Donnerstag, 10. September 2020

Buqetë me poezi nga Ajne Ibërhysaj

Ajne Ibërhysaj



ATO PAK GRIMCA LETRE

Jeta i ngjanë një cope letre
Vjen një çast e zemrën e çjerrë
I rrënon të gjitha ëndrrat
Nëse mundesh flake edhe veten
Në ato grimca dashurie
Që ty të duken me pak vlerë
Ato ngjajnë me zemrën e tretur
Të mbuluar me puthje të heshtura

Ato pak grimca letre
E ndryshojnë edhe natën e varrit
E ty të gjitha të duken pa vlerë
Të mbushura me plot hidhësi
Mos harro
Se brenda tyre je vetëm Ti
Ndryshojmë ne e ndryshojnë stinët
Ka diell po ka edhe shi e stuhi
Jeta s’do kishte kuptim
Pa do pika hidhësi...



NJË DITË TË GJITHA TRETËN
 
Para vetes ke një udhëkryq 
Të mbërthyer në brenga
Me rrugë të pafundme
Përplasesh me shumë dilema
Ke një qiell me plot yje
Një diell me përqafime

Mos u gozhdo me ndjenja 
Se mes ëndrrash fati kryqëzon 
Miklon e shpesh ngushton fytin 
Shtrëngon duart
 
Nuk je vetëm
Sonte 
Shoqëron gota e verës 
Me naze i flet 
E përkëdhel 
E xhelozon 
Shpesh nuk i buzëqeshe 
E din se shpirti dhemb

Ti njeri 
Bekimet të shoqërojnë 
Nuk je i vetëm në këtë botë
Se një ditë të gjitha tretën
Çdo njeri ka bekime e lot
 
Ngrihu 
Mos e shtrëngo atë qafëhollë
Se një ditë
Hallet t’i gllabëron gjiri i tokës
Përqafo dhimbje e buzëqeshi jetës
Shijoje dhembjen e verës
Se një ditë të gjitha tretën 
Harrohen 
Bile edhe Ti 
Së bashku me dhembjen  tënde



FJALA VRET EDHE DRITËN E SYRIT 

Mos i lëndo fjalët
Se zjarri i fjalëve të djegë
Trupin ta dërmon
Mendjen ta ligëson
Shpirtin ta dërmon
 
Kujdes kur flet 
Se fjala edhe mund të shitojë
Me te mund të vrasësh gjithçka
Pafajësia e fjalës
Nuk është as në qiell as në tokë
 
Fjala mbetet e gjithmonë jeton 
Hidhësia të mbetet në gojë
Them se luftërat më të egra 
Me fjalë janë bërë
 
Fjala vret dritën e syrit 
Godet si plumb
Vranë miqësi e dashuri
Fjala ndëshkon
Edhe damarët e gjakut
 
Por fjala gjithmonë shndrit  si ar
Fjala dhuron  lumturi 
Fjala rëndë peshon 
Besa e fjalës është lapidar



NË ZEMRËN E QYTETIT TË GURTË 

Qyteti m’i ngjanë një i udhëtari të huaj 
Duket i ftohtë, akull 
Tani e sa kohë 
Vetëm dielli i zbehtë rrugët ndriçon 
Gjithçka e zymtë 
Edhe gurë dhe drunj 
Secili njeri rëndë merr frymë 
I ngarkuar me sindromën e shtegtimit 

Bredhi në këtë qytet të ftohtë 
Kafshimin e fjalëve e dhembje plagësh 
E ndiej në çdo gjëmë të shpirtit të tij 
Kësaj maratone jete fundi nuk i duket 
Me plasje duarsh e xhepa bosh 
Hidhësia e kafesë helmon ditën 
Fytyra të trishtuara nënash 
Me fëmijë në parzma 
I presin rrugët e pafundme

Rëndë eci rrugëve të këtij qyteti të ftohtë 
Hy në zemrën e qytetit të gurtë 
Aty brenda pushon dimër i madh 
Një geto e dhimbjes së njeriut 
E brenda vetes 
Digjet shpresa e një dite tjetër 

Endem rrugëve ku mëshira ka ikur 
Dielli lind e trupin nuk e ngroh 
Qytet i ftohtë si zemra e gurit 
Dëgjon fjalosje për hiçgjë 
Zhurmë fjalësh e debatet boshe 
Vitet e fjetura ikin e vegimet shtegtojnë
E në ëndërr perëndimin e diellit shohim




YJET NA SHOHIN NDRYSHE

Ecim mes ëndrrave dhe dëshirave
Shpesh përflakim veten  me to
T’i mbledhim rrezet ta bëjmë një diell
Presim t’i shohim yjet
Yjet na shohin ndryshe
E ditët zhveshin e vjelin besimin
Ngjajmë si pyjet pa gjethe
Jeta si stuhi deti
Lundrojmë mes tallazeve 
Ëndrrat qeshin 
Shtrëngojmë duart e lutem drejt qiellit
Se rrugëtimi është sa një frymëmarrje 
 
I shenjtë çasti i bekuar 
Bashkë me fatin diku nxitojmë
Pikë dashurisë
Pikë shpresës
Pikë vdekjes 
Jetë vdekje rilindje 
Trinom i përcjellë
Me trishtim dhembje e gëzime
 
Me Even shenjtërohem
Çuditërisht biem e mbetemi të mjerë
Gotën e jetës bashkë e shijuam 
Nuk e di bota çfarë ka brenda 
Ngjanë si pikë vese 
Nuk i dihet 
Një çast prek diellin 
E në anën tjetër
Përqafon qiellin..



SOT DUA TË PI KAFE ME TY 

Thjeshtë dua të pi kafe 
Me diellin e syve ty 
Me fytyrën flakëruese 
Me buzëqeshjen tënde 
Me shpirtin e shenjtëruar 
Me madhështinë e shijes së kafesë 
Sot dua të jem me ty
 
Ti je shija e kafesë 
Më dhuro pak grimca 
Të mirësisë e shpirtin tuaj 
Më rrezato trishtimin 
Japi ngjyrë kafe hidhërimit 
E ngrohe shpirtin 
E bëje të lumturuar 

Sot dua të pi kafe me ty 
Thjeshtë të pi 
Me ndenja për miqtë 
Edhe për miqtë shtegtarë 
Që ditët na i vodhën 
E vetëm net na dhuruan 
Sot, sot të pi kafe

Për ëndrra, për ato ëndrrat 
Ndoshta unë nuk kam ditur 
Të ëndërroj sa duhet... 


Do pi kafe edhe për ty 
Por mësohu me buzëqeshjen time 
Leri trazimet të ecin tutje 
Se vitet ikin por në kalendar mbesin 
Si gjurmët e gishtave 
Si dëshirat në filxhanin e kafesë 

Të lutem 
Eja të pimë kafe 
Harroi kujtimet e premtimet 
Asgjë nuk mbetet e përjetshme 
E shija e kafesë 
Ndoshta na ëmbëlson jetën 

Sot 
Thjeshtë dua të pi kafe me ty 
Se ti e shija e kafesë që vini si aromë 
E ditëlindjes...




MË PRANO ASHTU SIÇ JAM

Puthja ime i dashur
Ka ngjyrën e shpirtit 
Ka peshën e dhimbjes 
Ka mallkimin e fjalës 
Ka frymën e trupit tënd
Ka bekimin e perëndive

Më puth i dashur 
E dehu me mua
Nata mos të ikën
E dielli le të harrojë të lind
Mëngjesi të na gjejë të shtrënguar 
Ashtu si vathë qershize 
Ndjenja ka përcëlluar 
Në ballë lexohet 
Sytë e ty flasin 
Je dashuruar

Me valsin e puthjeve 
Të kalërojmë nëpër kështjellën 
Të cilën perandorët nuk e pushtuan
Me prano ashtu siç jam
Nuk kam faj
Pse balerinë puthjesh kam qëlluar
Ka kohë që të kam dorëzuar
Me puthje do ta vras shpirtin tuaj
Se të dua...




GUNË DASHURIE NË VALBONË

Në Valbonë aty ku rri ora Shqipnisë
Mes kurorash e shtigje t’mprehta
Dimrat e gjatë i shkrinë guna e dashurisë
Me të shenjtërohet edhe mëkati i Shën Mërisë
 
Në ato maja malesh ku bardhësia pushton 
Gjatë gjithë stinëve
Shkëmbinjtë i puthin akujt me dhimbje
E rrezet përmallshëm shpërndahen
Me borën përqafohen gjethet
Deri sa të shndrit syri i pranverës

 
Në Valbonë dielli thyhet mes dertesh
Bora i pushton shtigjet e ndanë dritë
Fshehtas do gjej një shteg bese
Me imazhin tuaj t’i nisë mëngjeset
 
Shtojzovallet lozin me vetminë
Të rrëmbejnë e kallin trupin si stuhia
Ta grijnë syrin e shtohet mëria
E në pikë të verës të mërdhijnë ngricat
 
Eci mes shtigjeve të Valbonës
E mbështjellë si ujëvare valësh
Dikur moti gjyshi 
Në këto anë kishte kaluar dimra 
Duke i fal shpirtit flakë e valë
 
Eci brigjeve të Valbonës
Edhe dhembjet rrokullisën si ortekë bore



KOMBI IM...

