VULLKAN I GJALLË KOSOVE
(Simbolit të Lëvizjes Shqiptare për
Liri dhe Bashkim Kombëtar-Metush Krasniqi)
Kronikë e kohës shkroi
nekrologjinë
e gdhendur në gurë
-Bacë, Metush Krasniqi
shqipe në flamur.
Vullkan i gjallë Kosove
digjet prush e zjarrë
Besë,
Flamur e
Shokë
nuk i jep për së gjallë.
Një fantazmë karpatesh
dreq i saj i zi
shpirtin
ia përlanë Bacës
për Anadolli.
-Rrini këtu, thotë Baca
kjo mortajë kalon
Gjergj
Elez
Alisë
Kush plagët ia shëron?
Flakadan që ndritë ndër mote
digë, bajlozave për jetë
Besë,
Flamur,
Kushtrim
një botë ilegalitet.
Vullkan i gjallë Kosove
gjoksi prush i pikë
meteor majë male shqipesh
Bacë, Metushi ndritë.
Ëndrra e lashtësisë
Ëndrra jonë e lashtë
u shprish në natën e pabesë
mallkim pati katrahurën.
Mbi besën tonë
shkeli troku i kalit të harlisur
mbi rrudhat e ballit
çepallat na i ngrysi zymtësia.
Kush mund t’i ndalte stuhitë
dhe yshtjet karpatiane
mbi tokën bukolike të Ali Binakut?!
Moteve…
Feniksi sërish u ngrit.
Shumë herë u lidh e u qartë besa
dhe ëndrrat sërish na u shprishën,
se Kalin e Trojës
e cytën jeremitë.
Po… ëndrra jonë e lashtë
nuk u shua kurrë.
Fshehur nën hirin e amanetit të lashtë
e ruajtur me bekimin hyjnor.
Mbi Rozafë janë ulur perënditë
dhe feniksi sërish ka zbritur
besës së fjetur të mijevjeçarëve
ëndrrën e lashtësisë t’ia përjetësojnë.
.Roganë, mars 2015
Sonte
Sonte
nuk dua të fle
terrin dhunshëm do ta gris
dhe me xixë stralli
do e kërkojë
betohem
Luftëtarin e lirisë.
Sonte
Hënës lutje do i bëj
Orfeun të ma zbres mbi Çyçavicë
se trimin
malli prush ma dogji
për këngën e lirisë.
Plattenwald ( Baden Würtenberg), 1998
Aguliqja
Llastuar erdhi nga lashësia
tek porta e hapur u ndal
aguliqja e parë mbi syprinë bore
gurin e unazës ta marr.
Puhi e lehtë, në zemrën e ndryme
me syrin e mbushur magji
aguliqe e parë pas dimrit qetuar
në kullën time ka hyrë.
Ndaj kopshti ka nisë të gjallërohet
ahti borën ka shkrirë
aguliqja e parë kur vonohet
shpirtin ma psherëtinë.
Gërzheta
Me buzmin bujarë
në kullën time erdhe
sofrën e begatisë
e shtrove.
- Vera e bekuar na dehu.
Gërzhetë e përrallave tona
në kultin pagan
u përgjërove.
N’shënjestrën tënde
viktimë e plagosur jam,
pre e përzgjedhur
e kolombresë.
Drejt vorbullës
Shigjeta është tërhequr
n’kryqëzim shikimesh
shigjetohem.
- Harku është në dorën tënde.
Heeeuuu….
Edhe sa gjatë kam pritur
që pikëpjekja jonë
një ditë të ndodhë?!
Unë, asket i stepave jam,
moral yjesh do bëhem
gjerdanin e premtuar
trofe ta marrë!
MOTIV FEMIJERIE
Në pemishten e Gecajve
nuk ka roje.
Mollët pikëmjaltë,
të kuqe e bojëgjake
atakohen.
Në gardhin pa shtigje
verorja e zhbiruar
nga dega
pikon.
Pastaj…
Dora zgjatet,
Fruti rrëshqet
E frymarrja
Për një çast ndalon.
Dhe sërish…
Pikëvesë e mëngjesit
në përrua rrokulliset,
shujtën e mëngjesit
arnon.
Gusht, 2013
Rojat e mjegullës
Mbi ngrehinë
ngrehina tjetër,
telat gjembor
na rrethojnë.
E mbi të
zogu qyqes
rojë e mjegullës
majë pirgu
vëzhgon.
Pas grilave
jetohet me ylberin
jashtë
bota le të përmbyset.
E ne
përbrenda ngrehinës
me shikim gjarpri
vërbohemi.
Miku im,
ta ngrehim dollinë
për idealin tonë
se neser
ky kafshim gjarpëri
do të kalojë
e bota sërish do të riciklohet.
Gjilan, 1990
L U N D R A
Lundra…
Shpirtin ma përlanë
Skëterrave të jetës
Anembanë.
Në detin e hapur
në vazhdën plot shkëlqim
shtegëton betejave të reja
lundra e mallit tim.
Pas ka mbetur porti
shpirti ‘kurret,ndrynë
një grusht dhe t’atdheut
do ta bëjë ngrehinë.
…dhe valet s’kanë te sosur
kur shpresa s’të ngushëllon
thashë,ta pyes fatin
-Çfarë vallë më këshillon?
- Dy rrugë- tha janë për njeriun
lundrën kur drejton:
një kur ik nga porti
lundra të fut në vale
në bëre ballë
je një trim me pallë.
Dhe tjetra kur humb shpresën
Shpirtin hedh n’pazar
Vala fundos mëshirën
-Ti bëhesh një qyqarë!
RINGJALLJA E PAGËZIMIT
Përmbledhje me poezi
NË BIBLIOTEKËN E BOGDANIT
Kemi kërkuar emër në Bibliotekën e Bogdanit
edhe kur derën e shtëpisë
nuk e kishim të kthyer nga dielli
edhe kur dritaret i kishim hapur
për ta tharë mykun në odat e moteve të errësirës
Kemi kërkuar emër në Bibliotekën e Bogdanit
edhe kur me eshkë i patëm ndezur shpresat
mbi pullazet e konakëve të kujtesës
edhe kur pranverat i patëm me lulëkuqe të Ulpianës
që ia kishte sjellë Europës
- Konstandini i Madh
Kemi kërkuar emër në Bibliotekën e Bogdanit
kurdo që ishim gjergjkastriotë në prag e në plëng
andej e këndej bjeshkëve
dhe udhëve të Golgotës
Në logun e fjalës
të Bibliotekës së Bogdanit,
edhe sot e kërkojmë emrin tonë
që ruhet në dorëshkrimet e ngujuara të kujtesës.
PSALME
BOGDANIANE
ENGJËLLI I ULPIANËS
Engjëlli i Ulpianës i bën roje djepit
dhe lutet me rruzaret e Shën Mërisë
Lumi duke u kotur
kalon vaun e vegimit
në dritën e aureolës engjëllore
Irnosen varret
kryqëzuar me gjuhën shqipe
Muret e shembura
rrëfejnë për dhembjen e gurëve.
