhe të bukur që në këtë Rrap të moçëm arbëror përherë do të ketë filiz të fortë, të shëndetshëm që do i japin poezisë së Ajet Shalës jetë më shumë, emocion dhe do të plotësojë edhe më mirë atë botë të poezisë së Kosovës dhe të emigracionit që po bëhet më e forte, më profesioniste, më afër botës së emigrantit.

Gjithmonë do kërkoj, qoftë edhe në diell 
Pranverave të mia dua t’ua sjell aromën 
Qiellit të lirë dua kaltërsinë t’ua kthej 
Dua t’ia ndal gjëmën zemrës që në gjoks rënkon.

Si një kurorë për fjalën e pathënë, për poezinë që ka paraqitur Ajet Shala në këtë vëllim, do ta mbyllja me një ngjarje të bukur që ndodhi para pak kohësh, në një festë popullore mbarëkombëtare si ajo e Bytyçit që organizohet në të dielën e  fundit të  gushtit në Dajt.  Për ta bërë dhe më të bukur më mbresëlënëse, më garuese këtë Festë, u mendua që të bëhej dhe një konkurs poetik për PLISIN.  Një konkurs ku plisi i bardhe të dilte me tërë atë identitet që ka dhe që ia jep shqiptarit në çdo vend të botës. Bashkë me shumë poetë, gati 100, nga e gjithë bota shqiptare, edhe ne u paraqitëm në konkurs. Juria shumë profesioniste me një kryepoet tropojan si Hamit Aliaj ia dha atij Çmimin  e dytë në poezi dhe mua atë të parin për poemë. Sa u gëzova!.
Tash më duhet që ta uroj për librin më të ri “Rrapi Arbëror”.  Bukur. Një libër që na bën të duam poezinë, tokën lulet, shqiptarinë. Ky është misioni i poetit.


Ajet Shala - Cikli poetik,Erdogan s'jam vëllai yt


Erdogan s’jam vëllai yt, mos lëkund eshtrat shqiptare
Tokën pellazge të parët e tu ma mbushën me varre
Vëllezërit e mi flasin gjuhë perëndie, mbi kokë mbajmë plis
Disa shkojmë në kishë disa në xhami jemi një gjak e një fis.

Mbajmë mbi kokë qeleshe ilire, jemi gjak i Gjergj Kastriotit
Fes të zi si bajgë mbi kokë, mban ti, o bir i Stambollit
S'na lidhin doket, as gjaku, s'na lidh gjuha në Bosfor
S’ke ti flamurin kuq e zi dhe krenari shqiptari që më vlon.

RRAPI ARBËROR

(Poemë Atdheut)

Unë jam Rrapi Arbëror, kështjellë e lashtë plis Ilirie
Nga mermeri trimat zgjoj, me një valle shqiptarie.

Do t’i them zanave t`malit, të më japin pakëz gji
Të marr forcë t`mbroj pragun, t`mos më prekin më kufi.

Do thërras të vijë rrufeja, bashkë me trimat në Jutbinë
Bash aty në Lugje t’Verdha, prapë ta bëjmë Shqipërinë.

Do t`i them malit të gjerë, të më japë Syrin e Kaltër
Të shoh brigjet dritëlarë, që të shoh si lozin dallgët.

Në Labërinë bukuroshe, të shoh Jonin si buçet
Të puth tokën arbërore, në çdo fushë e në çdo shteg.

Do të ulem si fëmijë, të puth plisat të puth brazdën
Ja këtu do të rris lisat, ja këtu do të mbjell farën.

Do thërras Isën e Shotën e nga gjumi ta zgjoj fisin
Zgjoj Ademin n’ballë të odës, mos ma prekë kush kufirin.

Do thërras Adem Jasharin, t’këndoj Zhujën në frëngji
n`Kullë e në Zhleb ta mbroj vatanin, atëherë them “Bacë, u kry!

”Bëhem hënë të ndriçoj varre, me një gjëmë sjell tërmetet
Shëron pragu kore plage, zgjoj nga varri amanetet.

Porsi zog në majë bjeshke, kërkoj trimat me zë grykash
Rënkojnë tokat nga sllavi e greku zgjoj kohë me flakë tytash.

Do zgjoj vrik trimat nga malet, thërras burrat e Arbërisë
Zgjoj kreninë te toka Çame, prek simbolin e lavdisë.

Do marr Vallen e Rugovës, mbi Çakorr të bjerë tupani
Kur ngre telin brenda odës, shkëlqen plisi, tundet shalli.

Do kërkoj lavdi në kullë, hap pas hapi rrëzë Vardarit
Ilirida zgjoka pushkë, vjen mes nesh Xhemë Gostivari.

Do vallëzoj n`Malësi të Madhe, do hedh hapin drejt Luginës
Do zgjoj ditët flamurtare, si në kohë t’Hasan Prishtinës.


BAJRAM E PASHKË !!!

Ndër shekuj kami Bajram e Pashkë
Por festat i bëjmë gjithmonë bashkë.
Si feston ngrohtësisht vëllai me vëlla 
Armik i përbashket mbetet
Turku dhe greku me shkja.
Mijra vite tek ne është Kisha
Qindra vite është Xhamia
Jemi rrapi shekullor,
Flet kultura, lashtësia
Ku thonë bukës bukë edhe ujit ujë
Aty është SHQIPËRIA.


FESTA QË MË JEP TRISHTIM

Valojnë flamujt kuq e zi
Shqipëria shteti i ri.
Gjysma e tokës sonë të shtrenjtë
Përtej gardhit paska mbetë.

Lart mbi shkëmb e mbi çati
Vumë flamurin kuq e zi
Vetëm gjysma në liri
Mrekulli, oh, ç’mrekulli!!!!

Rrugë e sheshe po ndriçojnë
Po këndojnë e po vallëzojnë
Po na ngrin lulja në duar
Gjysma jonë e paftuar!!!!!!

Tash u bënë mbi 100 vjet
Shqipërinë e kemi shtet
Po na prenë trojet e gurrat
Na ndanë malet udhët, furra.

Një karvan me kuaj radhë
Nisin udhë flamurtarë
Tirq e plis e xhamamdan
Isa Begun sjellin pranë.

Burrë i urtë Ismail QemalI
Fjalë e tij si xixa zjarri
Isa Begu rri në gjunjë
Buzëprush po puth flamurë.

Historia datën gdhend.
Dëgjon bota një kuvend
Po në gjoks më vika klithma
A do zgjohet prapë dhimbja?

Dhe sa vjet do jetë gjymtimi
Barbaria, masakrimi?
Dhe sa vjet do të vajtojmë
Gjysma jonë kur do gëzojë?

Se nuk ka një festë për humbjen
Se askush s’e do përgjumjen
Festa jonë kopje Ballkani
Tragjedia rri pas gardhi.

Ah, të kisha krahë si flutur
Prangat-o për t’i këputur!
Jo, nuk dua sot të ndez qiri
Mbi një varr ku ka qetësi!

Do ta nis me Çamërinë
Do të mbërrij në Iliridë
Do të ndal te Mollë e Kuqe
Ku bajraku ndrin një Nuse.

Të mos mbesë në fyt, kafshata
Mos më vijnë netët e gjata
Do vazhdoj tej në Sanxhak
Në Malësi do ngrej barjak.


URA E BASHKIMIT

Nostalgjia më shprush hirin e virgjër të vatrës së nxirë
Si flamur i leckosur pirate valon në pirgun e fatit
Kur vargun nxora nga prushi i mallit të mërzisë
Streha e qerpikut të dhimbjes derdhet lot si pala e litarit.

Zjarri i ofshamës ndezi çdo qelizë të fisit tim
Ngulfat frymën e gjaku muret e aortës i grushtoi
Si kalorës i vonuar eci mbi ëndrrat në shkrumbim
Si një pagan i vogël perëndive llogari i kërkoi.

Asnjë tempull të shenjtë s’e rrënova me dorë
Në të njëjtën kohë asnjëherë zotrat si gjuajta me gur
Me shpirtrat e fjetur në qiellin e qetë kuvendoj
Për brigjet e ndara kur do lidhen me urë.