Kombi im 
Të kam si shtjellë ajri 
Ma mbështjellë e drithëron trupin
Trete errësirën e shndrite qiellin
Kombi im
Të kam diell
M’i ngrohë dejtë e gjakut 
Nga hiri njomesh e mban bajrakun 

Kombi im 
Të kam rreze drite
Gjallëron shpirtin 
I vret çakejtë me syrin e shqiponjës 

Kombi im 
Të kam dritë syri e flakë zemre 
Fjala shqipe rrjedhë si vala 
Godet shekujt me gjak pellazgu

Kombi im 
Të kam fron në tokë e qiell
Syrin det e shpirtin mal
Gurë e dru bëhen hi e Ti Rilinde 
Nëpër shekuj frymove Ilirinë

Kombi im 
Të kam nënë e babë 
Emrin ma bekove
Me diellin u shenjtëruam 
Me emrin Shqiponjë...




MBI LOTIN E FUNDIT

Këto rrugë sikur të kishin gojë 
Të rrëfenin për fjalët e njerëzve 
Çfarë flitet e pëshpëritet pas shpine 
Sikur të godisnin 
Fytyrën e mjegullt me të vërtetën
Sikur të godisnin e zgjonin ndërgjegjen
T’i trazonin e t’i shkundnin mendimet
T’i braktisnin e t’i degdisnin hidhërimet 
Sepse ndjenjat 
Dua të mbeten me ftohtësinë e yjeve 
Vetëm dëshira e fundit fjalë 
Të dehet me frymën time e tënden
Me pafundësinë e pendimit

Sikur era e bartë lotin e retë rëndohen
Ngushëllon heshtjen e shpirtin gërryen 
Sa të lehtësuar do ishim në zemër
Kjo rrugë e fundit e shtruar me lot
Bëhem mall i mallit të përqafimit tënd

Mbi lotin e fundit
Sikur shpejtësia godet zemrën e vdekjes 
Mëshirën e mërisë e përkul pikëllimi
Pesha puthjeve bie mbi trupin e ftohtë 
No pasaran 
Buzët mbesin vula e fundit

Si fantazmë inati me veten 
Vetëm heshtja e zjarri i mërzisë 
Më qëndrojnë aq pranë në këtë çast 
Sa pak paskam dashur në këtë botë

Kjo ditë po ikën me dashurinë tonë
Të mirët ikin lehtë 
Si me krahët e fluturës 
Aq shpejt ikën e ikën bashkë me erën
Dhe, një ofshamë e një afsh pikëllimi
Ma mbështjellin frymëmarrjen e pendimit

Frymëmarrjet dhe rrahjet e zemrës 
I numërojmë me shpejtësinë e ikjes 
Sikur tretëm nga vetja në këtë jetë 
I ëmbli qortim e i mjeri mallkim
Godet lehtë mirësinë e shpirtit
Kjo makinë bartë pengun tim e tëndin
Malli digjet me shkrumbin e ikjes
E shpirti e matë kohën 
Me frymën tonë e pikëllimin 
Sot pendimi e vendos pikën
Loti bie mbi lotin e fundit 
Ofshamë...



ETJA E FJALËS

Etja shuhet me lotin e fjalës 
Dehet me shijen e pritjes 
Ndizet me çmendurin e ikjes 
Shtohet me dhembjen e viteve


KULLA 

Dikur me burra të fjalës 
Me kuvende të shënuara në histori 
Sofra e begatonte syrin 
Oda shpërndante dituri



VENDI IM 

Përflakur me zjarrin 
E prillit të thyer e kryeneç 
Kryqëzohen idhujt 
E ngritëm bashkë me ty (z)emër 
Ante i emrit tim 
E Promethe i rrufeshëm 
Vendi im tokë e diellit 
E djep i humanizmit 
Ndarja e vëllait me vëlla 
Vret idhshëm shpirtin 
Vendi im 
Dy lot me ranë mbi drithërimat e hartës 
Një për pranverën 
E tjetri për dimrin zemërak të kufijve 
E shtatë lot malli 
Plagët e nënave m’i mbështollën 
Bleron në qiellin e shpirtit (I)liria 
Ndëshkon gjaku 
Gjethja e njomë sythin  e pranverës 
Ëmbël këndon gjinkalla në fusha e male 
Dimri triumfon brenda teje e lindi dielli 
Sytë e tu e blerojnë edhe shiun e pranverës 
E mbron çdo pëllëmbë 
Me syrin e dëshmorit 
Atdhe 
Ti je harta e zemrës 
Ti je tmerri i djajve 
Sikur shekujt e koha 
T’i bartin dhimbjet 
Vendi im tokë e diellit 
E djep i humanizmit



GRUA 

Në një milion yje 
Ti shkëlqen e fal mirësinë e dritës 
Je mëngjesi i rrëzës së syrit 
Je aroma e përqafimit të shpirtit

Dhuron jetë e jetë kërkon 
Krijon degë lumit, etja të mundon 
Zjarr e ke udhën e flakën e lufton 

Me lot vese plagët i shëron 
E ftohtë si guri e diell dhuron 
Të bluajnë duart ditë e natë 
Tempulli i lutjeve ti qëndron 

Frymon fjala jote e shkëmb bëhet 
Qiellin e grysur e bën me ylber 
Rrugët me dafina i mbulon

Grua 
Je rrugëtimi i mëkatit të Krishtit 
Emër i shkruar në harkun triumfit 
Me ty fillon shenjtëria e jetës 
Para teje përkulën edhe engjëjt 

Grua 
Je hyjnia që Zoti ia dhuroi tokës!




TË DUA NË HESHTJE 

Kur ti më harron 
Unë të dua në heshtje 
Më vjen hija jote 
Qeshë e zgjon mëkatin e fjetur 

Nëse të harroj unë 
Ti ma zgjon mallin 
Me zhurmën e shpirtit 
Mes kujtimeve çmallem 

Ti ma drithëron flakën e shikimit 
Ma zgjon mallin e fjetur 
Me ty e mund edhe veten 
Andaj të mbajë tatuazhe në zemër 

Në mes shkronjash të kërkoj 
Mes fjalësh e metropolesh 
Diku u tretëm e mbetëm 
E humbim mes njerëzish

Dienstag, 8. September 2020

Duke lexuar poezinë "Kryqi i ëndrrës" të poetit Haxhi Muhaxheri

Shkruan: Mehmet Rrema


KRYQI I ËNDRRËS

Sa herë që ëndrrat më çojnë
tej kufirit të kujtesës
befas më shfaqet
(si në mjegull)
një kryq i drunjtë
me emrat e të parëve 
gdhendur në të

E pastaj
pastaj krejt papritur
vjen e më rrok një mall
dhe një dëshirë e përgjumtë
(që ndonjëherë)
zotit ti lutem ndryshe

                       ( Haxhi Muhaxheri )

Flet  "pak", por thotë shumë poeti i mirënjohur Haxhi Muhaxheri. Duket sikur është ulur aty buzë vatrës, në një minder, shtruar për bukuri me lëkurë dashi, rritur në bjeshkët e alpeve të bukura shqiptare. Aty ulur, si dikur burrat e motshëm, qëndron, i mat dhe peshon fjalët, dhe pasi u ka përgatitur mirë vendin i vendos në themel të bisedës ku të mos i luajnë shekujt. Ai i thotë fjalët jo që t'i marrë një erë e lehtë, por që t'u qëndrojnë furtunave të kohës, e jo të plaken e dobësohen, por të vijnë duke u rritur e forcuar, që as tërmetet as ortiqet të mos i lëvizin. Të tilla janë poezitë e Haxhi Muhaxherit

...Sa herë që ëndrrat më çojnë
tej kufinjëve të kujtesës…

Mendimi i poetit shkon larg në histori. Në historinë e lashtë, atje ku i ka rrënjët lisi, atje ku lisi merrte ushqimin e pastër e rritej, atje ku degët e ti gjelbëronin, atje ku lavdia dhe kreanaria ishin pjesë e trupit të tij. Mendimi poetit shkon atje ku ilirët ishin një,popull, në trojet e veta, jetonin dhe mbronin me besë e trimëri zakonet, e bukura të trashëguar. Në atë kohë kur ishin të pavarur, kishin besën dhe besimin e tyre, kur nderonin e respektonin të parët e tyre e vetë Zotin...

...befas më shfaqet
(si në mjegull)
një kryq i drunjtë
me emrat e të parëve
gdhendur në të...

Pra këtu poeti tregon se ne kishim tokën tonë, ku lindnim rriteshim e vdisnim, se ne në këto troje kishim krijuar këngët e ninullat, dasmat, lindjet,dhimbjet vdekjet, të gjitha si pjesë e parabolës së jetës, të gjitha si pjesë e jetës së këtij populli më trojet e tij.