Zjarri digjet në pasqyrë
në hijen e shenjtit
që e mban detin në heshtje
Nëna e Engjëllit të Ulpianës
pushon te gurët e varreve
të Shën Florit e Shën Laurit
Engjëlli i Ulpianës i bën roje djepit
dhe lutet me rruzaret e Shën Mërisë.
HIMNI I SHËN NIKETËS
Me notat e ngathëta
të pentagramit arkaik
orkestra e humb ritmin
kur shiu luan
Himnin e Shën Niketës
Matanë lumit të harlisur
e këndej bregut të braktisur
gjëmon kujtimi
shtegton shikimi
Këndej lumit ati
matanë bregut mëkati
Në pentagramin e arnuar
telat e ndryshkur të violinës
mekin notat
Nga Himni i Shën Niketës
muret e kishave tunden
drejt qiellit
e pastaj zbresin në Dri të Bardhë
Në Dardani
Shën Niketa
mbledh copa partiturash
të Himnit “Te Deum”.
NË QYTETIN E SHENJTË TË ULPIANËS
Në qytetin e Shenjtë të Ulpianës
të Shën Florit e Shën Laurit
ku tjerrën kujtimet e stinëve të heshtura
ende me preklat e pianos
luhet Te Deumi i Shën Niketës
bashk me jehonën e lutjeve
të Psalmeve të Pjetër Bogdanit
Brenda Katedrales “Nëna Tereze”
qëndrojnë të ndezur qirinjtë
në shandanët e bardhësive dardane
Në qytetin e Shenjtë të Ulpianës
kundërmon aroma e kemit(1) nga kemeria
e shtatë ngjyrave të ylberit
që i falen Diellit
të Dardanisë së Lashtë.
1. Kem-i (fjalë shqipe) – tamjan-i (fjalë e huaj).
KORI I APOSTUJVE
Kënga e vashave
pergamenë e flijimit
zë kumti në Bunar të Çikave(2)
Kori i apostujve
edhe sot luan Te Deumin
në Zabel të Gjinzave(3) të Gjinanit(4)
Në terrin e ndryshkur
vashat mbrojnë bardhësitë
duke u hedhur në Bunar të Çikave
e në lumin Dri të Bardhë.
2. Bunari i Çikave është emërvend në Bregdri të sotëm (fshat afër Zymit të Hasit), ku në mbrojtje të moralit vajzat u vetëflijuan duke ikur nga ushtarët turq. Me atë rast disa orej tyre u mbytën në bunar e disa në lumin Dri të Bardhë, ku sot ekziston Varri i Çikave.
3. Lugu i Gjinzave, që njihet edhe si Gjinëzat, është mal mbi fshatin Gjinan (Bregdrini i sotëm).
4. Gjinani ishte dikur fshat. Tash ai vendbanim quhet Bregdri (gjendet afër Zymit). Gjinani ishte vendlindja e Pjetër Bogdanit.
PREKLAT E PIANOS
Prej nga na vjen kaq shumë urrejtje, kur nga çdo anë jemi të rrethuar me dashuri
Nëna Tereze
Preklat e pianos lozin brenda kujtesës
hijet në retrospektivë vallëzojnë
Në stinën e kujtimit të ngujuar
ende përgjumshëm i lutemi Zotit
Preklat e pianos vazhdojnë të dridhen
nga gishtat e kompozitorëve
kur ekzekutojnë Ave Marinë
mbi varrin e zbrazët të Pjetër Bogdanit.
PËRMENDORE KUJTIMI
(Imzot Gjon Nikollë Kazazit)
Imzot
edhe tash bien kambanat
- kambanat e shpirtit tënd në zemrat tona
Me uratën dhe bekimin tënd
e kaluam Shkretëtirën
- në Dritën tënde e pamë Dritën
Emri yt - pishtar që s’fiket
s’të trembi shtrëngata as ulërima
- përmendore e kujtimit
Kjo tokë e shenjtë
e ujitur me djersën e meshtarëve të devotshëm
është drita dhe kripa e botës
është bekimi i gjakut të meshtarëve të lavdishëm
Imzot
në parajsë malli dergjet
- dergjet kujtimi për ty
dhe për ashtin e atdheun tim
- dergjet malli për Shtëpinë e Zotit
Mëshirë o Zot për ata që i braktisën
udhëkryqet e dashurisë
në mjegullnajë
e në tymnajë.
Zym, 14 prill 2012
GJAKU I GJEÇOVIT
Në kikë të Majës së Mullithit(5)
puhiza u tund
dhe u derdh Luginës së Mërfileve(6):
lugetërit e skterrës vranë Gjeçovin
Atë Gjeçovi
me gjakun e Flamurit
lau shpatet e vreshtave të Rrezinës(7)
O meshtar i dritës
me flakën e shpresës
mblodhe relikte,
legjenda, mite
kanune e kode të shenjta
dhe me to thure
kode të Dardanisë së Lashtë
e dashuri
në Tumën Ilirie.
5. Maja e Mullithit (Maja e Mullirit me erë) është emërvend në mes të fshatit Zym dhe Krajk. Gjendet mbi vendvrasjen e Atë Shtjefën Gjeçovit.
6. Lugina e Mërfileve është emërvend në mes të fshatit Zym dhe Krajk. Gjendet nën vendvrasjen e Atë Shtjefën Gjeçovit.
7. Rrezina është emërvend në mes të Zymit e Krajkut, ku u vra Atë Shtjefën Gjeçovi. Gjendet në pjesën perëndimore të mesit të Majes së Mullithit dhe Lugut të Mërfileve.
LULET E GURËVE TË HASIT
Lulet e gurëve të Hasit
në shpatet e Gjinanit të Bogdanit
i rrit bukuria e Pashtrikut plak
dhe freskia e Qarrit të Hasit
që i bëjnë hije
Lutjeve të Mbrëmjes të Anton Pashkut
Lulet e Gurëve të Hasit
frymojnë përmallshëm -
dashurinë e bekojnë
dhe etjen e shuajnë
në Lug të Trumshit(8)
ku rreshkon dielli
që përpush kujtimet
e moteve të pa kthim.
8. Trumsh-i (Lugu i Trumshit) është emërvend i një vendbanimi rrëzë Pashtrikut. Më vonë u shndërrua në stane për zymjanët e më pas ato kullosa iu dhanë në shfrytëzim familjeve Maloku të Planejës.
SHKODRA
Kodra dhe Nënkodra
Mbishkodra e Nënshkodra
e shkodruan Shkodrën
Në shkëmb të Shkodrës
u muros një Nënë
- Nëna Rozafë
Rozafa la peng vetveten
në përgjigje të Besës
Nga një mur i Shkodrës
u shkëput një afreskë
- Pajtorja e Gjithëshqiptarëve
Në Shkodër
ku rrjedh ujëvara e dashurisë
shikimi engjëllor
shndrit ëmbël
aty ku shkëmbi
pikë
pikë
pikë
pikon tambël.
.
SHTIGJEVE TË DHEMBJES
Loti rrëshqiti bebëzave të trazuara
e shtigjeve të vuajtjes
Ngjyrat e dhembjes
dëftuan ëndrrat e ndrydhura
që u maten me detin
Grishjet e pista ende
ftojnë palcën e territ
dhe shitojnë nuset e epshta
Grishjet e përdala
mashtrojnë natën
- trazojnë valët e mbarsura
Në ëndrrat e kalamendëta
fjalët e shartuara
lagen
nga qumështi i Nënës së murosur.