TINGUJT E ZEMRËS

Në fushën e mbrëmjes flinë qetësia
Nëpër qiejt e virgjër yjet bëjnë roje
Dëgjoi zërat e flokëve mes pëllëmbës
Si gjethet e barit kur i lëkundë stuhia.

Në ty është mbyllur rob fjala magjike
Ajo është zhuritur si dy buzët e tharë
Mbyllur i mbani dhe tingujt e zemrës
Rënkojnë me lot për fjalën e pa thënë.

Tingujt e zemrës kërkojnë urë bashkimi
Kërkojnë shtigje drite për hapin e parë
Presin të akordohen në një tel violine
Melodi shpirti dashurisë për ti dhënë.


SHKEL MBI ËNDRRAT E VDEKURA

Prushi i mallit për ty vitet m’i treti
Dua të shkel sot mbi ëndrrat e vdekura
Në skenën e tyre më shfaqet Hamleti 
E unë si aktor i tragjedive të paprekura.

Luajta monolog për fatzinjtë në dashuri
Më duar një krodhë shtrëngova fort
U nguta për rrugë e lashë një porosi
Në hapa e njoha vdekjen e ftohtë.

Unë tani po vdes vetë nga zjarr i shpirtit
Zemra në gjoks është bërë si zgërbonjë
Sytë e hapur ju lutem, mos m’i mbyllni
Fjalën e pathënë e të ëmbël dua t’ia lexoj.


NJË PLIS DHE Atdhe, merrma lotin kristalor si litar shiu Toka të më ndiejë dhimbjet gjer në palcë. Ti je ëndrra që nuk ma than asnjë erë veriu Ti je plisi që më del në ëndërr ditë e natë. Toka ime, merrma lotin kristalor të tharë O dhimbje e thellë e futur deri në palcë Ti je ëndrra më e ëmbël që dikur kam parë Të lutem, një plis dhe sillma si dhuratë.




DIALOG ME TOKËN Pse vajton, o toka ime? Të rrjedh loti si ujëvarë Shkove vite robërie Të gjakosën shumë barbarë S’të kam parë kaq shumë lot Nënë çizmet e barbarit Në shkëmbinj kërkove forcë Për të marrë rrugën e malit. Ta shkallmoi urrejtja gjoksin Asnjë çast nuk të rrëzuan Nuk ta panë në sy lotin Kur oxhakun të shkrumbuan Ti je tokë që mposht sulltanë Të krekosur shpatë më shpatë Biri yt fisnik i rrallë E shpërbleu me jatagan. Këtu Muratit ia bëre gropën. Në një shekull aq të largët Dridhe mbarë Kostandinopojën Trimërisë i dhe flatrën. Të kujtohet Skënderbeu Luftë të madhe me lavdi U drodh qielli, u drodh dheu Gur më gur në Shqipëri. Për atë plis si borë e malit Bëre be që s’e kall koha Bishë e rëndë e otomanit Në këta gryka u faroka. Njëqind vjet veshët t’i gërryen Shkarravina, çirilishtja shamatore Shumë carë e krajla u thyen Në gremina i përcolle. Ta bënë udhën tërë gjak Por ti s’u ndale kurrë Bëri besë me bajrak Djalëria në furtunë. Fol, o tokë, o dhe fisnik Ç`ke, moj që rënkon prej vitesh? Po derdh lot dhe në liri Unë të flas e ti s’përgjigjesh Trishtim sjell kjo grykë dheu Jehon bjeshka cep më cep Rënkon sot i tanë Atdheu Palcë plage po ndien thellë. Ca zagarë (anal-istë) Shpikën kombin kosovar Një Halil e Negjmedin E dojkan n`dysh kombin shqiptar. Thellë në damar jemi shqiptarë Zagarët le të lehin në fushë e në mal Dielli, hana sa të ndrijnë në pafundësi Do ketë vetëm një komb, një Shqipëri.


NATË SHQIPTARE Dielli zhytet brenda moluskut të tij të zjarrtë Për ta bërë një sy gjumë e për të na takuar sërish Bie nata me fushën e sapokorrur të errësirës së paqtë Nën çatinë e qiellit qytete e fshatrat e bleruara. Me krahët e brishtë futen në fole zogjtë Të gjithë ne biem të flemë shtretërve të butë Vetëm flamujt mbi mermer lirie rrinë në rojë. Pa harruar fluturimin shqiponja na rri në sup. Është qetësi mbrëmësore në fushën e mbjell Dëgjohen vetëm tingujt e butë të palëve të flamurit Gjethet e verdha nisin të mbulojnë barin në vjeshtë Ne presim zërat e agimit kur nis vikama e burrit. Shkëlqen shkronja shqipe në murin e lavdisë Presin shiun të bjerë që të freskojë petalet Presin rrezet e agimit shkabën dykrenare të marrë dritë.
Presin djemtë e udhës së largët nënat tek pragjet. O natë shqiptare e mbushur me ëndrra, me dëshira O natë shqiptare që e do ditën më shpejt që të vijë Jepu njerëzve vrull, mentari dhe forcë të madhe! Të ecin në udhë e kurrë të mos ndjejnë trishtim.






AROMË ATDHEU Kur s’jam me trup tek ju vëllezër, asaj ane Mos, mos thoni, se Ajet Shala mungon Po sa të prekni secilin tra dogane Emri im i gdhendur aty qëndron. E jam në secilën pëllëmbë atdheu Me ju e flas gjuhën e ëmbël të tokës Jam në pyje e në secilin plis dheu Me dorën e dridhur numëroj plagët e epokës. Më gjeni mbështetur në secilin lis me gjethe Duke ia marrë lules se livadhit aromën Jam në sofër e në varret e gjyshërve që treten Gjithmonë i uritur, gjithmonë i pangopur. Me gjeni mbështetur në secilën gurrë Duke shuar etjen me ujin kristal të tokës Sado që ato ujëra kam pirë sa një lume Për etjen e pashuar ia pata nevojën. Kur shihni veshjen kombëtare në fushë apo sfilatë Në atë mrekulli janë dhe sytë e mi si dylbi në dete Kam parë veten sikur kam qenë në një ujëvarë Nuk ma ka mbushur syrin asnjë garderobë moderne. Kur kaloni gryka bjeshkësh me dorë majekrahu Veshët e mi aty i kam të gdhendur në shkëmb Sado që kam kënduar në lahutë pranë bajraku Asnjëherë s’u shërua plaga e shpirtit që dhëmb. E dua aromën e bukës që nënat i pjekin në çerep dheu E thith pa mbarim deri sa s`më pëlcasin mushkëritë Kam ngrënë e kam shijuar në gjithë kuzhinat e botës Uritur kam dalë, n`ëndërr jam ngopur me bukë atdheu. Ah atdhe, atdhe, Vetëm aroma jote më ngop edhe në ëndërr.


DIALOG ME DOGANIERIN Të gjitha bulevardet metropolitane I kam prekur Lidheshin me mija kilometra Me asfalt e me drita Të gjitha ato rrugët Prapë më sjellin të vendlindja edhe më të etur Tek balta e ëmbël me gurët e sokakut Që i preku këmba e njomë zbathur. Tek dogana lumturohem: Ku me flasin me gjuhën e nënës, Aty shkruan me të madhe “MIRË SE VINI NË ATDHE!” Më pyesin, - A keni për të deklaruar mall? - Po, - Kam sjellë librat e mi, i kam në bagazh. - Hapeni, ju lutem U zgjas librin “Bisedë me atdheun” Për çudi Disa shkronja të mëdha më bien në tokë Besomë ti atdhe je dashuria e çdo kokrrize dheu Lëmë Të bie në gjunjë e të puth si baca Isë dikur flamurin U ngrita nga toka E librin ja dhashë doganierit Atij loti i rrodhi ja rëndoi qerpikun Buzëdridhur më tha: Ju dëshiroj pushim të këndshëm Në atdhe vëlla. Me dorën dalë nga gjiri, më dha një flamur me shkabë, kuq e zi. Unë veç isha i përlotur Që nga këmba aty kur më shkeli E përshëndeta me dorën në zemër “TË NA RROJË NËNA SHQIPËRI!”