Poeti shikon kryqin me emërat e të pareve…

Shikon shumë larg dhe qartë poeti jo nëpër mjegull. E çon mendimin, tek ajo periudhë e lavdishme e popullit tonë. Tek ata njerëz të mirë, të besës e burrërisë,tek ata trima që luftuan e mbrojtën kufinjt e vendit. Shikin ata emra se atje duket se shpresa e tij gjen qetësi. Atyre duket se u drejtohet dhe u thotë: Për hirë të Zotit Diell, ejani edhe një herë. Kthehuni edhe një herë në Kostandinë,se një erë e keqe po fryn rreth mureve tona e po kërkon të na i shembi. Ejani se ne e kemi humbur rrugën e nuk po dijmë nga të shkojmë. Ejani se një mjegull e trashë na ka mbuluar. Ejani se edhe kryqet po na i përdhosin, e besimin duan të na e sëmurin, se kundër këtyre myreve po vijn, po vijnë ata që me urën e ndezur, duan të djegin tokë qiell e bashkë ne to, dhe shpresat tona. Ne, thotë,poeti, kishim tokën tonë me gjithë bukuritë e sajë, kishim dhe besimin tonë, po për dreq një ditë, hiç e bukur nuk qe, na detyruan ta harrojmë besimin tonë e të kthehemi të mendojmë e besojmë në kryqin e tyre prej lluce, apo në gjysëm hënën, kur ne kishim diellin dhe hënën tonë të plotë, plot dritë, shkëlqim e ngrohtësi.

E pastaj
krejt pa pritur
vjen e më rrok një mall
dhe një dëshirë e përgjumtë…


Vjen e më rrok një mall…

Po sigurisht një mall e rrok poetin, rrok dhe çdo njeri të kësajë toke të shenjtë, për atë besë, e besim, për ato zakone të mira, për ata burra të urtë, që fjalën atdhe e kushin të shenjtë e mbi gjithçka, që fjalën fe e kishin në funksion të atdhedashurisë, se siç thoshte poeti ynë i "Feja e shqiptarit është shqiptaria", për ata burra, emrat e të cilëve qenë gdhendur përjetësisht në kryqin e drunjët


Më vjen, thotë poeti, një dëshirë e përgjumtë…

Mbi këtë tokë kanë fryrë shumë erëra e furtuna, kanë rënë tërmete dhe ortiqe, kanë hyrë e kanë dalë këmbë e dhëmbë të të gjitha ngjyrave e shpesh herë na kanë kafshuar egërsisht e topitur mendimet, na janë imponuar edhe ndryshe të mendojmë e besojmë, por një gjë nuk kanë mundur të na heqin. Nuk janë mundur të na heqin dashurunë,për këtë tokë e për emrin e të parëve, të gdhendur fort në drurin e kësajë toke.


Nganjëherë, Zotit i lutet ndryshe...

Po i lutet ndryshe poeti. Ne e kemi nderuar Zotin, e kemi nderuar se kemi besuar e besa e besimi për ne kanë qenë të shenjta, por...Eh, çfarë dhimbhesh nuk ka provuar ky popull e kjo tokë, dhe … Zotin e kemi pa duke bërë sehirë atje në sarajet e tij, E kemi pa të premtojë drejtësi të hyjnore,drejtësi qiellore, por tek ne, mbi popullin dhe tokën tonë ka rënë shumë padrejtësi njerëzote. E kjo na ka lëkundur, na ka bërë të drejtojmë pyetjen. Ku ishe ti o Zot? Ia bëjmë këtë pyetje Zotit në qiell, por edhe "Zotit" në tokë. Ku jeni ju zotërinjë, ju që iu besojmë? Dhe humbasim besimin apo besojmë ndryshe…

Edhe kjo poezi e poetit tonë Haxhi Muhaxheri, ashtu si gjithë gjerdani i tij poetik, me pak vagje, flet shumë e saktë nëpërmjet metaforave e fjalëve të zgjedhura me kujdesin e një skulptori të talentuar, me kujdesin e një piktori duarartë, ai zgjedh ngjyrat e bashko bukur me njëra tjetrën duke na dhënë tablo që jo vetëm u rezistojnë shekujve, por në shekuj, ashtu si vera, sa më shumë vjetrohet aq më e mirë bëhet. Poezitë e Haxhi Muhaxherit, janë një material i pasur për studiuesit dhe kritikët e poezisë. Ato i bëjnë nder gjithë poezisë shqipe, ndërsa ne lexuesve të apasionuar të poezisë na grishin e ngazëllejnë me bukurinë e tyre.

Dienstag, 11. August 2020

Rrahim Sadiku: TRETEN GJURMËT E FSHATRAVE SHQIPTARE

Të dhëna nga Kavadari

TRETEN GJURMËT E FSHATRAVE SHQIPTARE

Shkruan Rrahim SADIKU

Prej Kavadarit e deri te kufiri i Greqisë, luginave e bregoreve, gjatësisë së rrugës prej mbi dyzet e pesë kilometrash, nuk ka fshatra të banuara. Ajo që sado pak e ka gjallëruar peisazhin e këtij regjioni pothuaj të humbur, është rruga automobilistike, e asfaltuar për nevojat e Kombinatit të Ferronikelit “Feni”, që u proklamua si vepër e shekullit e që dështoi plotësisht, pa patur mundësinë të fillonte nga puna. Kjo rrugë tashmë ka mbetur plotësisht në shërbim blegtorëve, druvarëve dhe të gjithë atyre që për ndonjë nevojë ose për kuriozitet ia mësyjnë kësaj ane.

Kurse gjurmët e fshatrave, që ishin të shumta e të mëdha në këtë anë, kanë mbetur. Kanë mbetur shtëpi me kulme të thërmuara, themele të shumta, rrugë të mbuluara me therra, dhiare të braktisura, pemë të zvetnuara, ndonjë kryq kishe e gjësende të ndryshme, që tregojnë bindshëm se këtu dikur ka patur gjallëri e banorë të shumtë.

“Ku janë banorët e këtyre fshatrave” – e pyeta bashkudhëtaren tonë, drejtoreshë e një ndërmarrjeje prodhuese e tregëtare në Kavadar.

“Janë tretur si kripa në ujë, duke shkuar larg e më larg rrugëve të botës – nisi të rrëfente ajo. Unë nuk i mbaj mend që të kenë qenë me banorë brenda këto fshatra. Por, babai e gjyshi, sidomos gjyshi, tregonin se ka patur gjallëri të madhe këndej, familje të pasura, fshatra me emër, që njiheshin në gjithë këtë anë dhe larg e më larg. Por, vendosja e kufirit këtu, midis Greqisë e Jugosllavisë versaijane, sikur i gjymtoi këto troje, sikur e shkëputi rrjedhën normale të jetës. Realisht, kjo krahinë ka patur lidhjet e saj të natyrshme me Florinën e Odesën, të cilat mbetën në Greqi, kurse Kavadari i sotëm atë kohë ishte vetëm një fshat i vogël, i cili mezi e mbante veten. Kështu, me vendosjen e kufirit dhe ushtarëve që e ruanin atë, fshatra të tëra mbetën pa mundësi furnizimi, madje edhe me gjëra për nevoja më elementare, si ishin ushqimi e veshmbathja. Popullin e kaploi krizë e rëndë ekonomike. Nuk kishin ku ta shisnin blegtorinë e tepërtë, nuk u hapeshin mundësi lëvizjeje, për të krijuar lidhje me botën. Në anën tjetër, shtypja nacionale e kërkesat për t’u deklaruar si të asimiluar shtoheshin nga dita në ditë. Dhe ata u detyruan të kërkonin zgjidhje duke i braktisur pak e ngapak vatrat e veta, duke u shpërngulur në qytete e vende të tjera, duke mësuar edhe rrugët e largëta të Rumunisë, Ukrainës e tutje, kahmos. Nisi si kurbet, po me kalimin e viteve njerëzit nuk ktheheshin më. Kjo i konvenoi shumë pushtetit të atëhershëm, sepse banorët e kësaj ane ishin therrë në sy për të, si të gjithë shqiptarët, e thoshte gjyshi im këtë…”

“Gjyshi juaj?! Pse, shqiptare jeni?!”

“Mund të thuhet. Gjyshi e gjyshja ishin shqiptarë dhe këtë e pohonin me krenari. Mbiemrin e kishim Lera. Kurse nëna ime herë e pranonte se ishte shqiptare herë jo. As babait nuk i pëlqente fort ta pyesnin në ishte shqiptar apo jo. Ashtu silleshin dhe vepronin edhe të gjithë të njohurit tanë, po besoj se ndryshe ndjeheshin e ndryshe donin të ishin ata, që i lëshuan përfare këto vise. Shumë gjëra kanë ndikuar për të ndodhur kjo. Jemi ndryshuar shumë ne, pasardhësit e atyre që u linden e jetuan këtu. Edhe unë, pos në një rast si ky i sotmi, kur jam duke folur me shqiptarë, nuk e pranoj hapur se kam gjak shqiptari në vete. Jo pse urrej të jem shqiptare, por nuk e pranon rreth im këtë, nuk e lejon kisha në në të cilën lutemi, aq më pak e do këtë familja në të cilën jam e mertuar… Ka marrë fund më ajo punë. Gjaku dhe qenia shqiptare janë bjerrë këndej e viteve të fundit po humben edhe ato pak gjurmë që kishin mbetur. Gjithnjë e më rrallë e përdor ndokush toponimin e vetëm për këto fshatra-rrënojë “arbanashka sella” (fshtara shqiptare), të cilin dikur e dinim, kuptonim dhe disi respektonim të gjithë…”

Më erren sytë. Mendja më sillet vërdallë. Në kokë sikur më rëndon pesha e gjakut të bjerrur, e cila më qorton për mosnjohurinë time, për të gjitha ato ato gjëra që deri atë minut i kisha të panjohura. E ҫka dija unë për historinë e popullit tim, përpësimet e mëdha të tij, për plagët nga asimilimi, për dhembjet nga e kaluara, për tmerret që të tjerët ushtruan mbi të…!?