SHIKIMET DHE HIJET
Me ëndrrën e ikur
loti e pushton syrin
emri mbetet zë i mekur
nga etjet e mëkatnorit
të shkretëtirës
Nusërojnë vreshtat me hire blerake
në tisin e stinës së lulëkuqeve
kujtimet kafshojnë shikimet e hijosura
të mallkuara në prag të muranës
Me tamblin e gjinjve të nuses
është spërkatur harku i Urës së Shën Prenës(9)
i mbështjellë me çarçafin e bardhë
të djepit të Rozafës.
Balada që mati kohën me cikërr
edhe sot këndohet
brigjeve të Drinit të Bardhë.
9. Ura e Shën Prenës, ura mbi përroin Deshticë në katundin Ramajë të Hasit, që u ngrit me gurët e Kishës së Shën Prenës, e cila kishë u rrënua pasi banorët e këtij vendbanimi kaluan në besimin islam.
PAGJU(R)MËSIA
Djepi - testament i ninullave
përkund ëndrrat në Parajsë.
Mesnata djersitet
në shtratin e ëndrrave
nata e bekuar
e ngjall kujtimin në Gur të Hasit
shpresa e kallur flakë
e kalon pragun e fjalës.
Në Ulpianë këndellet
Himni i Ringjalljes së pagëzimit
që ngroh lotët e mallit
të derdhur në hirin e kemit
në hijen e lotëve
magjia e fjalës trazon shpirtin.
Në historinë e biografisë së luftës
lufta është fakt
është fat
- vetëm të vdekurit
e mbyllin fundin e saj.
Arkeologjia s’njeh tjetër pos faktet
e mbështjella me duhinë
e Dardanisë së lashtë.
DAMARËVE
TË GURIT
KUVENDIMI
Kurorat e stinëve
kaptuan damarëve të gurëve
në Lkenin e Zojzit(10) u lanë zanat
- u thashë
Më thanë:
Në zemra bartëm qiellin, tokën dhe rrufetë
kur ndryshku i kohës
u flak në Shtatë Kodrat e Zymit(11)
U thashë:
Kur nga gjiri i Rozafës fisnore
pikonte tambli i nanës
u ngrohëm me lutjet e Nënës Tereze
Më thanë:
Ishim hije pa trajtë në skutat e natës
U thashë:
Bukëpjekësit me mallin e nuseve
ëndrrën e shtrëngojnë me sy
dhe dergjen në kurbet
kur gatuajnë bukë zemre
Më thanë:
Malli i djeg edhe gurët
me duhi të kësaj toke
të Hasit të Thatë!
Prishtinë, 11 dhjetor 2009
10. Lkeni i Hasit, Lkeni i Zojzit, Likeni (liqeni) i Berishës apo Likeni i Zymit gjendet në Lagjën Berishë të Zymit. Këtë oronim Atë Shtjefën Gjeçovi e përdori edhe për pseudonim.
11. Shtatë Kodrat e Zymit - Zymi shtrihet në shtatë kodra. Për këtë edhe quhet Roma e vogël, sepse edhe Roma shtrihet në shtatë kodra.
BUKË ZEMRE
Në skamje të bukës
zymjanët
e mësuan zanatin e gatimit të bukës
Tash e katër shekuj
nëpër botë gatuajnë bukë zemre
dhe arnojnë jetën
Tash e katër shekuj
shkelin shtigjeve të kurbetit
lindin dhe vdesin
me fytyra nga Dielli
pa biografi
Tash e katër shekuj
në kurbet i gatuajnë kujtimet
dhe pjekin bukë zemre zymjanët!
TE GURI I KURBETÇARIT(12)
Edhe sot më përndjekin hijet
dhe lotët e ringjallur të kujtimit
bri Gurit të Kurbetçarit në Zym
Anatomia e kurbetit mbjellë ikjen
në bardhësinë e Gurëve të Shenjtë
aty ku pikojnë pikat e shiut
dhe pikat e përmallshme të lotit
Lotët e Qiellit
e sytë e Diellit
thyhen në Zym
mbi Gurin e Kurbetçarit
Në pritje trazojnë kujtimet
shtigjeve të buzëqeshjes.
12. Guri i Kurbetçarit është lapidar i ngritur në Zym të Hasit në shenjë të kurbetçarëve zymjanë. Zeja e bukëpjekësve në Zym daton që nga fundi i shekullit XVI.
KURBETI
Balada e kurbetçiut psherëtinë në urë
atje ku çdo emër ka zemër
Në kurbet tirren kujtimet
e kalendarit të varur në heshtje
Gurët e Hasit
flaken e shuajnë me zemër
Me shikim të vyshkur
u flaket malli
për gurë
dhe për Rozafën e murosur.
HASJANËT
Nën peshën e largësisë
hasjanët i përtypin kujtimet për vatrën
që ua mban ritmin e frymëmarrjes
së shkrepave të djegura të Hasit.
Hasjanët janë roje
të ëndrrës së etur të kthimit
Për t’u kthyer në kulla gurore
ata e ngrohin mallin për vendlindje
me zjarrin e pashuar të zemrës
që lartësohet deri te maja e Pashtrikut
Gatimin e bukës me djersë e ujitin
hasjanët e bekuar
hasjanët e dëshmuar
në shtigjet e dhembjeve të gurta.
MËRGIMI I HARBUAR
Mbi valët e Likenit të Hasit
përmallshëm rrezet e diellit derdhen
dhe puthin shpatet shkëmbore
të hasjanëve në kurbet
Shpateve të Hasit të Thatë
u shtohen përrenjtë e vjeshtës
hasjanëve malli u digjet si qiriu
bashk me hardhitë mes shkëmbinjve
që pikojnë verë të kuqe
Me kurm jete përvëlohen shkëmbinjtë
me mallin e hasjanëve në kurbet
ku qerpiku i nuseve u kuqëlohet në pritje
të mërgimtarëve të harbuar për jetë.
KURORA E BESËS
Kur iu përgjëruam lindjeve
te Rrethi i Grave(13)
thurëm kurora dëllinjash
legjendat i veshëm me petka të Rozafës
në Urën e Shenjtë(14)
i lidhem nyje brigjet e Hasit
Gjiri i Bardhë pikoi gjak
dhe u derdh valëve të Drinit
për ta thurur kurorën e besës
I mekur në hark të Urës
vaji i foshnjës preku kupën e qiellit
nga lotët e njomë
edhe shkëmbinjtë u thanë
Në Urë të Shën Prenës
mbi Dështicë të Ramajës
Zymi iu përkul
virgjërisë së Zojës së Hasit(15)
Te muri i gurtë
i një balade të përjetësisë
qumështi i Nënës Rozafë
shëron kujtimin dhe pritjen
ndërsa ne i përgjërohemi
lindjeve të bekuara te Rrethi i Grave.