NË KRAHËT E ËNDRRËS PASHË ATDHEUN I E pashë diellin të zhytej në gjumë si një ari përtej maleve Nata pellgun e errësirës e mbuloi me plafin e zi Mua pa më pyetur ëndrra më hodhi mes valëve Të ngjitja një shkallë magjike, në një tjetër lartësi. II U ula që me draprin e hënës të kap veshët e zgjatur Yjet e vegjël i mora sytë që të më shkëlqenin rrugën Arrita të shoh e dëgjoj atdheun më shpirtin e plasur Të nis një këngë dhe në terrin që më fshihte ujin dhe bukën. III Pashë miliona plisa të shkëlqejnë mbi ballët e në kokë Me qiellin e lirë dukeshin si çati të bardha mbi male. Ndriçonin ngjashëm si yjet në qiellin kaltëror Atje qëndronin mbështetur në lisat e mbi palë ujëvare. IV Pashë kullat e tymosura e të çara nga predhat Si çlirimtarët e rinj preka mermerin e pashë shandanët e lirisë. Bënin roje me flamur në dorë më flamurin që ngrihen në shkrepa, Lexova dhe alfabetin me gjuhën e tokës dhe me fjalën e perëndisë. V Pashë plagët e kuqe në shtatin e atdheut që lëngonte Si shkëmb i cunguar i vuajtjeve tragjike nëpër vite. Hirin e fatit po e prisnin kirurgët barbarë të natës pa fund. Ja shkëputën gjymtyrët dhe e shpërndanë në Ballkanit plot trazime. VI Ahh, dëgjoja ofshamat e bjeshkëve me trarë doganash E dëgjoja rënkimet e Lugjeve të Verdha në Jutbinë Eshtrat fosile kreshnikëve të Arbërisë po i banin piskamën e gjamës. E unë, u ngulfata sa me zor merrja frymë në gjoksin e mpirë. VII Ecja me hapat e pafuqishëm prej mërzisë, Shkelja mbi ëndrrat e vjetra e të reja të atdheut Si një apostull i lashtë përpiqesha ta lexoja heshtjen tonë mistike Duke ecur në natën e shpirtrave të djegur në zjarr. VIII Qerpikët e dhimbjes dridheshin nga malli e dhimbja e plagëve Si një sonambul hapëroja kuturu nëpër pluhurin e gjithësisë U përshpërisja në veshin e yjeve drejt udhës së jetës vdekatare U bënë vëllamër me dhimbjen time të shkaktuar prej ligësisë. IX Ah, ç’ndodhte atje, në pellgun e Bosforit të mallkuar Pashë miliona vëllezër e motra në shkretëtira në Anadoll I kishte mbuluar plafi me pluhurin e harresës, Mokra u kishte bluar fatin që e vendoste kordha e ftohtë. X Ah atje kërkoja diku ata krahë zgalemi të fortë Për të ardhur furishëm në valët e Drinit të Bardhë si lajmëtar. Për t’u këndellur nga ëndrrat e vrara e të nxehtë Që fatin ua ka mbuluar hiri shekullor viteve me radhë. XI Dua të dehesha me zërat e blertë të gjetheve të ullirit Në Janinë e deri në Prevezë do këndoja këngën e lashtë Do gjurmoja pragjeve që më kujtojnë brengën e rrënimit Do prek thëngjillin e djepeve me ninullat e pakënduara me tingujt zjarr. XII Me një eho çame do zgjoja amanetet mbi qerpikët e dhimbjes Aty kishte shkelur Hamleti për të na thënë të tjera fjalë si burim Prapë si zgalem u ngjita për të shkuar andej ku kishte rreze drite Mbi bukuritë e blerta plot aromë Iliride ndeza qirinj. XIII E prita duart e lamtumirës nga çërgashët e Detit të Zi Që dikur erdhën si rrogëtarët e u bën sundimtarë në Iliridë. Me një eho majekrahu thirra Xhemë Gostivarin atë trim, Vetëm edhe një herë t’ia dëgjoj krismën kobures së tij. XIV Rrufeshëm fillova të mbledh lulet e të gjitha fushave Që flisnin me gjuhën e tokës, me kodet e panjohur. E i hodha si mesazh shprese në Drinin e Bardhë e Drinit të Zi Petalet bukurinë ia shtuan dy lumenjve e i dhanë aromën e bashkimit në Shqipëri. XV Ahh, ëndërr, o ëndërr. kur do zgjohemi nga gjumi që na ka marrë. E bashkërisht ta festojmë ribashkimin. në teatrin më të vjetër të Gadishullit të lashtë në Dodonë. Me një flamur, Me një gjuhë E vetëm në një Shqipëri të bardhë.


NË KRAHËT E ËNDRRËS PASHË ATDHEUN I E pashë diellin të zhytej në gjumë si një ari përtej maleve Nata pellgun e errësirës e mbuloi me plafin e zi Mua pa më pyetur ëndrra më hodhi mes valëve Të ngjitja një shkallë magjike, në një tjetër lartësi. II U ula që me draprin e hënës të kap veshët e zgjatur Yjet e vegjël i mora sytë që të më shkëlqenin rrugën Arrita të shoh e dëgjoj atdheun më shpirtin e plasur Të nis një këngë dhe në terrin që më fshihte ujin dhe bukën. III Pashë miliona plisa të shkëlqejnë mbi ballët e në kokë Me qiellin e lirë dukeshin si çati të bardha mbi male. Ndriçonin ngjashëm si yjet në qiellin kaltëror Atje qëndronin mbështetur në lisat e mbi palë ujëvare. IV Pashë kullat e tymosura e të çara nga predhat Si çlirimtarët e rinj preka mermerin e pashë shandanët e lirisë. Bënin roje me flamur në dorë më flamurin që ngrihen në shkrepa, Lexova dhe alfabetin me gjuhën e tokës dhe me fjalën e perëndisë. V Pashë plagët e kuqe në shtatin e atdheut që lëngonte Si shkëmb i cunguar i vuajtjeve tragjike nëpër vite. Hirin e fatit po e prisnin kirurgët barbarë të natës pa fund. Ja shkëputën gjymtyrët dhe e shpërndanë në Ballkanit plot trazime. VI Ahh, dëgjoja ofshamat e bjeshkëve me trarë doganash E dëgjoja rënkimet e Lugjeve të Verdha në Jutbinë Eshtrat fosile kreshnikëve të Arbërisë po i banin piskamën e gjamës. E unë, u ngulfata sa me zor merrja frymë në gjoksin e mpirë. VII Ecja me hapat e pafuqishëm prej mërzisë, Shkelja mbi ëndrrat e vjetra e të reja të atdheut Si një apostull i lashtë përpiqesha ta lexoja heshtjen tonë mistike Duke ecur në natën e shpirtrave të djegur në zjarr. VIII Qerpikët e dhimbjes dridheshin nga malli e dhimbja e plagëve Si një sonambul hapëroja kuturu nëpër pluhurin e gjithësisë U përshpërisja në veshin e yjeve drejt udhës së jetës vdekatare U bënë vëllamër me dhimbjen time të shkaktuar prej ligësisë. IX Ah, ç’ndodhte atje, në pellgun e Bosforit të mallkuar Pashë miliona vëllezër e motra në shkretëtira në Anadoll I kishte mbuluar plafi me pluhurin e harresës, Mokra u kishte bluar fatin që e vendoste kordha e ftohtë. X Ah atje kërkoja diku ata krahë zgalemi të fortë Për të ardhur furishëm në valët e Drinit të Bardhë si lajmëtar. Për t’u këndellur nga ëndrrat e vrara e të nxehtë Që fatin ua ka mbuluar hiri shekullor viteve me radhë. XI Dua të dehesha me zërat e blertë të gjetheve të ullirit Në Janinë e deri në Prevezë do këndoja këngën e lashtë Do gjurmoja pragjeve që më kujtojnë brengën e rrënimit Do prek thëngjillin e djepeve me ninullat e pakënduara me tingujt zjarr. XII Me një eho çame do zgjoja amanetet mbi qerpikët e dhimbjes Aty kishte shkelur Hamleti për të na thënë të tjera fjalë si burim Prapë si zgalem u ngjita për të shkuar andej ku kishte rreze drite Mbi bukuritë e blerta plot aromë Iliride ndeza qirinj. XIII E prita duart e lamtumirës nga çërgashët e Detit të Zi Që dikur erdhën si rrogëtarët e u bën sundimtarë në Iliridë. Me një eho majekrahu thirra Xhemë Gostivarin atë trim, Vetëm edhe një herë t’ia dëgjoj krismën kobures së tij. XIV Rrufeshëm fillova të mbledh lulet e të gjitha fushave Që flisnin me gjuhën e tokës, me kodet e panjohur. E i hodha si mesazh shprese në Drinin e Bardhë e Drinit të Zi Petalet bukurinë ia shtuan dy lumenjve e i dhanë aromën e bashkimit në Shqipëri. XV Ahh, ëndërr, o ëndërr. kur do zgjohemi nga gjumi që na ka marrë. E bashkërisht ta festojmë ribashkimin. në teatrin më të vjetër të Gadishullit të lashtë në Dodonë. Me një flamur, Me një gjuhë E vetëm në një Shqipëri të bardhë. TY ATDHE Loti i derdhur për ty, atdhe, u bë lumë. Mes syve ngrita digë si drapri i hënës E ktheva vajin në energji shpirti, Për të shëruar plagët e pambaruara të zemrës. Ah atdhe-atdhe, dhimbje e plagëve të mia.