E udhëtimi vazhdon. Anash rrugës dergjet e bjerret, mu si gjaku shqiptar, edhe gjaku e djersa e mijëra e mijëra bujqëve, punëtorëve, i tërë popullit të kësaj ane, i investuar gabimisht në shiritin gjigant, i cili duhej të bartte xehen e nikelit për nevoja të superkombinatit e sot bart mbi vete veshtjen, vdekjen. Dhe, po të isha bestyt, do të thosha me gjithë mendje se kjo tokë është e nëmur, e paracaktuar për dështim, mjerim, kalbje…

Shoh se nuk del e gjitha ashtu. Ka korba largpamës mbi këtë dhe, korba me rroba veshur, me këpucë në këmbë, që kënaqësinë dhe kuptimin e jetës së vet e ngrehin mbi fatkeqësinë e tjetrit. Këta korba janë kisha autoqefale maqedone, politika antishqiptare që udhëheqin maqedonasit; janë shumë e shumë individë që ditë e natë punojnë e investojnë që të zhdukin edhe gjurmën më të vogël të shqiptarit në këtë truall. Ata besojnë se do të arrijnë të tjetërsojnë e sllavizojnë secilin objekt të këtushëm, fetar a laik qoftë, për të mos mbetur as edhe një shenjë e dukshme e një të kaluare, asgjë që kujton e ruan një kohë të dikurshme, ashtu si ishte në të vërtetë. Për këtë nga varrezat janë zhdukur mbishkrimet e vjetra, me emra shqiptarësh; nga rrënojat janë hequr të gjitha elementet që nuk përkojnë me kërkesat e politikës e të synimeve hegjemoniste; është ndërruar toponimia e vendeve, janë themeluar e mbahen shumë e shumë manifestime kulturore maqedonase, të cilat dalohen për pompozitet të theksuar dhe rrjedhin nga viti në vit. Kështu sikur krijohet një vazhdimësi e kulturës maqedonase këtu.

Dhe ne morëm pjesë në një manifestim të këtillë, që ishte organizuar në fshatin prej nga kishin prejardhjen të parët e drejtoreshës, e cila na kishte marrë me vete, si mysafirë të saj, edhe neve. Kur po afroheshim te vendi në të cilin do të mbahej manifestimi, ajo na tha, gati duke u lutur:

”Është mirë të mos flisni shqip me zë të lartë, sepse këtu e kanë zët ardhjen e shqiptarëve, sidomos kur mbahen organizime të këtilla. E di se nuk dini si të silleni e ҫka duhet të bëni, gjatë ceremonive që shoqërojnë manifestimin, po për të gjitha më përcillni mua, duke i bërë të gjitha ato veprime që kryej unë…”

U futëm në mesin e turmës, hymë në kishën që sapo ishte rindërtuar, blemë e dhezëm qirinj, u sollëm rreth e rrotull mureve të mbuluara me ikona të reja dhe dolëm përjashta e vizituam varrezat, pjesa dërrmuese e të cilave mezi dallohej, ngase dhëmbi i kohës e kishte bërë të veten. Disa vende, ku varrezat ishin më të dukshme, ishin bërë renovime, ishin vendosur pllaka të mermerta me mbishkrime sllave, ku binin në sy emrat maqedonas, edhe pse nën ta ishin vënë data shumë të hershme.

Pas homazheve, vajtimeve e lënies së dhuratave për të vdekurit mbi varreza, shkuam në një livadh të bukur e të stolisur me shije, ku filloi programi kulturor, që nisi me një këngë korale kishtare, shoqëruar nga recitime, fjalime patriotike, këngë të ndryshme e vallëzime dhe realisht ai doli një program i suksesshëm, sidomos përsa i përket qëllimit për të cilin ishte organizuar. Doli se pjesëmarrës të këtij manifestimi ishin aktorë të njohur maqedonas, këngëtarë me renome, vallëzuar e baletanë me emër, paraqitjen e të cilëve masa e tubuar e shoqëroi me duartrokitje të gjata, me ovacione admirimi e me eufori nacionaliste. E gjitha sa ndodhi aty ishte e vënë në shërbim të idesë që të krijohej një realitet i ri mbi atë truall të lashtë. Pata përshtypjen se aty po krijohej një realitet korbash, ku pre ishin gjeneratat e kaluara të shqiptarëve që kishin jetuar aty, shoqëruar me traditën e lashtë që ishte harruar dhe me atë ndjenjë kombëtare e dashurie për jetën, që tashmë nuk ishte aty e pranishme.

U largova nga turma, nga kënga e vallja dhe u ngjita mbi një kodrinë, të mbushur shkurre e barishta, prej nga shikimi sikur mbizotëronte një hapësirë të pakufi. E dija se vetëm disa qindra metra më tutje ishte kufiri grek, kurse në anën e djathtë shihja të ngriheshin madhështore në horizont Bjeshkët e Pelisterit, drejt të cilave shkon një gjelbrim verbues, i cili sikur i vishet edhe qiellit. Në anën tjetër shihen vetëm kodrian të mbuluara me drunj të dendur. Askund as edhe një gjëmë, as edhe një vajtim, as edhe një klithmë për tragjedinë e kohës së kaluar e të sotme të një populli; askund as edhe një fjalë, as edhe një protestë për padrejtësinë shekullore e të momentit; askund as edhe një shenjë, as edhe një gjest tek të pranishmit, shumica me prejardhje të afërtë shqiptare, se te ata ka mbetur diҫka që do t’i lidhte me të parët e tyre. Duket se përjetësisht i janë falë harrimit ato mijëra e mijëra jetë, synime, qëllime, dëshira…

Më vijnë para syve fotografi fytyrash të njohura kombëtare, si ajo e Spiro Bellkamenit, e Papa Kristo Negovanit dhe e plot e plot patriotëve të tjerë, që e shkrinë veten në rrjedhë të luftrave për liri, për të penguar agimin e një dite të këtillë për popullin tonë; për të mos lejuar realizimin e synimeve grabitëse të popujve fqinj ndaj tokave shqiptare. E një realitet si ky flet se humbjet tona u shmëfishuan, sidomos në degadën e dytë të këtij shekulli.

E di se nuk janë më shqiptarët aty të pranishëm fizikisht, për t’i ndjekur, për t’i luftuar, për t’i djegur. Duket se urrejtësit e shqiptarëve këtu nuk kanë më nevojë për armë e zjarr. Tashti ka nevojë të madhe për maqedonzim të kishës, për këngë e poezi, në të cilat glorifikohen vlera maqedonase, për organizime që fashisin, zhdukin kujtime e zbehin mbetjet e të kaluarës. E gjitha bëhet duke e ushqyer asimilimin, duke e lidhur ikjen nga kombi i të parëve me përparimin, duke e lidhur fenë me kombësinë, pranimin e mohimit të vetes me të mirat që vijnë nga të tjerët…

Dhe vazhdon kështu. Nga ora në orë, nga dita në ditë, nga viti në vit. Humben gjurmët e fshatrave shqiptare në një krahinë të gjërë, të bukur e të pasur. Dhe, derisa për t’i larguar njerëzit nga aty u deshën pak vite, shoqëruar me egërsi, izolime, vrasje e djegie, për zhdukjen e gjurmëve nuk po mjaftojnë as dekadat dhe për këtë punojnë me ngulm mendjet shovene, zemrat e liga dhe makineria e madhe propagandistike politike, fetare e kulturore, e cila rrënon me fjalë, me para, me lutje, me këngë, me premtime…

Dikur kthehemi andej nga kemi ardhur. Rrugës na përcjell një diell i rrejshëm, që pas pak perëndon e mua më bëhet se dëgjoj vajtimin e shiut, i cili realisht do të shkonte me mungesën e jetës në atë anë, me shtëpitë rrënoja, që mbesin njëra pas tjetrës prapa. Dëgjoj fjalë nga të tjerët, po nuk dua të bisedoj. Befas më tërheqin vëmendjen fjalët e drejtoreshës:

“Gjyshi dhe gjyshja ime, para se të vdisnin na e lane porosi që t’i varrosnim këtu, në fshatin ku ishin martuar. Ata besonim se këtu do të pushonin të qetë, pasi nuk i njihnin këto ngacmime të vazhdueshme, që ndodhin tashti e sa vite më parë. Kjo u bë më e theksuar pas ndërtimit të kësaj rruge, sepse mundësoi ardhje të lehtë e mjaft të këndshme deri këtu. Në radhë të parë vepruan klerikët maqedonas dhe nisma e tyre i futi në valle intelektualët e njohur të këtij kombi, sepse ata përfiton shumëfish nga ky angazhim i tyre, si në aspektin material, ashtu edhe në atë politik. Prandaj janë me dhjetaëra manifestime, si ky i sotmi, që mbahen në këtë anë. Dhe, me suqeltësi të madhe bëhet edhe e pamundura, që këtu të mos dëgjohet as edhe një fjalë shqipe e as edhe ndonjë fjalë e vetme miradie për shqiptarët…”

Ajo flet e unë shoh humbjen e gjurmëve, tretjen e një populli e të një tradite, nga vendi ku ishte gjallë e zhvillohej me shekuj. Më bëhet sikur shoh se si i lag shiu e si i bart uji i pakontrolluar edhe ato pak gjurmë që janë aty, të mbuluara nga pluhuri, të ngelura në ndonjë skutë… Aty tashmë flet e mbretëron ndryshku i kohës.