13. Rrethi i Grave është emërvend në afërsi të Zymit, ku dikur gratë e reja lindnin fëmijën e parë.
14. Ura e Shenjtë, Ura e Fshejtë apo Ura e Fshajit (mbi Dri të Bardhë) në afërsi të Gjakovës.
15. Zoja e Hasit është emërtim i Famullisë së Zymit, që i kushtohet të Ngriturit të Zojës Mari në Qiell. Kjo festë në Kosovë kremtohet më 15 gusht.
TË BUKURAT E DHEUT E TË ATDHEUT
Të bukurat e Dheut e të Atdheut
edhe sot hyjnë në baladën e murimit
Nga kështjellat
ende pikojnë lotët e bardhë
dhe tëmbël murimi
Historia jonë
është gozhduar në përrallë
apo ka bërë vetëvrasje në stallë?
Ende jemi piktura të mushkllatura
të të bukurave të Dheut e të Atdheut.
NË MALIN E SHENJTË TË TRUMSHIT(16)
Në Malin e Shenjtë të Trumshit
kambanat prekin rrufetë
loti i vreshtave shtrydhet
në majat e Pashtrikut
Kujtimi shuan etjen
me frymën e plasaritur të shenjtit
rrëzë Pashtrikut
te Kroi i Shumërizës(17)
Ringjallja e përtyp legjendën
e udhës së besës
me frymë qielli e ngrohtësi Dielli
në përvijimin
e Ditës Shtatë të Shën Panit(18)
në Kalanë e Shëngjergjit
Në Malin e Shenjtë të Trumshit
ringjallet kujtimi për stinën e blertë
me fjalën e bekuar të Nënës.
16. Mali i Shenjtë i Trumshit tashmë është vetëm emërvend, kurse dikur Trumshi ishte vendbanim që e kishte edhe kishën e vet.
17. Kroi i Shumërizës është krua rrëzë Pashtrikut - Kroi i shumë mërizave.
18. Shën Pani është njëri nga emërtimet e Kalasë rrëzë Pashtrikut, që njihet edhe me emërtimin Kalaja e Fregnit, Kalaja e Shëngjergjit apo Kalaja e Dodës.
TE LKENI I HASIT
Mbi Lkenin e trazuar të Hasit
lindja vjen me erën e kulloshtrës
dhe i zgjon foshnjat
Retë dhe mjegulla e plakin qiellin
në hullitë e kujtesës
pikat e djersës rrëshqasin
shkëmbinjve të stërlashtë.
Mbi Lkenin e trazuar të Hasit
qiriu e ndrit shpresën
e loti e kalit besën!
ËNDRRAT E PRUSHTA TË KURBETIT
Nën kaptellin e Pashtrikut
trazohen kujtimet
dhe shpresat e para të prillit
vesojnë mbi lulet e virgjëra
të stinës së blertë.
Gurgullima e krojeve të Hasit
shëron blerimin e vonuar
dhe përhapet
bashkë me aromën e luleve
madeneve të gurëve të bekuar
Rrezet e prajta të diellit mëngjesor
ulen mbi kindin e valëve të liqenit
dhe tinëz i rrisin lulet e gurta të Hasit
Në sy gumëzhijnë ditët
dhe përkundin
ëndrra të prushta të kurbetit
buzë Liqenit të Hasit.
24 gusht 2013
BUZË LIQENIT TË ZOJZIT
Kur në Pashtrik grinden erërat
në Liqenin e Zojzit trazohen valët
e fushave tunden ngjyrat e stinëve
Në lakuriqësinë e vaut të Drinit
shkarkohen gjëmimet e moteve
me gjakimin e urtësisë
në agun e ëndrrave të brishta.
Hëna ruan ofshamat e shekujve
që lëngojnë nga vërshimet
e Liqenit të Zojzit.
GJEOGRAFIA E MALLIT
Gjeografia e mallit
djeg kujtimet
që e përtypin të kaluarën
Në akuarelet e kurbetit
fillimit nuk i dihet fundi
fundit nuk i dihet fillimi
Në qerpikë të stinës së verdhë -
përtej Diellit
kotet legjenda e lashtë
në vigjilje të stinës së bardhë
E ngujuar në motet e lënë në harresë
heshtja e etjes ka zjarrmi.
SHIKIM I KËPUTUR
Shiu i verës derdhet në lumin e etur
kotet zjarri i lodhur i kurbetit
në kujtimet e pamjeve të përgjumura
Shikimi i këputur lidhet me gojëdhënën
e mallit të zgjuar të vashës hasjane
në stinët e ndryshkura
Shikoj veten në pasqyrë
dhe hijen tënde të djegur
që ndrydh vetminë
përtej shikimeve të këputura -
mbi urën e gurtë të Hasit.
DAMARËVE TË GURIT
Në gjinjtë e ndrydhur e të shtrydhur
balsamoset besa e hasjanëve
Damarëve të gurit
u bën hije duvaku i nuses
Horizonteve të kërrusura
me zjarrin e zemrës
nxitet kujtesa e heshtur
në gatimin e bukës
Në tehun e natës me hënë
soset ëndrra e hasjanit furrëtar.
DARKA E LAMËS
Në Has Darka e Lamës
shtron sofrën me bereqete të vitit
që i shndrit qiriu
djersën për ta bekuar
Aty dashuria e malësorëve
e tret ndryshkun e djersës
në kuqëlinat e bukës
për mallin e kurbetçarëve
Në Darkën e Lamës së hasjanëve
bekohet fara
e hedhur në fushat shkëmbore
Hasjanët i luten Hyjit
për bekimin
që ua fal mbi shkëmbinjë!
NË URËN E LOTËVE
Natë për natë e ditë për ditë
hijet e shtrira
në Like të Hasit flakin kotjen
Me ujëbore shuajnë etjen
te varri i Shën Mihillit në Pashtrik(19)
Shumërizën e zë hija e Malit të Kalasë
Në rrëshirën e pishave të Trumshit
ngjitet besa e gurit
Në Urën e Lotëve(20)
hijet e natës shëtisin mbi varre
dhe lëshojnë rrufe
Duhia e Kështjellës së Fregnit
edhe sot i nusëron hijet
te Varri i Shenjtë i Pashtrikut.
19. Varri i Shën Mihillit apo Varri i Krishtit është emërvend me dy emra në Pashtrik. Kështu quhet nga pjesëtarët e besimit katolik, por nga pjesëtarët e besimit islam quhet Varri i Shenjtë i Pashtrikut, që konsiderohet se është Varri i Sari Sëlltikut.
20. Ura e Lotëve - kështu është quajtur ura mbi përroin në mes dy doganave - të Shqipërisë dhe të Kosovës në Vërmicë, përkatësisht kështu është quajtur, sepse aty takoheshin të afërmit nga dy pjesët e atdheut shqiptar, të cilët vetëm shikoheshin në mes veti pa pasur drejtë të takoheshin e të flasin.