Freitag, 18. November 2016

Kujtim Stojku - Siguria kombëtare dhe religjioni


 
ABSTRACT

Terrorizmi, dhe Siguria Kombëtare tregojnë se si konceptet dhe metodat e filozofisë politike mund të aplikohet për problemet praktike të terrorizmit, dhunës shtetërore dhe të sigurisë kombëtare. Natyrisht që kjo është  një gamë e gjerë çështjesh në filozofinë politike të aplikuar, duke përfshirë etikën e luftës, teoritë e shtetit dhe të kombit, marrëdhëniet ndërmjet komuniteteve dhe nacionalizmave, besimit dhe njëkohësisht të drejtat e njeriut që janë kyçi artë për sigurinë kombëtare. Përkatësia etnike, identiteti kombëtar dhe interesat e shtetit, konceptet e cituara shpesh për të justifikuar aktet terroriste, të gjitha nënkuptojnë nocionet e ngurta të kundërta të asaj që përbën një komunitet politik.Shqyrtimi i arsyeve për këtë temë ëshë një gamë shumë e gjërë. Nocionet e terrorizmit si luftë e padrejtë dhe si krim politik duhet patjetër të kenë reagimin e duhur të shtetit e të dhunës politike,në çastin e duhur.

Në fund të shekullit XX-të dhe në fillim të shekullit XXI,asnjë nuk mund të parashikonte se siguria kombëtare do të rrezikohej nga sulmet terroriste.Një fenomen i ri i rrezikshëm doli në pah para botës me sulmet njëmbëdhjetë shtatorit të viti 2001në SH.B.A.Me gjashtë tetor të vitit 1999,Robert Seiple,zyrtar i Depertamentit të Shtetit dhe një amabasador i madh,në dëshminë e tij para Komitetit të Mardhënieve Ndërkombëtare të Departamentit të Shtetit,do të vinte në dukje në “Raportin për Liritë Ndërkobëtare” rastësisht për konfliktet dhë kërcënimet që do të përballaeshin Shtetet e Bashkuara në të ardhmen.Duke hedhur vështrimin pas, ai identifikoi regjimet që kishin bërë shkeljet më të mëdha të lirisë fetare që përkonte me ato të Shteteve të Bashkuara që tashmë ishin në luftë ose së shpejti do të shkonin në luftë dhe që imediatalisht dilnin në rend të ditës problemet e sigurisë kombëtare.1
Ai dëshmonte se Burma, Kina, Sudani, Kina,Irani, Iraku,si vende me interes të veçantë ishin subjekt i veçantë i shkeljeve të rënda të lirive fetare.Midis të tjerash ai përmendi Serbinë e cila nuk ishte një vend që shkelte liritë dhe të drejtat fetare.
Korrelacioni ne mes persekutimit fetar dhe kërcënimeve ndaj sigurisë kombëtare nuk është një fenomen i shek XXI.Me përjashtim të Burmës,secila nga vendet të përmendura nga ai,ishin shqetësime të mëdha për sigurinë kombëtare,në mos edhe objektiva të drejta të veprimeve ushtarake.Hapja e fundit diplomatike me Birmaninë do të bënte një përjashtim që vërtetonte rregullin,nëqoftëse reformat e pazhvilluara të Birmanisë do të përfshinin lirinë e fesë ku eventualisht do të nxisnin sjellje më të qeta dhe njëkohësisht largim nga Koreja e Veriut dhe Kina.Në dëshminë e tij ai theksonte se NATO përfundoi pjesëmarrjen e saj në Kosovë dhe Bosnjë.Gjithashtu Sh.B.A një vit më parë kishte filluar sulmet në Irak,Sudan dhe Afganistan.Dhe dy vjet më vonë do të vinin sulmet e njëmbëdhjetë shtatorit të planifikuar nga Alkaeda nga baza e saj në Afganistan.
Mirëpo ky korrelacion mes persekutimit fetar dhe kërcënimit të sigurisë kombëtare nuk është fenomen i këtij shekulli të ri të post luftës së ftohtë.Por ajo është zhvilluar edhe gjatë shekullit të kaluar,duke përfshirë këtu edhe Luftën e Dytë Botrore,ku në çdo luftë të madhe,SH.B.A ka luftuar gjatë shtatëdhjetë viteve të fundit kundër një armiku që shkelte liritë fetare.I tillë ishte rasti i Gjermanisë naziste,Koresë së Veriut,Vietnamit të Veriut dhe Irakut të Sadam Huseinit.Kjo gjithashtu u karakterizua edhe nga konflikte të tjera.Rruga pa krye e luftës së ftohtë me komunizmin sovjetik paraqiti një kundërshtar që ishte angazhuar tmerrësisht në persekutimin fetar.Shumë ndërhyrje të vogla u bënë në një shkallë të gjërë ushtarake në një sërë vendesh deri tek ndërhyrja në Bosnjë në vitin 1995, dhe Kosovë në vitin 1999,u vunë në shënjestër kundër aktorëve që ishin përfshirë nga mungesa e tolerancës fetare.
Këto akte terri që fillojnë me 11 shtator të viti 2001 nxorrën në pah një rrezik të ri ndaj sigurisë kombëtare që në vitet në vazhdim do të merrte një përhapje më të gjërë dhe me shpejtësi.Në qendrën e këtij fokusi ka qenë Islami.Një pjesë e problemit ishte mosmarrveshja midis konceptit perendimor të lirisë për të zgjedhur dhe për të adhuruar Perëndinë,përballë një konceoti Islamik për të ju nënshtruar Perëndisë.Ndërtimi i fesë së Bushit ishte se Liria nuk e ka ofruar kornizën optimale.2
Presidenti Barak Obama ka theksuar se “religjioni është një strukturë uniteti që zgjidh problem”. Ai ka pohuar vlerat universale në lidhje me religjionin,ku që të gjitha religjionet janë të bashkuara në një ligj moral për t’u kujdesur për të afërmin e dikujt.Bazuar në këtë supozim,ai ka etikuar si terroristë radikalë myslimanë,mysilmanët e rremë,dhe gjithashtu insiativat për të nderuar Islamin dhe për të zgjidhur keqkuptimet e ndërsjella përmes dialogut mes shteteve myslimane.Përpjekjet e tij kanë pasur sukses pjesërisht,sepse myslimanët tradicionalisht radikalë vazhdojnë të luftojnë,duke besuar se janë praktikantë të pastër të besimit.Por kuadri i presidentit Obama nuk ka llogaritur një numër të madh mysimanësh në disa vendet me shumicë myslimane të cilët gjejnë si justifikim terrorizmin.Është i nevojshëm një kuadër shtesë që feja të kuptohet si një fuqi në strategjinë e madhe,dhe fenë si sjellje që i adresohet poltikës.
Nga një kornizë e tillë ne nxjerrim si deduksion se është e dobishme të shikojmë përpara për projkete potenciale,duke pasur si qëllim bashkëveprimin midis fesë dhe sigurisë kombëtare.3
Duke i shqyrtuar me hollësi këto çeshtje,dhe njëkohësisht sipas këndvështrimit të Fukajamës,Alvin Toflers,Samuel Huntington dhe Robert Kaplan, që artikulojnë vështrime të ndryshme të botës së tashme dhe të ardhme me pikpamjet e sfidave të ndryshme të sigurisë kombëtare.Çdo autor e përfshin religjionin si një komponent kritik në çdo politikë që do të adresohet në këto sfida në mënyrë efektive, dhe Islamin e thekson brenda këtij procesi.
Mirëpo rritja e pluralizmit fetar në një shkallë globale,liria e fesë është shafqur më shumë se një çeshtje themelore e të drejtave të njeriut.Ajo gjithashtu kryqëzohet me sfida të tjera të politikës së jashtme,duke përfshirë zhvillimin poltik,social dhe ekonomik.Por një nga lidhjet më të rëndësishme dhe njëkohësisht që është më e dobta,është ajo e sigurisë kombëtare.4
Por gjithashtu nuk duhet të harrojmë se liria religjioze është e dobishme për analizmin e sigurisë kombëtare,kur krahasohet me lirinë e shtypit apo të folurit për shkak të fokusit të saj të transhendencës,komponenetëve të saj individualë dhe shoqëror,e cila përqëndrohet në pasojat e veprimeve në tokë të cilat lidhen me jetën e përtejme.Duke e parë terrorizmin xhihadist,regjimet teokratike dhe pushtetin autokratik,shihet diferencimi midis fesë dhe shtetit dhe teologjisë politike dhe religjionit të shumicës,shtetet duhet të kombinojnë dy aspekte që ndër më kryesoret është që ta sjellin religjionin nën një kontroll të shtrënguar të shtetit.Më e rëndësishmja midis religjionit dhe shtetit është se ka shumë nivele të ulëta të dhunës politike.
Këtu dallojmë tre politika të implikimeve religjioze,lirisë si një mjet diagnostik ose mjetin tregues të politikave të sigurisë,dhe përmirsimin e sigurisë nga rreziku ekzistues si dhe mjetet për parandalimin e kërcënimeve të sigurisë në të ardhmen.Edhe pse presidenti Obama ka theksuar lirinë e fesë si një çeshtje kyçe në botën islame,ka akoma për të bërë ndaj rregullave të sigurisë si një pjesë integrale të saj.5