“A do të mbetet tokë e vdekur dhe e humbur edhe ëndërrave e kujtimeve kjo” – pyes veten. Dhendjej rrëqethshëm se si gjurmët zhduken, si treten me kalimin e kilometrave, që realisht fillon t’i lag shiu e t’i kafshojë heshtja, që mbetet mbretëruese prapa.

Shtator, 1996, botuar në gazetën “Rilindja” dhe “Bujku”

Freitag, 7. August 2020

Murat Aliaj: PËRDHOSJA

      Qyteti ynë është shumë problematik. E grinë bandat e krimit dhe vjedhjeve. Kaq përmasa mori kjo punë, sa së fundi u mendua të sillej ne detyrën e shefit të komisariatit të policisë, njeriu, që kishte shënuar suksese e krijuar përvojë të madhe në luftën kundër krimit. Lajmi u dha në mbrëmje nga televizioni dhe të nesërmen u përsërit nga të gjitha gazetat e ditës. Me këtë rast u kujtuan një për një sukseset e mëdha të këtij kuadri me bandat më të rrezikshme të vendit. E pra, ai erdhi i heshtur në qytetin tonë, pasi zhurma nuk ishte në kompetencat e tij. Puna e parë që bëri, ishte takimi me gjithë vartësit, që e njihnin situatën në qytet. I pyeti për mënyrat e punës, për lidhjet, që vet ata krijonin dhe mënyrën e luftës, që zhvillonin kundër tyre. Folën të gjithë vartësit sipas radhës dhe tepër të përmbajtur u munduan të paraqesin gjendjen e krimit në qytet. Folën me fjalë të përgjithshme, si të ishte fjala për lojtarët e lotarive, që s’i bien në qafë askujt.

        Këto janë probleme që natyrisht s’mund të diskutohen në rrethe të gjerë dhe shefi, pasi i përcolli vartësit, mbajti pranë vetes njërin nga më të besuarit, me të cilin kishte rastisur të kryenin ca operacione delikat në të kaluarën.

        −E di që këtu s’do e kemi të lehtë, − e mori fjalën shefi− Por duke qenë të përkushtuar e të vëmendshëm ndaj çdo dukurie, mund t’ia dalim mbanë. Dua të më qartësosh realisht situatën e krimit në qytet. Mos u tremb se mos të shpëton ndonjë gjë e pa verifikuar. Ne prandaj jemi, që t’i japim hakun secilit. Dua të më thuash sinqerisht pikat e nxehta të qytetit.

        U mendua pak vartësi dhe s’mund të mos e informonte eprorin për aq sa dinte:

        −E para e punës, unë dua tu lutem të mos i merrni si fakte gjithë sa u them, por duke qenë se puna jonë është që, dyshimet t’i kthejë në fakte, po ju informoj për pikat më të nxehta. Bandat e qytetit janë të lidhura fort me të gjitha bandat e vendit.

        −Këtë e di nga kontaktet e mëparshme me to. Dua diçka më konkrete.

        −Konkrete?!... Ku di unë si të them, por këtu kemi një grup të mirë strukturuar, që ka mbështetjen e qeverisë e nuk u trembet syri për çdo prapësi që bëjnë. Kemi edhe një grup tjetër akoma më të fortë, që financohet nga ish qeveria, e cila sot është në opozitë e që, është edhe më agresive, pasi e mendon të shpejtë kthimin në pushtet. Por kemi edhe një bandë tjetër që financohet në mënyrë të errët nga Banka Kombëtare, e cila po përlan sipërfaqe të mëdha tokash e objektesh. Kemi edhe...

        −Këto i di. Të tilla ka në çdo qytet dhe ato s’mund të luftohen të shkëputura nga njëra tjetra. Të pyeta për ndonjë gjë të veçantë, që nuk e ka qytet tjetër.

        Gjë të veçantë?!... ku mund ta kishte merakun shefi. E ç’gjë të veçantë mund të kishte ky qytet i lidhur ngushtësisht me të gjitha prapësitë, që kishte atdheu? Por duke qenë se shefi ngulmonte për të mësuar ndonjë gjë të veçantë, atij iu kujtua një njeri, që s’mund ta gjeje në çdo qytet. Por a bënte që t’ia rrëfente edhe shefit të ri atë?

         −Ti diçka përpiqesh të më fshehësh. – i tha shefi duke e kuptuar stepjen e tij.

         −Jo. Asgjë nuk dua të të fsheh, veç po mendoj në ia vlen t’ua rrëfej këtë të veçantë apo jo.

         −Derisa kjo përbën interes në punën tonë, pse jo?

         −Nuk di si do ma merrni, por me që po ngulmoni, po ua rrëfej. Në qytetin tonë është një njeri interesant, i cili si askush tjetër ka neveri për çdo pushtet, që vjen në fuqi.

        −E ç’ka interesante këtu. Të tillë, ka në çdo qytet.

        −Ka vërtet, por jo si ky yni. Ai ka gjetur një formë të tij për ta shprehur neverinë ndaj pushtetit. Shkon në zyrat e titullarëve të lartë, u përdhos zyrën dhe ikën i heshtur, siç erdhi.

       −Ky qenka vërtet interesant. Zyra nuk përdhoset duke bërë debate. Ja më thuaj si i përdhoska zyrat ky tipi?

        U përtyp prapë vartësi dhe s’po dinte si t’ia shpjegonte. Nuk e kishte kaq të lehtë për tu bërë i kuptueshëm.

        −Ti diçka përpiqesh të më fshehësh.

        −Jo. Por puna është se bëhet fjalë për një përdhosje shumë fyese. Ai shkon nëpër zyra, i këput një pordhe qysh tek dera dhe largohet pa thënë asnjë fjalë. E vetmja zyrë që i ka mbet pa përdhosur, është kjo juaja.

         −S’kanë lindur akoma ata burra, që mund të përdhosin zyrën time,− tha gjithë mburrje shefi, por mua më bën përshtypje, si është lejuar të jetë akoma i lirë ky njeri?

        −Thonë se në të gjitha rastet ka paraqitur raport mjeku dhe ia ka hedhur pa u lagur.

         −Unë të siguroj se në zyrën time, jo vetëm që s’do i shkojë mendja ta bëjë atë punë, por mund edhe të laget...

        −Prandaj ua thashë, që të keni kujdes. Trillet e njeriut s’kanë fund e anë. Ka njerëz të çuditshëm në këtë botë.

       −Unë dua ta njoh këtë njeri.

       −Mos!...

       −Të urdhëroj të ma sjellësh në zyrë

       −Mos... atij nuk i bën përshtypje kategoria e zyrtarit. Për të, të gjithë janë njësoj, ndaj i ndëshkon me të njëjtën mënyrë.

       −Zbato urdhrin! Bashkë mbaruam.

        U ndie keq vartësi dhe duke iu afruar derës së daljes i hodhi edhe një vështrim përulës, si të donte t’i lutej të mos e bënte atë provë. Ishte i ri në këtë qytet dhe prova mund t’i ndryshonte karrierën. Por eprori e kishte mbledhur mendjen dhe po priste t’i zbatohej urdhri.


         * 

        Dino Shkrepi ishte njeri i qetë dhe i veçuar nga kjo botë. Çdo njeri ka fatkeqësinë e tij, e vuan në vetvete e ndruhet nga të tjerët. Në qytet e njihnin të gjithë, por ai, për shkak të jetës së mbyllur, që kishte bërë, rrallë komunikonte me të tjerët. Ishte fatkeqësia që e kishte bërë të njohur për të gjithë banorët. Ai kishte një të metë të madhe fiziologjike. I prodhonte organizmi shumë gazra dhe shpesh herë ato të uruara i shpëtonin jashtë vullnetit të tij, duke i krijuar situata të papëlqyera. Madje sa herë ai shtrëngohej për t’i përmbajtur, ato dilnin më të zhurmshme. Për këtë shkak, në fëmijërinë dhe rininë e parë atij nuk iu nda nofka fyese pordhac. Kjo e largoi shumë prej njerëzve, nga të cilët ai priste vetëm fyerje e kurrë ndonjë fjalë të mirë. Pasi bëri ushtrinë dhe u kthye në qytet, punët ndryshuan. Dinua nuk ishte më ai i pari, që pas çdo hapi shfrynte nga pas. Përkundrazi, ishte njeri i pjekur, që dinte çfarë bënte dhe kur duhej ta bënte, por moshatarët e tij nuk e kishin harruar huqin e vjetër dhe si me të qeshur, sajonin histori, që nuk kishin ndodhur kurrë. Ia vishnin atij, sepse dëshironin që mangësinë fiziologjike, t’ia kthenin në dhunti e virtyt. Ishte hapur fjala se ai njeri s’kishte lënë zyrë shteti pa përdhosur. Që nga ajo e prefektit, e kryetarit të bashkisë, të gjyqtarëve dhe avokatëve të shumtë. Kurse në zyrat e kryetarëve të partive politike, i ngjante vetja plotësisht në mjedisin e duhur dhe i lëshonte ato të uruara, breshëri. Duan të thonë se pikërisht aty e ka burimin edhe fjala e urtë popullore, që s’pyet haleja nga pordhët!