TI, ZONJA KATI
(Katarina Josipit)
Ti, zonja Kati
e skalite fjalën në skenë
e kalite kujtimin në lterin e atdheut
Ti, zonja Kati
ishe mbretëreshë e skenës
ishe bareshë e atdheut
Ti, zonja Kati
edhe e vdekur je e gjallë
Ti, zonja Kati
zymjane e Hasit të Gurit
Zym, 5 tetor 2014
BUZËQESHJA E PËRNDRITJES
Kur jetuam larg çdo stine
gurtë e Hasit
vajtuan përmallshëm
Në pritje
i ëndërruam ngjyrat e gëzimit
Në çdo kohë
me emrin e Kastriotit
e amëzuam emrin tonë
Nëpër vdekje arritëm te lindja
vuajtjet e të Prenes së Madhe
na mundësuan ta njohim vetveten.
Hijet tona nuk ikën më nga ne
që buzëqeshjet të bien në harresë.
STINA E FJALËS
Në muzeun e stinës së fjalës
toka është e mbështjellë me zjarr
Gurët me aromë pranverore
i ruajnë lirikat e zogjve shtegtarë
Në stinën e fjalës
rrugëton heshtja
e kullave që zhurmojnë
pa njerëz
Në shtatëzëninë e territ
pëlcet etja e fjalës
dhëmbja e dritës
dhe heshtja e madhërishme
Në vetminë e virgjër
hija i bie hijes
për stinën e fjalës së gurtë
në kujtim të kurbetçarëve.
LUTEMI PËR DITË TË REJA
Në kikë të Pashtrikut plak
pushojnë shqiponjat
me krah të përhimë
Atje lutemi për ditë të reja
dhe lindje të mbara
e Diell
Përballë Pashtrikut plak
në Urën e Shën Prenes
rri varur legjenda
e udhës së djegur
Jetuam
në motet e tundimit të sertë
dhe të pagjumësisë
NË TOKËN E MARTIRËVE
Në tokën e martirëve
dëshmohet Mbretëria e Hyjit
dëshmohen motet e Golgotës
- jemi model të Kalvarit
të ngjashëm me Jezu Krishtin.
Në tokën e martirëve
përjetuam gozhdimin e shenjtë
dhe pikëllimin e murosur
- etjen e shpresës
Udha hyjnore
na kthen atje
nga e braktisëm perëndimin
duke ikur nga vetvetja
na kthen atje
nga e pushtuam perëndimin
duke e braktisur atdheun
Në Shtëpinë e Lutjeve
të Tokës së Martirëve
na kanë kapluar ligësitë e urtisë
për Tokën e Premtuar.
ZJARRMI
E ESHTRAVE
RRËFIMI I HUMBUR
Jetojmë në mot të brishtë
në kohë të shëmtuar
në kohë të shituar
në kohë të shkrumbuar
në kohë të shartuar
Në brigjet e Ilirisë
Himnin e Dashurisë
e shpalli Shën Pali
Plisbardhët - Europës i sollën shenjtëri
e tash kujtimi në skenën e Europës është bonjak
- Europa ka nevojë t’i rrëfen mëkatët
Edhe pse Dielli rrezon
rrëfimi ynë e ka humbur rrugën
për të dalë nga tuneli i natës
Është koha t’i hapim portat e Qytetit të Shenjtë
qytetit të shtatë qyteteve:
- Qytetit të Diellit
- Qytetit të Dritës
- Qytetit të Bardhë
- Qytetit të Arit
- Qytetit të Budimit
- Qytetit të Dërvenit
- Qytetit të Javudit
Të Dielën e Pashkëve
ringjallja na shfaqet në horizont
Maximilian Lamberzt porosit:
“Historia e vërtetë e Europës do të shkruhet
kur shqiptarët të marrin pjesë në shkrimin e saj”.
GJURMË HIJESH
Gjurmëve të hijeve
dergjen ninullat e varura
në pentagramin e kohës
gozhduar në hirin e legjendës
të krushqve të pagëzuar në udhëkryqe
Gjatë moteve memece
Troja jonë u dergj në historitë e huaja
Asaj po i kthehet të folurit
nëpër vrimat e fyellit të përgjumur
nën majat e maleve të Dardanisë
Kujtesa sjell imazhet homerike
për dardanët
Troku i kalit në kalërim
përcjell pluhurin e dheut të dardanëve
në truallin e djegur të Trojës.
BESA E KONSTANDINIT
Në baladën e murimit
vargu dergjet në arkën e legjendës
tija e brenë mallin e furrtarëve në kurbet
Kurbetçarët e Hasit
vazhdojnë të jetojnë
në kujtimet e të gjallëve
me Besë të Konstandinit
te Guri i Kurbetçarit.
POET ME AUREOLË
(Tahir Deskut)
Poeti me aureolë
penën e flakëroi
armën e trazoi
gazetarinë e zgjoi
Ishe krushk lirie
luftëtar me aureolë
kronik meteor
poet që gjakonte yjet
U rrit me tamblin e bardhë
të Nënës Rozafë
u ngroh me dashurinë
e Nënës Tereze
Barutçe u kryqëzua
barutçe këndoi
barutçe luftoi
Prishtinë, 10 shkurt 2012
ME IMAZHIN E TOKËS SË PREMTUAR
Nata e bekuar ringjallet
kur foshnja thyen lëvozhgën e vezës së kuqe
dhe derdhet në hirin e kemit
Vdekja e gjetheve tund lulet e mërdhita
imazhi i Tokës së Premtuar
kthehet në Sheshin e Lumturisë
Libri i Shenjtë
dëshmon djegien e dorëshkrimeve
të pikturave e të partiturave
në Qytetin e Bardhë të kambanave.
Grigja e engjëjve mbledhë trohat e shpirtit
dhe ecën në procesionin e ripagëzimit
bashk me Shën Hieronimin(21).
21. Eusebius Sophronius Hieronymus (347-420), i njohur si Shën Hieronymi apo Jeronimi, Xheronimi, Xhera (te shqiptarët), u lind në Stridon të Dalmacisë së Ilirisë. I zotëronte shtatë gjuhë me gjuhën amtare ilirishten. Përktheu në latinisht Vulgatën, por ka shkruar edhe veprat: “Kronikat”, “Epistolari”, “Njerëz të shquar”, “Polemika”, etj. Është pajtor i bibliotekave, përkthyesve dhe satiristëve.
HIJE ME KATRAN FERRI
Tradhtarët e sotëm
kanë krizë të unit
e logjikë të robit
Tradhtarëve të sotëm
u çirren orëligat në shpirt
- ata kanë ikur nga grigja
janë harlisur nga vetvetja
- u ngjajnë hijeve me katran ferri
Tradhtarët e sotëm
janë katallanë të moteve të mykura
këmisha të shqyera
që kundërmojnë duhmë kufomash.
LIRI E ARNUAR
Në Gadishullin e Ilirisë
të gjithë hapëm varre
dhe hodhëm valle
në kohën pisk
lirinë e arnuam me copa zemrash
U harbuam në terr
të mos mbetemi në ferr
shprushëm historitë
i stolisem biografitë
Në Gadishullin e Ilirisë
të gjitha i provuam me ardhacakët
përveç paqes
Kosova dardane nusërohet
mbi krahët e shqipeve të gurëzuara
dhe hyn në legjendën e murimit
për ripagëzim.