PËRCAKTIMI I SIGURISË KOMBËTARE

 Paradigma aktuale.


Tani gjithsekush mund të shtrojë pyetjen se: Pse poltikëbërsit kanë dështuar për të përfshirë pluralizmin fetar në SH.B.A NSS? Një studim përfundon duke theksuar se zyrtarët qeveritarë të SH.B.A-së për ta adresuar çeshtjen e religjionit qoftë në përgjigjen laike dhe traditës poltike juridike e laike të SH.B.A-së,  përshkakse religjioni shihet shumë i komplikuar dhe i ndjeshëm.Kornizat e tanishme të qeverisë amerikane për afrimin e religjionit janë të ngushta,duke i afruar shpesh religjionet si forca problematike ose monolite.Duke e theksuar religjionin si një çeshtje periferike humanitare ose kulturore.Në të vërtetë Henry Kisinger dhe Madelene Ollbrajt nuk kanë qenë fjalë pakë për këtë çeshtje.Deri më sot nuk ka ndonjë dakordsim për përkufizimin e sigurisë kombëtare.Për sigurinë kombatare ka vetëm një ligj të vitit 1947.[2]


AKTET TERRORISTE NË EUROPË


Aktete terroriste pas njëmbëdhjetë shtatorit do të përhapeshin me shpejtësi edhe në vendet e tjera.Kështu që pikësymimi i terroristëve u bë Europa. Franca u bë shenjestra e terroriste.Në një kohë shumë të shkurtër Franca do të merrte njëra pas tjetrës  goditje të rënda nga terroristët.Për të shqyrtuar me hollësi faktorët që Europën e gjetën të papergaditur nga ana e sigurisë kombëtare nga këto sulme mendojmë se ka shumë faktorë.Por ne do të specifikojmë duke i përmbledhur shkurtimisht.

1-    Faktori i parë.

Në faktorin e parë ne vëmë re se historia religjioze të shteteve të Europës Perëndimore është monolite.Rritja e shteteve laike ka bërë shumë pak për të ndryshuar idenë e një monokulture,ku ajo përfshin vetëm sekularizmin fetar si monokulturë të vetme.Në të vërtetë shtetet si Franca dhe Turqia e kanë zbuluar prej kohësh sekularizmin si forma e vetmee pranueshme në sjelljet në çeshtjet publike,ndërkohë që vendet e tjera si Norvegjia i trajtojnë kishat e tyre si organe rudimentare.

2-    Faktori i dytë.

Faktori i dytë është se vendet kanë një rritje të diversitetit fetar duke përfshirë një rritje të popullsisë myslimane.Veshja e mbular e myslimanëve konservatorë  ka nxitur një frikë sepse vjen gjthnjë duke u rritur nga poshtë në publik duke qenë tashmë një opozitë religjioze ekzistuese.Ndërsa qeveritarët përmendin nevojën për sigurinë kombëtare,kufizimet mbi rrezikun e shprehjes fetare duke krijuar kështu një efekt të kundërt.Ata i japin një shtysë pykës midis qeverisë dhe qytetarëve të tyre myslimanë.Shpresat e gjalla për bashkëpunim janë shumë të nevojshme për të ndaluar radikalizmin dhe për të promovuar asimilimin e vlerave demokratike dhe të identitetit në komunitetet myslimane.[3]