       Ishte vizituar tek doktorët më të mirë dhe ata duke mos e gjetur dot shkakun e sëmundjes, i kishin sugjeruar ndryshimin e dietës ushqimore. Të paktën të konsumonte ushqime, që s’linin pas aromë të qelbur. E ndërroi disa herë dietën i gjori Dino, por në vend të shihte përmirësim, ndodhi e kundërta. Kjo fatkeqësi e kishte shkëputur nga miqtë dhe e kishte mbyllur në shtëpi. Por sa më shumë zgjaste mungesa e tij, aq më shumë sajoheshin ndodhi, që e lidhnin mungesën e tij me dhunimin, që u bënte zyrave të shtetit. Shumë kush nga  zyrtarët, kishte hedhur dyshimin se asnjë sëmundje nuk mund ta bëjë kaq të papërmbajtur njeriun. Ai duhej të kishte shkaqe të tjera jo mjekësore. 

        Edhe pse e dinte që nëpër qytet lakohej emri i tij, për ndodhi që s’i kishte bërë kurrë, nuk mund të bënte gjë për tu prerë rrugën spekulimeve, pasi e dinte, që kështu do i acaronte më tepër e do i nxiste t’i jepnin vrull fantazisë së papërmbajtur. Le të thoshin ç’të donin, derisa askush s’do mund t’i vërtetonte dot.

         Atë mëngjes sa ishte ngritur nga gjumi, kur në derë dëgjoi trokitje. E hapi dhe u përball me dy njerëz të panjohur, të veshur me uniformën e policisë. Kjo uniformë e kishte tmerruar gjithnjë, pasi ishte e vetmja me të cilën s’mund të merrej dot vesh.

         −Mirmëngjes!- e mori fjalën njëri nga policët.- Erdhëm të të njoftojmë se në orën 11, ju pret shefi në zyrë.

         −Cili shef ?- pyeti Dinua i bërë blozë në fytyrë.

         −Nuk e ke marrë vesh akoma? Në qytetin tonë është emëruar një shef i ri, i cili punën e tij e ka nisur nga njohja me popullin.

          −Nuk ju kuptoj!... Unë vërtet jam pjesë e popullit, por me shefin e policisë s’kam ndonjë punë. Sigurojeni atë se gjithashtu as ai s’ka për të pat ndonjë shqetësim prej meje.

         −Këtë duhet ta bësh vet. Ai ndaj të ka kërkuar.

         −Ai mund të më kërkojë, por nuk mundem unë të shkoj.

         −Atëherë do të marrim me dhunë. Urdhri është urdhër e s’mund të diskutohet.

         −Urdhëri është për ju e jo për mua.

         Policët vështruan njëri tjetrin dhe në çast njëri prej tyre mori vendimin për të mos iu lutur shumë.

         −Po të presim pesë minuta, sa të vishesh dhe...

         −Jo. Mos më prisni. Unë s’kam asnjë punë në komisariatin e policisë.   

         −Ne mund të të marrim edhe kështu me pizhame...

         −Ju lutem më kuptoni...Unë jam njeri i sëmurë. Përse më bini në qafë?

         −Mos e zgjat më tej. Vishu dhe hajde me ne.

         Deshi s’deshi Dinua, u vesh, mbylli derën e shtëpisë dhe zbriti shkallët. Policët e futën në mes dhe së bashku u drejtuan nga komisariati. Gjatë rrugës nuk këmbyen asnjë fjalë, ndërsa Dinua hante veten me dhëmbë e s’mund të kuptonte, përse po e thërrisnin. Vetëm kur ngjitën shkallët e katit të parë të komisariatit, njëri nga policët s’harroi ta porosiste Dinon:

         −Shiko se shefi i ri, nuk është si ai i pari, të cilit nuk i bënin përshtypje ca gjëra që ti i ke qejf. Kujdes kur të flasësh me të se mos të shpëton ndonjë...

         −Unë fjalët i kontrolloj mirë, − tha Dinua i bërë dyllë i verdhë në fytyrë,− Por ju duhej të më thoni, përse më kërkon shefi?

         −Nuk e kemi fjalën për to, Dino. Prapanicën, duhet të kontrollosh, se mos të shpëton ndonjë...

         −Mos!...

         Dhe Dinua i shtrëngoi fort vjaskat, se mos turpërohej, pa u ballafaquar akoma me shefin. Por nuk e pati të lehtë. Janë ca gjëra që nuk i kontrollon dot njeriu. Madje kishin bërë gabim, që e kishin kujtuar sëmundjen, sepse nën kureshtjen e të papriturës, ai pothuajse e kishte harruar fare atë. Kurse tani që e kujtoi, s’po dinte si ta përmbante. Kur është thënë për tu turpëruar burri, s’mund të shpëtojë dot.

         Kur u hap dera e zyrës së shefit, i gjori Dino u shtrëngua aq shumë sa desh i pushoi zemra, por s’mundi ti përmbante dot gazrat. Ato i shpëtuan me një zhurmë sikur grisej beze e kalbur dhe qelbi jo vetëm zyrën, por gjithë korridorin. Ishte e qarte se këtë radhë nuk i kishin shpëtuar vetëm gazra...

         Shefi që po priste i gatshëm për tu ballafaquar me të, u nxi në fytyrë dhe duke zënë hundët me dorë, urdhëroi:

         −Vurini prangat!    

         Por ishte vonë dhe policët s’mund t’ia zbatonin urdhrin. Dinos i kishte rënë të fikët dhe policët gati e ngritën peshë, për ta nxjerrë jashtë ndërtesës, derisa erdhi një ambulancë dhe e mori me vete.

         Kështu u përdhos edhe e vetmja zyrë pushteti, që kishte mbetur e virgjër deri atë kohë. Për ta pastruar zyrën nga gazrat, hapën dritaret e vunë në punë ventilatorë të fuqishëm. Hodhën lëngje aromatikë dhe bënë gjithë çfarë mundën. Disa minuta më pas gjindja ndryshoi dhe era nuk ndihej më... por nami për ç’kishte ndodhur atë ditë, u përhap në gjithë qytetin e ndoshta s’do të ikte kurrë. Ishte përdhosur edhe bastioni i vetëm i paprekshëm i shtetit.

Dienstag, 21. Juli 2020

Grigor Jovani: BUKA E VERËS


ISTMO

Përshkova botën,
për të mbërritur
tek deti.

Me fat
shpirti im,
çfarë parajse gjeti!

Mëngjese me ajër
të kondinsionuar
mali.

Mesdite të diellta,
kur luajnë violinë
gjinkallat,
pa partitura,
ku të dali.

Dhe mbrëmjet,
oh mbrëmjet!

Në amfiteatrin e malit,
jep koncertin e erës,
Orkestra Sinfonike e Shtetit.

Mesnatave s’fle.
Bëj dashuri
mbi fildishin e detit.



PYLL I PA PLANIFIKUAR

Dashuria që mbollëm bashkë,
nuk u bë pemë.
Humbi mes një pylli të madh,
me ëndrra kot,
ekspozuar pa rregull,
poshtë diellit.

Mund ta shkrumbëzonte i pari yll,
netëve të nxehta
po të binte prej qiellit.

Planifikim?! Ku kishim mendje
atë kohë për këtë gjë! Por dhe askush
nuk na bëri me dije.

Mbillnim pemë,
të bënim dashuri në hije.



EPIDEMIA

Këtu arritëm. Të thosha: Ka
kaq vende të bukura për të parë.
Shko ndonjë udhëtim! Hiç! Flisje
me veten. Rrasur brenda një
poltrone, në shoqëri me kafenë,
përpara televizorit.

Shikoje një liqen bosh. Pa mjellma.
Pa varka që mund ta përshkonin.
Shuheshin ca nga ca edhe ato pak histori,
që mund të tregoje,
për njerëz fantastikë, të cilët
as që të kujtonin.

Krejt papritur më the: Po mirë,
prit një biletë. Kudoqoftë. Koha është
t’i vë edhe unë një dry portës.

Ishte vonë. Kishin hedhur zinxhirë
të gjitha portat e botës.



DY NJEREZ NE KOPESHT

Unë them të shpejtohesh. Të arrish
të këpusësh,
si trëndafil,
një nga vjershat e mia.

Në kopshtin tjetër,
nuk mbin dashuria.



SAFOJA E NATES

Sonte nuk munda të flej gjithë natën.
Era jashtë recitonte fragmente
nga poezia e Safos.

Djegin më shumë se vapa
në gusht.

Dola në kopësht me kanatjere. Tek
ullinjtë dhe tek portokallet
pashë të nderur vargje të përlotur,
gjithë musht.