VJESHTA I RËNDON KOHËT
Shikimi i kafshon hijet
kur loti i fjalës së bekuar
rrëshqet mbi pasqyrën
e majave të Sharrit
Stuhitë e shfrenuara të natës
maten me mëkatet e eksponateve të muzeve
Stina e gjetheve të verdha
i rëndon kohët e zëna pisk
kur krushqit e agut
i përcjell urata e lokes
Rrugët e Europës
i përshkon hija e të parëve të mi
- ata ishin krushqit e agut të Europës
Kujtimi im bën roje përtej pasqyrës së thyer
ku hija i kullon plagët e bifurkacionit
në burimet e Sukës së Dermanit(22)
që derdhen në Detin Adriatik
në Detin Egje
në Detin e Zi.
22. Suka e Dermanit është emërvend mbi Malet e Nerodimës, ku buron Lumi Nerodime që në afërsi të Ferizajt e krijon bifurkacionin, që derdhet në Detin Egje dhe në Detin e Zi, por aty afër (në Sukën e Dermanit) buron edhe Lumi Toplluga, që kalon nëpër Suharekë dhe derdhet në Drinin e Bardhë e bashk me të derdhet në Detin Adriatik.
ROJSET E SHTËPISË(23)
Në përgjumje
rojset koten në brigjet e kujtimeve
hijet e vdekjes shndërrohen në peizazh
Rojset e shtëpisë
e ruajnë duvakun e kuq
në pragun e përgjakur të kullës
ku fëmijët tanë luajnë pingël(24)
Edhe sot freskat e kishave
fëmijëve tanë
u japin gji të vakët shprese.
23. Rojset e shtëpisë janë përtokëzat (gjarpinjtë) e shtëpisë, që i ruajnë shtëpitë, por i ruajnë edhe fëmijët në djepa derisa nënat e tyre punojnë.
24. Pingël - ngile, kile, pikë
KOHË TË VDEKURA
Kohë të vdekura
fryjnë e gërryejnë
hijeve të shtëpive
Kohë të vdekura
marrin udhë përjetësie
në vetminë e përndritshme
Hiri i Diellit
brenë damarët e atdheut
Ëndrrat e nusëruara
të mjegullës së grisur
kafshojnë kujtesën e ndryshkur
Kohë të vdekura
e rrashta të plakura
në kujtimet e djegura.
NETËT E LËBYRURA TË KALENDARIT
Në shtëpinë time
netët na kanë shtypur
e na kanë përtypur
Na kanë ndrydhur
e na kanë shtrydhur
Na kanë dredhur
e na kanë tredhur
Në murin e vjetër
të shtëpisë sime
rrinë të varura
netët e lëbyrura
të kalendarit të kalamendur
.
VAU I VEGIMIT
Duke e kaluar vaun e vegimit
lumi mbetet në kujtesë
dhe gjakon detin në heshtje
Në stinën e fushave me flutura
te guri i një varri
buzë vaut të vegimit
Nëna e Madhe
shtëpinë e ripagëzon
Mëngjesi i orëve të para
është kryqëzuar
në vesën e uratës për atdheun
përshkuar me gjuhën e ëmbël të shqipes.
ZJARRMIA E ESHTRAVE
Kujtimet zgjohen
me zjarrmi të eshtrave
nëpër mërrola ëndrrash në rreth
Torturat me dhembje të ëmbla
derdhen lëndinave
me lule kokërrdhoklash(25)
Kur zgjohen dallgët e shpirtit
luftëtarët në frëngji ngrijnë vrojtimin
Zjarrmia e eshtrave
fang(26) urne në frëngji.
25. Lule kokërrdhokle (lulkërdhokle (kështu njihet në Dukagjin), lulkombpulë (Dragobi), një variant vjollce që gjendet vetëm në Shqipërinë Veriore - Viola dikaginica.
26. Fang-u – hi i zjarrtë
TE MOLLA E KUQE
Nën hijen e Mollës së Kuqe
në Katun(27)
rri e shtruar sofra
- kulaçi pëlcet nga kripa e lotit
Te Molla e Kuqe
tirren motet e përgjumura
- kujtimet e grisura përtypen
Hijet e natës zgërdhihen
plagët ende kullojnë dhembje
Katunin e Mollës së Kuqe
e mbulojnë gjethet e përgjakura
Te Katuni i Mollës së Kuqe
kujtimi rri i zgjuar.
27. Gjatë periudhës 1815-1878, nga vendbanimi Katuni i Mollës së Kuqe, Nishi, Toplica, Kosanica e Kazajsa e Vranjës, nga dhuna, masakrat e vrasjet e pushtetit serb, mbi 150 mijë shqiptarë autokton u detyruan të largoheshin nga tokat e tyre stërgjyshore.
SHKRUAJ KUJTIME
Shkruaj kujtime
në një fundvjeshte të acartë
dhe në një fund dimri të zjarrtë
Nëpër shi hingëllojnë kuajt
brigjeve të rrjepura
fushave të djegura
shkrumb e hi
Në kulla belbëzuan lahutat
bri një kreshte
maje një bjeshke
bri një deti
maje një kepi.
LOTËT NË UNAZË
(Feja nuk është mbi shtetin, as në shtetin, por është ndërgjegjja e shtetit)
Më fal, o Zot,
se nuk mund t’i braktis
udhëkryqet e dashurisë
as fjalët në unazë
O Zot, na e beko dashurinë
ta lirojmë shpirtin e gozhduar
në dallgët e moteve të liga
O Zot, bëj që zemra jote
t’i mundësojë Europës
të dijë se lterin
e ka në Tokën time
ku u pagëzua:
“Në emër të Atit,
të Birit
e të Shpirtit të Shenjtë”!
Në Kalanë e Gadishullit të Ilirisë
emrin e kam të murosur.
PAFUNDËSIA
E DRITËS
GRIGJA E ENGJËJVE
Përtej lindjes
grigja e engjëjve
gërryen kohët e vdekura
Në ofshamët e stinëve
e kërkojmë vetveten
Të Dielën e Pashkëve
e shtrojmë Sofrën
me Bukën e bekuar
që të ringjallemi
Tash jemi përrallë
mes dy zjarreve
të lagur nga Simfonia e shiut
Në udhëkryqet e tradhtuara
e në udhëkryqet e mallkuara
ninullat i kemi varur në kujtime
Unë i takoj familjes së vjetër
të Grigjës së engjëjve.
SHPIRTI YNË KA ZJARRMI
Pranvera e atdheut
fton t’i kthehemi vetvetes
është koha
t’i mëkojmë rrënjët
se shpirti ynë ende ka zjarrmi
Jemi midis natës e ditës
në asnatë-asditë
tash duhet të bëhemi
apo të zhbëhemi
të përballemi me vetveten
Jemi shpërfytyruar -
dyfytyrësia është pafytyrësi
Tash as nuk po ikim nga vetvetja
as po i ofrohemi vetvetes
shpirti ynë i druan Dritës -
shpirti ynë ka zjarrmi
Është koha t’i kthehemi vetvetes
- ti rrëfehemi vetvetës!