KOMBET DHE RELIGJIONET NË BALLKAN


Në ballkan religjioni duket se ka luajtur një rol shumë të rëndësishëm në ndërtimin e shtetit se sa gjuha.Folësit serbokratë u shpërbënë në tre komunitete nacionale në bazë të religjionit.Kështu doli kombi boshnjak që e identifikon veten me isalmin,duke e dalluar në mënyrë të qartë veten nga katolikët kroatë dhe serbët ortodoksë.Krijimi i shtetve kombëtare në Ballkan u shoqërua,nga fillimi i shek XIX-të për të rivendosur shtete para osmane të krishtera.Popullsia u hegjemanizua duke vendosur dëbimin e pakicave etnike dhe fetare, ose duke i asimiluar me forcë ato.[4]
Identifikimi i identitetit kombëtar dhe fetar është më i fortë në Ballkan tek kombet ortodokse: bullgarët, grekët, maqedonasit dhe serbët. Ky është rezultat i trashëgimisë bizantine të kishave "kombëtare". Kombi, shteti, bashkësia fetare dhe organizimi kishtar janë menduar të jenë në harmoni. Kushtetuta bullgare thotë se Krishtërimi Orthodhoks është feja tradicionale e popullit bullgar; Kushtetuta greke është shpallur në emër të Trinisë së Shenjtë. Minoritetet rrjedhimisht, jo-ortodokse janë: Pomakët dhe turqit, por edhe katolikët dhe protestantët dhe myslimanët, që janë konsideruar nganjëherë mjaft të qartë, si  të "dëmtuar"nga bullgarët dhe grekët për këtë çështje, kurse maqedonasit dhe serbët janë parë dhe shihen si kërcënim për unitetin kombëtar dhe solidaritetin.
Identifikimi i bashkësisë kombëtare dhe fetare ka përcaktuar qëndrimin e popujve ortodoksë të Ballkanit ndaj Islamit në një mënyrë tjetër. Në shekullin e 19, u nxit nacionalizmi, dhe popujt e Ballkanit filluan luftën e tyre për pavarësi kombëtare kundër sundimit osman, e cila ishte  themeluar si perandori në fund të shek 14 dhe gjatë shekullit të 15-të. Pavarësia e perceptuar nga udhëheqësit e lëvizjeve përkatëse për pavarësi,dhe për restaurimin e ish shteteve mesjetare para-osmane. Që nga shtetet e mesjetës të Ballkanit në mënyrë të përsëritur ishte kaluar nëpër periudha të rritjes perandorake dhe shpërbërjes feudale, ku kufijtë nuk kanë qenë përcaktuar shumë mirë. Si rregull, çdo bashkësi kombëtare synonte të rivendoste shtetin përkatës mesjetar në madhësinë e saj më maksimale, e cila rezultoi me zgjerimet territoriale duke përdorur ushtrinë,dhe kështu pat edhe konfliktet kufitare. Duke zgjeruar territoret, popujt e Ballkanit gjithashtu donin që të rivendosnin përbërjen etnike të popullsisë së shteteve të tyre sikur i kishin pasur më parëpara pushtimit osman.Feja ishte një nga karakteristikat kryesore të dallueshme të identitetit kombëtar, ishte komuniteti fetar që donte të rikthehej siç kishte qenë. Në kontrast me dëshmitë historike, popullsia e shteteve mesjetare të Ballkanit u perceptua nga nacionalistët e shekullit të 19-të si etnikisht dhe fetarisht homogjene.[5]
Mirëpo duke parë këto zhvillime që po ndodhin në kontinentin Europian nuk ka se si të mos shqetësohesh për sigurinë kombëtare të vendit tënd.Shqipëria është një vend me një demokraci të brishtë dhe nuk e di se si do të gjendej ajo para një sulmi të tillë terrorist.Dhe me sa theksuam më sipër tashmë siguria kombëtare nuk kërcënohet nga ushtri të armatosura deri në dhëmbë,por ka një hapje dhe strategji që edhe shtetet më të fuqishme i ka befasuar.Një taktikë lufte strategjike e re doli në rendin e ditës.Natyrisht megjithë ato që përmendëm askujt nuk mund t’i shkonte ndërmend për një luftë të tillë terroriste që do të bëhej rrezik për sigurinë kombëtare.Kjo lloj lufte nxorri në pah radikalizmin fetar i cili u shfaq si një fenomen i dhunshëm i ekstremizmit.Ndryshe nga vendet e tjera,Shqipëria në këtë shekull të ri hyri si një popull ateist.Gjithashtu nuk duhet harruar se qysh gjatë rilindjes kombëtare të cilët ishin ideatorët e luftrave të njëpasnjëshme për të fituar pavarsinë nga parendoria osmane,rilindasit tanë dolën me një program të qartë poltik duke e identifikuar veten si shqiptarë dhe jo fetarë.Pashko Vasa një patriot i madh dhe njëkohësisht edhe poet i kësaj periudhe,në një krijim të tijin që titullohej “O MOJ SHQIPNI” përcjell mesazhin se feja e shqiptarit është shqiptaria.
Por i gjithë ky program i rilindjes kombëtare kishte një synim të qartë për të arritur objektivat madhore të tij.Duke qenë ajka më e arsimuar e shoqërisë shqiptare që vuante nën sundimin Osman,ata hodhën dritë mbi historinë tonë të lavdishme duke shpjeguar rrënjët historike si një nga popujt më të vjetër të gadishullit Ballkanik.
Pastaj gjatë periudhës pesëdhjetë vjeçare të komunizmit Shqipëria u bë vendi i parë ateist në botë.Pas viteve nënëtëdhjetë çdo gjë u la e lirë dhe as që i shkonte kujt ndërmend që të merrej me analiza të tilla.
Radikalizmi fetar në Shqipëri duhej kapur në fazën e saj më të hershme,gjë e cila nuk u bë.Dhe në anën e kësaj çeshtjeje nuk pati asnjë vëmendje nga ana shtetërore gjë e cila bëri që këtij fenomeni t’i jepte një shtysë duke bërë të mundur që këta faktorë ta përkeqësonin këtë fenomen.[6]
Natyrisht që këtu si edhe në vendet e tjera del problem i çeshtjes së sigurisë ku institucionet e shtetit e kanë lënë jashtë vëmendjes së tyre fenomenin e radikalizmit fetar.Ky fenomen mund të jetë zhvilluar për shkak të mungesës kontekstuale midis shtetit dhe sigurisë dhe liderëve të komunitetve fetare për të parandaluar këtë fenomen.Axhenda e grupeve fetare radikale u lehtësua nga mos ekzistimi i shoqërisë civile në zonat rurale duke krijuar kështu një hendek të madh në lidhje me “mbrojtjen” dhe aktivitetin e radikalizmit fetar dhe ekstremizmit të dhunshëm.Mbështetja e gjërë e komuniteteve fetare me besimtarët liberal tradicionalë dhe vlerat humanitare të këtij besimi të harmonisë fetare nuk duhet të shërbejë si një justifikim për faktorët e shtetit dhe jo shtetit.11
Këto fenomene as nuk duhet të minimizohen dhe as të keqinterpertohen sepse do të na krijohen situate mjaft të rrezikshme.Natyrisht që këtu kanë ndikuar një sërë faktorësh ekonimikë,politikë,kulturorë dhe shtytësit politikë.Të gjitha këto janë të rëndësishme dhe të lidhura me njëra tjetrën,por unë do të theksoja se shtytësi politik është më i rëndësishmi.Shytëtsia politike  krijoi pamundësinë për të marrë pjesë në reformat e vendim marrjes e cila drejtpërsëdrejti  konsiderohet e korruptuar,dhe që është një makinë e fortë që mund të shtyjë në përfshirjen e ekstremizmit të dhunshëm.E dyta që vlen të theksohet me force është se: dhuna dhe keqtrajtimi nga prokuroria dhe policia mund të çojë për hakmarrje dhe mbështetje  për grupet e dhunshme të ekstremizmit.12
Prof Xhavit Shala thekson në këtë kontekst se: “Çështjet fetare në hapësirat shqiptare janë të lidhura ngushtë me sigurinë tone kombëtare. Prandaj ruajtja e vlerave kombëtare fetare të shqiptarëve është një obligim i shqiptarëve kudo që ndodhen, në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni,Malin e Zi, Çamëri, Preshevë-Medvegjë e Bujanovc si dhe në diasporë.
Këto vlera fetare u formësuan paralelisht me Lëvizjen Kombëtare Shqiptare,nën kujdesin e veçantë të rilindësve tanë dhe në kushte specifike, të ndryshme nga kombet e tjera në Ballkan”.13
Sot trazirat islamike në Shqipëri janë zhvillime të ngjashme paralele me vendet e tjera të Ballkanit.Këto shtete ndajnë disa karakteristika të rëndësishme: popullata indigjene myslimane,dhe tranzicioni nga qeveritë autokratike socialiste apo komuniste,dhe një prirje fundit e forcave islamike që përpiqen për të edukuar myslimanët lokalë në ndërtimin e xhamive,duke ofruar shërbime publike,duke bërë investime,synojnë që të rrisin influencën duke bërë njëkohësisht edhe ndryshime.Shqipëria ka një popullsi të vogël të myslimanëve terroristë vehabistë,edhe pse është më modeste me ato që gjenden në Kosovë,Maqedoni dhe Bosnjë,që shtrihen nga rajoni i Sanxhakut që pastaj vazhdojnë në Serbi dhe Mal të Zi.Megjithatë,shihet se myslimanët ektremistë shqiptarë kanë një tendencë që të jenë të rinj dhe të arsimohen në botën arabe apo më gjërë në botën myslimane.Këta janë të lidhur ngushtë me ideologë të tjerë në rajon dhe do të vazhdojnë ta kërcënojnë autoritetin e komunitetit mysliman në vend,ndërsa ata marrin pjesë në aktivitete islamike jashtë Shqipërisë.14