Deti poshtë psherëtinte në gjumë.
Pale ç’ëndrra i zgjonte
Poezia!

Ec pastaj të ktheheshe brenda dhe
të gjeje pak gjumë,
duke menduar Safon,
tek shtrojet e tua.



DET I PARABURGOSUR

Që deti kërkon ndëshkimin tim,
e di.
Xhelozohet për ty. Por është mbërthyer,
i pamundur krejt,
me katër brigjesh.
Ç’më kurdis dhe ti? Të shkoj tek sytë,
provën për krim:
ca shkallë aratisjesh…
Bëj ëndrra, bëj! Sa të zgjohet pas pak
dhe t’i hiqen zinxhirët
qenit tim, diellit.
Ta strukë detin tënd atje në qeli,
paraburgim,
para se ta ngjisë për dënim,
tek gjykata e qiellit.



NE THELLESI TE SYVE

Natën,
sytë e njerëzve mbyllen,
si dritaret në dimër.
Mund t’u shikosh në thellësi
oxhaqe që shuhen
vetëm. Thëngjinjtë,
si yje të largët,
çojnë morse të shurdhët.
Kur shuhen krejt,
formohet relievi
i një bregdeti të errët.
Me rërën, guralecët
dhe leshterikët.
Meduzat përplasen
tek shkëmbinjtë e thepisur,
u bie të fikët.



DHOMA E MERIMANGES

Eshte një dhomë e errët,
tek koridoret e heshtura
të mendjes sime.
Shkoj nganjëherë,
duke ndjekur gjurmët
e një merimange.
Me njëqind zore
çaj membranën që varet
nga tavani lart,
në mure dhe dyer.
Një ditë mund të humb
rrugën për t’u kthyer.



DIGE E ÇARE

Lajm i parë në buletinin informativ të mëngjesit:
500 të vdekur, ditën e djeshme,
nga coronovirusi,
në Lugano.
Harroj kafenë mbi tavolinë. U ftoh. Ndërsa
në shkollën përballë të muzikës
luhet pjano.

Kujtoj një tren që fluturon drejt Milanos.
Alpet e mjegulluara në Veri. Gra të bukura,
që ndërsa pijmë birra,
kërcejnë polka.
Në edicionin e mesditës: i njejti lajm
i kobshëm. Kujtoj
se do më çahet koka!

Telefonoj në punë. Nuk do të shkoj. Ndjej
trishtim. Kujtoj se një digë është çare
brenda meje.
Në edicionin e mbrëmjes: ai lajm përsëri!
Dhe unë,
që nuk kam asnjë lajm prej teje...



KOVA E KALTERT

Prapë mirë që gjeta këtë kovën e madhe,
që nuk ndotet dhe nuk mbushet kurrë,
të hedh bengat e mia.

Edhe ty, Poezi, që hera-herës
më mundon më shumë se Dashuria.

Të ftoj edhe Ty, miku im Dritëro,
të zbrazësh në kovën time të kaltërt,
të gjitha brengat dhe dertet,
ç’ke e ç’nuk ke.

Nuk di në gjete det,
atje mbi re.

Samstag, 9. Mai 2020

Gani Mehmetaj: SHTATORJA E AKULLT

Gani Mehmetaj

Shtatorja e akullt    

(Rrëfimi i të shpërngulurit nga Toplica)

     Dy hije m’u fanitën përtej kodrinës. Fërkova sytë. Nuk besoja në fantazma, por hijet dolën dhe u zhdukën. Nata ishte e ftohtë akull. Gjumi m’i mbyllte sytë, të ftohtët më ngrinte, kurse frika më drithëronte. Hëna e bardhë në të argjendtë shpërndante reflekse drite mbi borën e acartë, duke e shndërruar luginën në shëmbëllim të vetes. Sa e largët dhe sa e afërt hëna. Yjet dridheshin në qiell mu si dridhesha unë nga të ftohtët. Bëja rojë në krye të katundit, i mbështjellë me një gunë të dhirtë, i armatosur me një shishane të vjetër dhe me një thikë në brez. Gjendje ankthi. Prisnim sulmin, ndërsa nuk e dinim nga do të na vinte. Qenë fikur kandilat nëpër shtëpi, por askush nuk bënte gjumë. Kishte kaluar mesi i natës.
      Hijet nuk u dukën më. Rrija i mpirë: të jepja kushtrimin, a të prisja dukjen e sërishme të hijeve? Durova të mos dilja frikacak. 
      Dy ditë më parë u dha kushtrimi në tërë krahinën e Toplicës: çetat serbe po depërtonin nga verilindja, sulmonin në befasi dhe zhdukeshin. Prapa linin gra e burra të therur në fyt dhe shtëpi të djegura. Dy net më parë mësyn shtëpitë e vetmuara malore, rrëfyen të ikurit që erdhën në katundin tonë. Sipas fjalëve të tyre, që mezi i nxirrnin nga buzët e thara, ndërsa sytë u shprehnin tmerr, armiku i zuri në gjumë, i therën në fyt. Ata që e morën veten para se ta ndienin tehun e ftohtë në gabzherr, ikën zbathur e zhveshur, pa mbërritur të merrnin asgjë me vete. Nënat kapnin foshnjat, burrat e çanin borën e ngrirë, ndërsa nuk e dinin ku po shkonin. Rruga ishte e vështirë, shtigjet malore të zëna nga orteku. Tregonin lemeri, çetat serbe ishin më të egra se ujqërit. Rrugës lanë foshnja të ngrira, gra të nxira nga të ftohtët.  "Ata po vijnë", klithnin sytë e tyre të tmerruar. Dhe askush nuk dilte t’i ndalte.  
     Frika e mbërtheu krahinën. Përtej nuk dinim ç'po ndodhte. Fliteshin gjëra që s't'i nxirrte goja  Por si të mbroheshim? Roja tjetër ishte në fund të katundit. 
     Hëna  rrezëllitëse ishte shpërfillëse ndaj mynxyrave tona. Ndriçonte sikur të mos ndodhte asgjë. Befas një hije fantazme, e bardhë, gati e tejdukshme, nxori kokën prapa kodrës së ulët. Fantazmat tjera dolën pas tij, u bënë shumë. Lëviznin në qetësi sa të rrëqethnin. Një akullimë ma përshkoi trupin, flokët m’u ngritën thikë përpjetë nën herrkën e dhirtë. Kisha pak kohë: të lëshoja kushtrimin a t’i qëlloja me shishanen e vjetër. Pavetëdija ma lëvizi gishtin, pasi mora në shenjë hijen e parë. Krisma më trandi mua më shumë se sa banorët e katundit. Shurdhëria pas m’i mbylli veshët. Pata kohë ta mbushja edhe një herë shishanen. Hijet u tërhoqën prapa kodrës, pa arritur të tërhiqnin atë që ra. Zëri edhe më tutje nuk më dilte. Duhej të jepja kushtrimin, nëse nuk e kishin dëgjuar krismën. U bëra memec. Dikur një zë nga shtëpitë, pasi shkrepi me pushkë, lëshoi kushtrimin: - Bini burra, se na ra serbiani! 
     Krismat tjera e çanë ajrin e ftohë, por oshtimë nuk pati. Hijet-fantazma u zhdukën prapa kodrës. Katundi u trazua. Dolën i madh dhe i vogël. Unë mësyva drejt kodrës t’i ndiqja hijet me shishanen e vjetër. Zëra dëgjoja  prapa veshëve. Edhe dy hije tjera mbetën shakull në borë, të tjerët u zhdukën. Nuk na kapën në gjumë. Britmat tona dhe krismat e armëve e hutuan armikun. Nuk e prisnin. 
    Atë natë askush nuk bëri gjumë. Prisnim valën tjetër të çetave serbe. Prisnim dhe e dinim se nuk do t’i përballonim. Ata do të sulmonin në grupe më të mëdha, kurse ne ishim pak burra, me  gra e fëmijë nëpër këmbë. Athua do ta ndalnim valën e sulmeve? Sa të pafuqishëm ishim. Të pafuqishëm, të pambrojtur dhe të braktisur nga zoti e nga bota, kund zë a ndihmë nuk vinte.
     Të nesërmen u nisëm drejt jugut. Gratë e fëmijët para, ne duhej ta ngadalësonim armikun, të vetëdijshëm se nuk mund t’i bënim ballë një sulmi për një kohë të gjatë. Ecëm e ecëm e kund shtrojerë nuk gjetëm. Fërfëlliza na e rrihte fytyrën, sytë na digjnin. Nga të ftohtët buzët na u plasaritën. Rrugës takuam burra e gra që kishin ngrirë, rrallë ndonjërit i rrihte zemra. Një grua si statujë e kruspullosur më shtangu. E kishin braktisur. Para as prapa s' kishte kë ta ndihmonte. E tërhoqa që të ndiqnim varganin. Gruaja e mbështjellë nuk donte të shqitej nga foshnja e ngrirë. "Ka dekë!", i thashë. Ajo e mohonte me kokë. "Ikim se na therin si berrat". Ajo nuk pranonte. Po të rrinte, do të vdiste nga të ftohtët, mu si i kishte vdekur foshnja. Po të shpëtonte do ta vrisnin çetnikët. Vdekja nga ta ishte më e tmerrshme. Ata po vinin prapa nesh si lukuni ujqërish. 
      E mora foshnjën e shtangur, e ngrita në supe dhe ia bëra me kokë gruas të vinte pas meje. Ajo nuk kundërshtoi, ecte po aq shpejt dhe me po aq kujdes sa edhe unë. Bëmë rrugë dy net e dy ditë. Kthenim kokën prapa, ndiqnim gjurmët para, ndërsa me gjurmët që linim e ndërsenim armikun, që na ndiqte këmba- këmbës. Asgjë nuk shihej në horizont, fërfëllizë, zëra që barteshin nga të gjitha anët. Ulërimë ujqërish. 
     Rrugës pamë të ngrirë foshnja mbi gjirin e nënës, djali mbi trupin e babës, plaka të kruspullosura. Nuk isha vetëm unë që mbaja foshnjën e ngrirë të gruas së përhumbur, që më vinte prapa meje, kishte edhe nëna tjera që i mbanin fëmijët e vdekur. Ecnin si zombi. 
       "Erdhëm, erdhëm!" - pëshpëriti dikush. 
Pëshpërimat u shumëfishuan. Një grup njerëzish me uniforma na doli përpara. 
       "Zaptijet!" - tha dikush. 
Turma e të ikurve u shushat. Një breshëri fjalësh lëshoi njëri prej zaptijeve. Askush nuk e dinte gjuhën e tyre. Ushtarët turq nisën të bënin përzgjedhjen: burrat në një anë, gratë në anën tjetër. Dikush u acarua, burrat u bënë gati të përlesheshin me zaptije. I pari i tyre lëshoi një zë dhe ushtarët hapën bajonetat. 
       - Shpëtuam nga serbët që të na vrisnin turqit, - tha dikush me dëshpërim. 
       - Pse janë më të mirë, a? 
Unë ia dhashë foshnjën që e mbaja dy ditë e dy net gruas së përhumbur, që të merresha vesh me ushtarët turq. Dikush mbante në shpinë a tërhiqte zvarrë gra të vdekura, foshnja të shtangura.
       - Të vdekurit nuk mund t’i kaloni në kufi, - përktheu dikush. 
Njerëzit u shtangën. 
       - Si? Do t’i lëmë këtu? - foli njëri me gjysmë zëri. - Janë njerëz këta zaptijet? 
       - Urdhri është urdhër, asnjë hap më tutje me të vdekur mbi shpinë, -përktheu prapë dikush zërin ulëritës të zaptijes. 
Grupi në ballë mësyu, zaptijet nxorën pushkët përpara. Nisi përleshja, u dëgjuan krisma, britma e klithma grash. Ushtari turk ia rrëmbeu nga dora gruas foshnjën e vdekur. Ajo lëshoi një klithmë të tmerrshme, pastaj ia nguli thonjtë në fytyrë ushtarit turk. Një ushtar tjetër i dha një goditje prapa me kondak gruas. Një burrë iu hodh sipër ushtarit, ia shtrëngoi arrëzën e fytit dhe do ta mbyste sikur të mos ia nxirrnin nga duart të tjerët. 
     Nuk e di sa zgjati përleshja. Dikur u qetësuan të dyja palët. Të vdekurit i varrosëm në cep të kufirit, hapëm një varr të madh,  një grua vajtoi thekshëm, sa ma shtangu zemrën. Të gjallët vazhduan tutje, të shushatur e të përhumbur. Mora para duarsh gruan e alivanosur. Foshnjën si shtatore të shtangur e mbuluam me borë e me dhe.  
      Këto kujtoja nga rrëfimi i një të shpërnguluri dhënë dëshmi konsullit anglez, në bazë të të cilit diplomati përpiloi raportin për krimet serbe në dimrin e tmerrshëm të vitit 1881, kur baba më fliste si nga bota e përtejme: halla Fanë, këtu e varrosi foshnjën  që i ngriu në ikjen e madhe. Aty, tregonte ajo, i varrosën shumë të vdekur, që nuk i lejuan të kalonin kufirin. 
     Halla kurrë nuk e mori veten, zgjohej natën dhe na tmerronte me klithmën: "ikni se na ranë serbianët!" Vdiq me mallin e Ylberit, ashtu quhej foshnja që i ngriu si shtatore e akullt në dimrin që mos u harroftë. Burrin ia vranë në pritën që organizuan për ta ndalur depërtimin e çetnikëve.