VEGIMET E AMSHIMIT
Me jargët e përtypjes
shikimi zë ndryshk
të kohës së vrugtë
Sonte do të dehem
për t'u dhënë shpresë të tjerëve
- liria ngre velat
deri në kupën e qiellit
Me vegimet e amshimit
vrojtojmë përtej detit
përtej territ
e përtej ferrit
Jam mëkatar se e murosa veten
në buzëqeshjen e agimit!
COPËZA KUJTIMESH
Rrënjët mugullojnë
mbi copëzat e kujtimeve të lagura
me kripën e detit dhe të lotëve të nënave
Yjet derdhen në pafundësinë e dritës
nën mërmërimën e përshpirtjeve të hirta
të meshës së pambaruar
Në kujtimet e dritëhijeve të viteve të bjerra
luleshtari prehet në varrezat pa lule
në kumbimin e dhimbshëm të kambanave.
VALËT SHPALOJNË VETVETEN
Në strehën e kroit të etur
fle hija ime
me njomësi kërthinje
Me rrezet e të Dielës së Larit
djersa e loti derdhen arave të bukës
Valët e jetës vijnë e shkojnë
- shpalojnë vetveten
Jehon kambana e zgjimit
jehon kambana e bekimit
Në jetë çdo gjë që këputet
mund të lidhet
edhe pse
në vendin e lidhjes
mbetet nyja
Jeta nuk është vizatim
ku mund të fshihet me gomë.
Libri i valëve të jetës
ende ka shumë faqe të pashkruara!
NË TAKIM ME DHEMBJEN
Në takim me dhembjen
udhëve të braktisura
i trazoj gjethet e verdha të vjeshtës
Ngrohtësia e Etjes së Madhe
zgjohet në brendinë e tokës së zjarrtë
Në takim me dhembjen
e përballoj mallin e mbetur peng
në shtratin e stinës së kujtimit
- përsëri e takoj vetveten.
BUZËQESHJA E PLAGOSUR
Në hallkat e valleve të shtrigave
fjalët i shalojnë hijet
dhe nusërohen
në teh të kujtimeve të harruara
Buzëqeshja e plagosur
dhe besa e grisur
përflaken në fijet e ndërgjegjes
Në shekujt e përgjumur
digjet shpresa
e heshtjes së gurëve të bluar.
FRYMA E ZOTIT
Besimtarët e devotshëm
do të kthehen në atdhe
përmes ringjalljes
të frymës së Zotit
Në rrjedhë të kohës
e këndellim vetveten
Nëpër ndërrim të moteve
i përtërijmë varret
Tash i rrëfehemi vetvetes
ta dashurojmë bukurinë -
të gjithë jemi paraprijës
po askush Adam i parë
në frymën e Zotit.
RRETH NESH KA DRITË
Pse po u frikësohemi hijeve që na ndjekin
ato vetëm na tregojnë se ka Dritë rreth nesh
Ende çdo gjë na duket e largët
e s’ka asgjë të paarritshme
kur rreth nesh ka Dritë
Njeriu ka nevojë për një ndihmë
dhe një zemër kuptimi.
SHPRESA ËSHTË BESIM
Në qiellin e shpirtit lotojnë retë
në ëndrra merimange
rriten lulet e besës
shpresa është fe
- është besim
Thyhen ikonat e shpirtit
nga boshi i drithërimeve shurdhmemece
shpresa më pret në fërk të agimit
Pluhuri i shkretëtirës ka nxirë Diellin
ka fashitur gjethet e përtokëta
pas lagështisë së mbufatur
në vjeshtën e vonë të verdhë.
VËRSHON SHIU
Pas shiut
mëngjesi dënes
e vesa pikon dhëmbshëm.
Nën çatinë e vjetër
u lind legjenda
e vajit të qemanes.
Ku takohen dy Drinat
derdhet heshtja e kalvarit
- vërshon shiu me vrull
dhe shuhet etja në gllá(28) .
28. Gllá (gllenkë, harpë) - vend ku mbledhet uji në ndonjë gropë guri apo në fërkem (gjurmë) të këmbëve të shtazëve, ku në mungesë të ujit dikur në Has shuanin etjen barinjtë apo kalimtarët e rastit.
RRJEDHA
Koha rrjedh
me ujin që na lag vetëm një herë
Nën urë
vetëm një herë kalon i njëjti ujë
Jeta është kalimtare
në rrjedhën e saj ndërrim stinësh
Udha nuk është vetëm hapësirë
është largësi
midis jetës e varrit
lumit e detit
dhe kohës së ikur
është e ngritur ura e shpresës.
STACIONI
Stacioni dhe morgu
presin dhe përcjellin
Stacioni nga nisjet
morgu nga sosjet
Në stacion vlon jeta
në morg jeta soset
Fillimi nuk ka fund
e fundi është fillim.
MATJA E DASHURISË
Kosovës asnjëherë nuk iu ndalen
dhembjet e lindjes.
Për ta peshuar dashurinë
Rozafa hyri në unazë
në kaptyll të djepit
e në gur të kalasë
la fjalën peng.
Mbretëresha Teutë
ishte e Bukura e Dheut
dhe dashuri e Mesdheut.
Mbretëresha Teutë
nuk e mati dashurinë.
PO TË KËRKOJ
NË HESHTJEN TËNDE
GJEOGRAFIA E MOLLËS
Eva thur gardhin e Kopshtit të Edenit
në Urë të Siratit
atje ku koha është ndalur
Adami lakmon mollën
dhe molin e trazuar
te hija e mëkatit të Evës
Mollën e puthur nga Adami e kafshoi Eva
tash motet dergjen në kafshimin e saj
dhe mbulojnë bardhësinë
Me lëngun e mollës
u ujit Kopshti i Edenit
portreti i mekur i Adamit
rri i gozhduar në kornizë
të gjeografisë së mollës
Zym, 6 mars 2010
DASHURIA
Në strehë të qerpikëve, më thanë
si në hije të mrizeve
- gurron dashuria
Në sytë e stinës së luleve, më thanë
si në heshtje të djersitur
- shfaqet dashuria
Me dufin e dallgëve të detit, më thanë
lëkunden brigjet e zjarrta
kur përflaket dashuria
Gjethet e përtokëta të vjeshtës, më thanë
e zverdhin unazën e vajzërisë
dhe unazën e dashurisë
të larë me musht hardhie.
MË MBAJ PENG NË ËNDËRR
Nëpër qerpikë
vallëzojnë vegimet e bardha
Unë largohem e afrohem
kur e dëshiron shikimi yt
Me errësirën e natës
digjesh si kujtim i heshtur
Të lutem
në ëndrrat e tua
më mbaj peng
- me ty e dua edhe natën.
BUKURIA E NUSES
Bukuria e nuses
lind kur duvakut i bie ngjyra
kur kafshohet molla e mëkatit
Para bukurisë së nuses
muzat harlisen
filli i dritës drobitet
dhe lirohet aroma e shpirtit.
VJEDHËSJA E DASHURISË
Kur vejusha
vjedhurazi e prek çatinë
- e vjedh dashurinë
E veja me zemër bonjake
kallet si eshkë amazone
Nën çatinë e shtëpisë
vejusha kafshon mollën e mëkatit
në degët e hardhisë
Gjurmët e përtypjes
e nxitin lakuriqësinë e vejushës
së harlisur.