AKTIVITETI ISLAMIK


Pothuajse tetëdhjetë përqind e e 3.6 milionë të qytetarëve të Shqipërisë janë myslimanë. Komuniteti Musliman i Shqipërisë është organi kryesor që përfaqëson myslimanët suni të vendit (dhe myslimanët shqiptarë në përgjithësi), dhe kjo konsiderohet të jetë më "legjitime" si përfaqësues i myslimanëve shqiptarë nga shteti dhe nga kommuniteti. Pas kësaj vijnë Bektashinjtë që kanë Qendrën Botërore në Tiranë,e cila zyrtarisht përfaqëson rendin shiit Bektashi sufi (të përbërë nga rreth 20 për qind të popullsisë myslimane të Shqipërisë), e cila ka një prani të gjatë në Shqipëri dhe e cila kadisa ngjashmëri me Alevitë Muslimanë. Në Turqi urdhri Bektashi konsiderohet heretik nga shumë muslimanë, për arsye se praktikat e saj janë më të relaksuar dhe më liberale, dhe kanë teologji të ndryshme. Bektashinjtë janë të përbuzur sidomos nga grupi i tretë dhe më i rrezikshëm të pranisë islame në Shqipëri, e cila është njëpakicë puritane e tërhequr nga vehabizmi,si dhe formave të tjera ekstreme të Islamit që mbizotërojnë në botën arabe.15
Është e vështirë që të përcaktohet numri i vehabistë në Shqipëri sepse ata veprojnë jashtë strukturave zyrtare. Edhe pse ata vazhdojnë të bëjnë përpjekje të vendosur për të uzurpuar pushtetin nga përfaqësuesit legjitimë islamikë të vendit, vehabistët kanë krijuar edhe institucione paralele, duke filluar nga xhamitë dhe shkollat deri tek bamirësitë. Përkatësisht, në korrik 2012, Peter RETTIG, një lider katolik bamirësie, shprehu alarmin e tij mbi një rritje të perceptuar në qëndrimet fundamentaliste islamike në mesin e shqiptarëve muslimanë. Ai ka deklaruar se ai kishte hasur disa raste të aktiviteteve anti-krishtere dhe separatizmit social nga myslimanët, në veçanti nga anëtarët e brezit të ri, në një mënyrë që ka qenë e paparë, dhe se kishte vetëm dy vjet që ata po zhvillonin veprimtarinë e tyre. Ai po ashtu pohoi se një rritje e numrit të të rinjve myslimanë që kthehej nga shkollimi në Arabinë Saudite dhe Turqia mund të ketë të bëjë me trendin e rritjes fundamentalismit.16
Gjithashtu vlen të përmenden se shumë organizata ose institute të mendimit dhe qytetërimit Islam kanë një paraqitje mjaft të ulët.Kjo lloj organizate ka ekzistuar qysh nga viti 1994.Në veprimtarinë e saj ajo përkthente tekste mësimore nga turqishtja,arabishtja dhe persishtja.Qëllimi i vetëm i tyre ishte ruajtia e kulturës islame duke mbajtur lidhje njëkohësisht si brenda dhe jashtë vendit.Disa nga partnerët tanë të huaj janë njohur me këto lidhje.
Është mjaft sinjifikuese se organizatat formale dhe joformale islamike janë përdorur për të sfiduar udhëheqjen legjitime myslimane në vend për të zbatuar një politikë më radikale dhe për të rrëzuar udhëheqjen. Ky lloj aktiviteti ka pësuar një progres të dukshëm në dekadën e fundit. Ndërsa ekstremizmi islamik në Shqipëri, financohet dhe nxitet vetëm nga jashtë. Në vitet fundit kjo veprimatari ka gjetur një terren brenda vendit. Si pjesë e këtij evolucioni, ekstremistët me prejardhje shqiptare janë trajnuar jashtë vendit, dhe disa janë kthyer për të marrë rolet aktive në Shqipëri (që veprojnë në mënyrë të pavarur ose si pjesë e grupeve islamike). Pas sulmeve terroriste vitit 2001 të 11 shtatorit, administrata Bush i kërkoi Shqipërisë të mbyllë disa orgnizata bamirëse që dyshoheshin se ishin një fasadë dhe se zhvilloninaktivitete radikale; një, al Haramain, ishte i dyshuar për organizimin e vrasjes së një lideri të moderuar të Komunitetit Musliman, Salih Tivari. Pak para vdekjes së tij, Tivari i kishte premtuar për të hequr elementet e huaja islamike nga vendi. Në fakt, autoritetet shqiptare besojnë se ekstremistët shqiptarë lokalë të trajnuar në shtetet islamike ngarkohen për të kryere vrasje të tjera duke i dërguar jashtë. Në vitin 2006, udhëheqësit e tjerë të komunitetit mysliman kanë marrë kërcënime me vdekje, pasi një grup ekstremist u përpoq, por dështoi, për të ndryshuar një prej statuteve zyrtare të Komunitetit, kërcënime të tilla sa vinë edhe po rriten janë një kërcënim i ri me të cilin Shqipëria duhet të luftojë.17


SIGURIA KOMBËTARE


Për t’i bërë ballë këtij fenomeni të ri që sapo vjen dhe po merr një shtrirje të gjërë,shtrohet si detyrë imediate që të garantohet siguria kombëtare.
Natyrisht që vendi ynë ka një strategji të sigurisë kombëtare që e miratuar me Ligjin nr 9322 datë 25.11.2004.
Qëllimet themelore të Strategjisë së Sigurisë Kombëtare të Republikës së Shqipërisë janë:

- Ushtrimi i sovranitetit të Republikës së Shqipërisë;
- Mbrojtja e pavarësisë dhe e integritetit territorial;
- Mbrojtja e jetës dhe e pasurisë;
- Zhvillimi i pandërprerë demokratik dhe prosperiteti ekonomik;
- Mbrojtja e dinjitetit dhe e vlerave kombëtare;
- Anëtarësimi në strukturat ndërkombëtare të sigurisë.
Interesat e shtetit kërkojnë mbrojtjen e Kushtetutës, sovranitetit dhe integritetit territorial të vendit, përsosjen e demokracisë dhe forcimin e shtetit ligjor, mbrojtjen e jetës dhe të pronës private të qytetarëve, zhvillimin e ekonomisë së tregut, në funksion të prosperitetit dhe sigurisë kombëtare.
Objektivat e Strategjisë së Sigurisë janë të planit afatshkurtër, afatmesëm dhe afatgjatë:
•           Paqe dhe siguri në vend;
•           Bashkëpunimi rajonal;
•           Konsolidimi i shoqërisë demokratike dhe të drejtave të njeriut;
•           Konsolidimi i institucioneve dhe i instrumenteve të sigurimit;
•           Fuqizimi i ekonomisë;
•           Integrimi në strukturat europiane të Bashkimit Europian;
•           Përafrimi i legjislacionit me standardet e Bashkimit Europian;
•           Stabiliteti rajonal konsiderohet si kusht drejt integrimit të vendeve të rajonit në Europë;18