Freitag, 27. März 2020

Kujtim STOJKU: Cikli poetik "Marsi i lig".

DUKE DËGJUAR MOXARTIN

Tingujt magjepës t`simfonisë së Moxartit,
Thellë m`kanë zhytur në mendime,
Prandaj një aromë prej shpellave t`hënës ndjej,
Një lis vigan përmes gjetheve flet, përzihet me frymën time.

Vetmia mbretëron e qetë duke lexuar heshtjen,
Etjen e shuaj duke thithur farën e reve,
Tingujt bubëllijnë kur retë n`mes tyre kërleshen,
Kur marr rrugën e kthimit në shtëpi,
Ajo dhe unë për çudi jemi kthyer në sinonim.

Shtigjet e njohura tërsisht na kanë shkatërruar,
Duke bredhur nëpër to askërrkund nuk arrijmë,
Mjegulla e dendur pamëshirë na ka rrethuar,
Unë bredh për të gjetur yjet nëpër errësirë.

Era fillon t`kërcejë vallen e saj të ndyrë,
Lisi shekullor ia ngul sytë i vrenjtur dhe i zemruar,
Duke hedhur vallen, era pamëshirë ma përplas shiun n`fytyrë,
N`fytyrën e papërlyer si lot shkëlqejnë pikat duke xixëlluar.

Këngët me t`cilat jam rritur, çuditërisht rrënjët i paskan shumë thellë,
Nga këto simfonitë e Moxartit vetëm një vel i ndan,
Meloditë e magjishme me shpirtrat janë përzier,
Mos depërtoni deri tek dhimbja se s`ka kush na i fshin lotët pastaj...



SOT ME NJZETË E DY MARS

Sot me njëzetë e dy mars, dëgjoj gërhamat e fundit të dimrit,
Zëri i tij i mekur prej gjoksit dilte jashtë,
Gjithçka përceptonte në mendjen e ftohtë të tij,
Vështrimi turbullohet nën rrezet e diellit zjarrtë.

Pikërisht n`ag të kësaj dite që sapo kishte nisur,
Një erë ledhatare po m`pyeste ngadalë,
Aty - këtu, kënga e një zogu ishte duke trokitur,
Mbi degët e kumbullës të sapo çelur kishte ndalë.


Me sqepin e tij shkruante n`pentagramin pranveror,
Notat e kompozimit t`melodisë,
Skena ishe e natyrës, ndriçuar prej syrit diellor,
Ky ishte dhe preludi i ekzekutimit t`simfonisë.


KOSTUMI I MËKATEVE

Jetoj përditë në fraksionin e sekondës,
Që vazhdimisht vjen duke u rritur,
Bëhet minutë, orë, ditë dhe natë,
Brenda kësaj kohe llogaris rrezen e yllit të ndritur.
Vdekjen e shoh të përzier me errësirën,
Kollarisur me mëkatet, veshur me kostum të zi,
Ku je o Zot? Valët e ajrit seç po dridhen,
Përkdhel ballin e ftohtë të shkëmbinjëve,
Një vikamë zërash nëpër hone oshëtijnë në liri.

Nëpër zbrastësir` shoh gjurmët që le një ëngjëll,
Fluturon drejt tokës me krahët e bardha të pëllumbit,
Tingujt kompozojnë gjuhën e mbetur pezull.
Përplas krahët e ndritshme shpërndahen retë,
Zërat melodioz gjallërojnë hapsirën,
Heshtja gjallërohet duke marrë jetë.
Dëgjoj zhurmat e një lumi të nëndheshëm,
Që përplasen brigjeve t`padukshme kur fryn veri,
Realiteti shpërfytyrohet përmes tingujve të shurdhët.
Ditët ngadalë po i hanë vitet,
Kujtesa rrumbullakos numrat e plotë,
Rruga është si diametri i një qarku,
Sa herë zmadhohet shtiret, ndryshon formë.
Tringëllimat e celularit përshkojnë eterin,
Duke bërë lidhjen magjike nga njëri pol në tjetrin,
Koha shkurtimisht po ndron zakon.

Rend pas zërash që sa vijnë e largohen,
N`hapsirën e pafund ikin vazhdimisht,
Kryq e tërthor prej ëngjëjve përshkohen
Pambarim i hedhin ëndrrat nëpër zbraztësir.
Por një nga rrathët e ferrit të Dantes,
Sigurisht që do t`më përpijë një ditë.

Rrugët e panjohura gjithmonë zgjaten drejt së nesërmes,
Në misterin e saj ajo i tërheq,
Kur i dërrmuar nga lodhja do të ulesh për t`pushuar,
Muzgu po bie, mendimin po ma shkapërdredh.
Vitet po i shpalosin muajt me radhë,
Nga qesja e duhanit cigaren po dredh,
Kur ulem në tavolinë për të pirë kafenë,
Djalli vetë ma shërben...