FILOZOFIA E DEMOKRACISË DHE SIGURIA


Demokracia është e vetmja që garanton të drejtat dhe liritë e njeriut. Në këto të drejta dhe liri natyrisht që ajo përkrah edhe lirinë e fesë dhe të besimit.Historia dëshmon hidhur kur shkelen të drejtat e njeriut,dhe psaojat që vijnë prej shkeljes së këtyre të drejtave.Në shtetin post komunist ose socialist ishte i sanksionuar me kushtetutë mohimi i fesë dhe njëkohësisht shpallej si armiku më rrezikshëm.Demokracia është ajo që nuk i kufizon liritë,por përkundrazi ajo i garanton ato përmes kushtetutës në çdo vend që udhëhiqet nga demokracia. Filozofia e demokracisë e sheh fenë në nivel global si një çeshtje jetike për sigurinë kombëtare dhe ndërkombëtare. Dy janëmënyrat që kjo filozofi sheh në ecurinë e saj: Së pari, ajo e përkrah demokracinë dhe për këtë arsye forcon stabilitetin e brendshëm dhe atërajonal, dhe njëkohësisht nxit prosperitetin ekonomik. Së dyti, ajo ndihmon për të luftuar luftën në fe e bazuar në terrorizëm. Dilema e sigurisë e shkaktuar nga mungesa e lirisë fetare është të përforcohet kur represioni fetar dhe mungesa e lirisë fetare shërbejnë si një shtysë për aktet e dhunës, dhe madje edhe terrorizmi nga pakicat fetare është në shënjestër. Këto akte kundër qeverisë nuk janë dhe nuk mund të justifikohen, por mund të duket prej kryerësve, si e vetmja rrugë për të iu drejtuar një regjimi që shtyp drejtat e tyre themelore. Mohimi i të drejtës themelore të lirisë fetare në të vërtetë mund të ndikojnë drejtpërdrejt në sigurinë e vetë shtetit. Respektimi i çdo shprehje të lirisë fetare është, pra, një mjet efektiv për garantimin e sigurisë dhe stabilitetit brenda një shteti.
Është shumë e rëndësishme të theksohet se liria e fesë nuk duhet të ngatërrohet me lirinë nga feja. Një politikë e sekularizmit nuk duhet të promovohet në asnjë mënyrë si një mbulesë për intolerancë paqëllimshme dhe ateizmit si një politikë shtetërore.
Në çdo vend demokratik shtetiështë një garancipër lirinë e fesë,dhe kjo tregon pranimin se premisat e demokracisë, që çdo individ ka vlerë dhe vlerën, dhe se shteti është i përbërë për t'i shërbyer shoqërisë, jo anasjelltas. Ajo është në këtë kuptim se liria e fesë shërben si gur themeli i demokracisë.19
Projekti i madh i shekullit të 21 është që të inkurajojë dhe fuqizojë komunitetet fetare - sidomos myslimanët - të cilët kanë këtë pikëpamje, d.m.th, që të iu përshtaten feve jo-myslimane brenda shoqërisë islamikeku Islami nuk është një kompromis , por një thellim për sqarimin e tij. Islami zotëron meshpatë. Do të jetë vetëm shpata që të ngulet nga jashtë për të prerë veshët e armiqve të saj të perceptuar, ose shpata që shpon së brendshmi për të prerë lotët në të vërtetën e Islamit?20
Tragjedia e madhe është sepse pishtari i sakrificës dhe të vërtetës në Islam - dhe të gjitha besimet - ka qenë i rrëmbimi shpatës nga duart e atyre që duhet të mbajnë atë lart, në vend të atyre që tashmë e mbajnë lartë si armiq tësë vërtetës dhe lirisë. Kështu që ata thonë "Zjarret nga zelli apostolik" i gjallë dhe i mirë në të gjitha besimet, janë të vjedhura nga altarët e Zotit dhe tani digjen si një ferr vetë ata dhe altarët bluajnë pluhur. Ne në fakt jemi të destinuar për një luftë tjetër, dhejopër përplasjen e qytetërimeve ku shpesh u ështëreferuar gabimisht. Ne jemi të destinuar për një luftë kundër lirive të rreme - civile dhe fetare - të cilat rrezikojnë lirinë tonë dhe të vërtetën hyjnore.21
Dilema e sigurisë e shkaktuar nga mungesa e lirisë fetare përforcohet kur represioni fetar dhe mungesa e lirisë fetare shërbejnë si një shtysë për aktet e dhunës, dhe madje edhe terrorizmi ka në shënjestër pakicat fetare. Këto akte kundër qeverisjes nuk mund të justifikohen kurrë, por prej kryerësve mund të duket si e vetmja mënyrë për të iu drejtuar një regjimi që shtyp drejtat e tyre themelore. Mohimi i të drejtës themelore të lirisë fetare në të vërtetë mund të ndikojnë drejtpërdrejt në sigurinë e vetë shtetit. Respektimi i çdo shprehje të lirisë fetare është, pra, një mjet efektiv për garantimin e sigurisë dhe stabilitetit brenda një shteti.22
Është shumë e rëndësishme të theksohet se liria e fesë nuk duhet të ngatërrohet me lirinë nga feja. Një politikë e sekularizmit nuk duhet të promovohet në asnjë mënyrë si një mbulesë për intolerancë të paqëllimshme, dhe ateizmit si një politikë shtetërore.

KONKLUZION

Retorika kundër terrorizmit thotë se nevojiten masa radikale për të mbrojtur individin
dhe kombin nga kërcënimi i terrorizmit. Megjithatë, me pak fjalë u munduam të argumentojmë burimin dhe kërcënimin që vjen nga terrorizmi ndaj individëve dhe ndaj shteteve i cili është shumë më pak se kërcënim që vjen nga shumë ngjarje të tjera,
dhe nuk do të thotë se është i mjaftueshëm justifikimi për shkurtimin radikal të lirive civile. Për më tepër,kërcënimi për sigurinë bazë është shpallur nga shteti për aktet terroriste jo vetëm nëpërmjet deklaratave publike që të kujtojnë vazhdimisht rreziqet që vijnë nga terroristët. Nëse shteti është sinqerisht i angazhuar për mbrojtjen e qytetarëve nga kërcënimi i terrorizmit, atëherë shteti ka një detyrë të qartë për të treguar realisht shkallën e kërcënimit dhe se si qytetarët mund t’i ruajë kundër tij. Për të përhapur frikën e terrorizmit nëpërmjet retorikës mashtruese dhe të ekzagjeruar është jo vetëm e pa përgjegjshme, por moralisht kritike. Nëse frika që shkakton terrorizmi është një nga arsyet se pse aktet terroriste janë konsideruar moralisht të pështira, atëherë kjo ekzagjerohet duke përforcuar idenë se frika është po aq e neveritshme.
Për më tepër, masat radikale kundër terrorizmit të miratuar në shumë vende perëndimore
përbëjnë një kërcënim më të madh për jetën, mirëqenien fizike dhe sigurinë bazënjësoj se vetë terrorizmi.
Duke pasur parasysh se efikasiteti i masave të reja kundër terrorizmit është larg nga kërcënimi evident nda jmijëra civilëve të pafajshëm,ku në shumë shtete demokratike është
rritur pushteti shtetëror dhe përdorimin e torturës, paraburgime të pacaktuara nga organe të tjera të antiterrorizmit.
Praktikat tregojnë rrezikshmërinë dhe kërcënimin që vjen nga terrorizmi. Terrorizmi duhet të luftohet ashtu si të gjitha krimet e tjera, dhe terroristët duhet të dërgohen para drejtësisë ashtu si kriminelë të tjerë, por nuk duhet të lejohet retorikë kundër terrorizmit që detyron pajtimin e masave që paraqesin një kërcënim më të madh për jetën dhe mënyrën e dikujt të jetës se sa vetë terrorizmi.23






Referencat

1-by William Inboden Religious Freedom and National security. October 2, 2012.p,1.
2- Carlise Paper The Role of Religion In Natioal Security Policy.p.V.
3-Po aty faqe 5.
4Religious Freedom in US National Security Policy William Inboden, Jennifer Marshall, Pauletta Otis, Eric Patterson.
5 – The Robert Straus Center.Dr Ëilliam Inboden Religious Freedom and National Security.p.1.

6 - By Amjad Mahmood Khan  Religious Freedom as a National Security Imperative: A Neë Paradigme.
7-Mary Ann Glendon.Azizah al-Hibri.Internationally protected rights of religious ekspression are under increasing pressure.p.1.
8-Raymond Detrez  is professor of Southeast European History at the University of Ghent, Belgium. He is director of the Centre for Southeast European Studies (GU). The present paper ëas copied, ëith the permission of the author, from the:Religions and nationhood in the Balakans.
9-Po aty.
10- Religious Rdicalism and Violente Extremism in Albania.p10.
11-Po aty f.12.
12-Po aty.
13-Dr. Xhavit Shala.Çështjet fetare në hapësirat shqiptare dhe siguria jonë kombëtare.
Realiteti dhe sfidat.1
14 – Almanac of Islamism.The American Forigen Policy Council Ëorld.
15-Po aty.
16-Po aty.
17-Po aty.
18-Tiparet e Sigurisë Kombëtare të Republikës së Shqipërisë.
19-Joseph K. Grieboski. “Religious Freedom, Terrorism, and National Security” by Joseph K. Grieboski
20-Po aty.
21-Po aty.
22-Po aty.
23-Terrorism, Security, and the Threat of Counterterrorism.p.88.