VEJUSHAT
Vejushat i kanë të lidhura
kujtimet në unazë
Me zemra të thyera
janë gur stralli
Sytë e lëbyrur
u vesojnë
u pikojnë
u lotojnë
Si gurët e përflakur
lahen në ujëvarë -
nëpër valë -
valët u valëviten
digjen moteve
dhe gurëzohen
hullive të kujtimit
Buzët e vejushave
e kallin kupën e Qiellit
KUR VDES DASHURIA
Pas hijes sate
gjurmët e tua i gjej në vetvete
Brenda meje je kujtim i pashlyer
brenda teje jam kujtim i shqyer
Në kositje të livadheve
na përdridhen hijet
heshtjet sjellin reshje
Kur vdes dashuria
vdes bota
vdesim edhe ne
në vetvete!
NË DHOMËN E VETMISË
Në dhomën e vetmisë
njollat e kuqe
copëtohen në pasqyrë
Buzëqeshjet e harruara
- memece
e trazojnë ëndrrën
Shikimi i përmallshëm i vashës
prek qiellin me re të shprishura
dhe përkund ninullat në djepin e brishtë
Në shikimin e vashës
vjeshta e verdhë e bart kobin e stinëve
dhe i përtokë gjethet
në dhomën e vetmisë
DRITHËRIMA EVHESHTJES
Brenda tokës së lashtë dhe mëtimit
drithërima e heshtjes
mbyllet në rreth
me ngjyrat e ndezta.
Në pritje heshtja i zbulon kujtimet
djersa i shkrinë ngjyrat e mëkatit
dhe fjalët që shuajnë etjen.
Syri pikon
e loti bëhet mall
mbrëmjeve të heshtjeve
kur bashkohen me vetminë
dhe kur bymehen
me balten e ngjyrave të vjeshtës.
KOTËSIA E DJEG DIELLIN
Rrezja e Diellit soset
në natën e trupave të përflakur
kur lëshon shtat mëkati
Shpirti kotet para pasqyrës së thyer
kotësia e natës gërryen heshtjen
me hijen e fustanit të bardhë
Përfytyrimet i trazojnë hijet
dhe i përgjërohen të Bukurës së Dheut.
Lehona e kafshon heshtjen
kotësia e djeg Diellin
në dërrasë të vekut.
PA TY
(Bashkëshortes sime të ndjerë)
Pa ty
lutja ime e mëngjesit
shprishet në heshtje
Jeta dridhet e përdridhet
në buzëqeshjen e fëmijëve
Në dremitje
përtyp kujtimet e gjumit
shpalos ëndërrimet
e stinës së moshës -
pa ty!
Zym, 22 maj 2009
MIKJA IME
Mikja ime e dashur
në asnjë kohë
nuk m’u plak malli për ty
Mikja ime e mirë
ti përherë
bredh me këngët e mia
Mikja ime
sa larg meje rri
aq larg vetes je
Po të kërkoj në heshtjen tënde
po më kërkon në pëshpëritjen time
Në asnjë kohë
nuk m’u plak malli për ty
E shtrenjta, Mike!
Biografia e autorit Frrok Kristaj
Frrok Kristaj është themelues dhe veprimtar i Ansamblit etno-kulturor (AEK) “Katarina Josipi” (1970), është themelues dhe bartës i aktiviteteve të KL “Shtjefën Gjeçovi” (1971), i manifestimit “Takimet e Gjeçovit” (1971), të gjitha këto në Zym të Hasit; është themelues dhe bartës i manifestimit “Gjurmë të Gjeçovit” në Janjevë, i kuizit të Shkollës shqipe në Gjermani, i manifestimit “Ditët e Nënës Tereze” në Prishtinë, i manifestimit “Perandori Justinian” në Prishtinë, ideator i themelimit të Unionit të Letrarëve të kryeqytetit të Kosovës, etj.
Njëherësh, është themelues i Muzeut në Zym, pastaj iniciator (së bashku me shokë) i ngritjes së QK “Atë Shtjefën Gjeçovi”, i ngritjes së shtatores së Sh. Gjeçovit, i ngritjes së lapidarit “Abetarja e Zymit, 1900”, i ngritjes së lapidarit të pronarëve të shtëpive shkolla 1991-1999, i ngritjes së obeliskut të 310-vjetorit të strehimit të ipeshkëve të Shkupit në Zym, i ngritjes së lapidarit “Guri i kurbetçarit”, iniciatori për faljen e shtëpisë së lindjes së Katarina Josipit, për ta shndërruar në muze, etj.
Me punën e tij dhe të veprimtarëve të tjerë, fshati Zym i Hasit u zhvillua dhe u transformua në fshat artistik e etnografik të Kosovës.
DALLGË MALLI
Po mësoj e nuk mësoj
pse kaq mall për kullat
në ketë vend
pa ëndrra me diell
juga e veriu ndryshe frynë
lejlekët dallëndyshet
në kohë tjetër shkojnë e vijnë
në ketë vend
mall e dallgë
dallgë e mall
Janar, 2014
ÇAST
Grurë i valëvitur në qershor
reflekton vezullim drite në mua
Erë e bukës mbrume në shtatë fqinjë
ndezur ma mbajnë etjen
dhe nuk ngopëm
me shikimin tënd
kohën
mallin eshkë
zjarr që asnjë çast nuk shuhet
Janar 2014
KËNGË KURBETI
Gurit i bie vala
guri kryeneç,
s’lëkundet dot nga vendi,
i fortë në vend të vet.
Barkën muhaxhir, vala nuk e njeh,
kurdo e fut në thellësi,
kurdo e përplasë në breg.
Shkurt, 2014
STINËT
Pranvera e lodhur
vjeshta e verdhë
As dimri dimër
as vera verë
Larg teje Kosovë
Stina e rëndë plumb
as unë nuk jam unë
Auckland, dhjetor 2002
VALA HILEQARE
Kreshtë e bardhë mbi valë
Pa pra i njom buzën
Bregut t’saj të tharë
Flladit bregun vala
Rërës i shuan zjarr
Mua flokun zbardh
Valë moj hileqare
Freskomë edhe mua
Se jam mërgimtar
Auckland, 17 tetor 2009
DITË E PËRDITË
Me bagazh malli plumb
ditë e përditë
i kthehem fëmërisë
tek rrënjë e lisit Arës ledhishtë
kroi i moçëm
tokë e Ilirisë
dihej fjala fjalë
në ballë të oxhakut njerëzit më të mirë
Mars, 2013
DYREVE TË BOTËS
Jeta dyerve të botës
e hidhur pelin
kafes dyerve të botës
kot sheqer i hedh
bukë e dyerve të botës
si lëmsh mbështjellët në fyt
dyerve të botës
jeta pelin
Mars, 2014
EC E EC
Gur i shkulur,
spirancë maje thyer.
Ecë e ecë n’kërkim
edhe kur zë vend,
emrin muhaxhir!
Auckland, tetor 2013
LULE UJISTE
Zhgjëndërr i shihja;
zogjtë në degë ftoi u lëshuan!
Hap dritaren, u hedh thërrmije,
zbresin e çohen gëzuar!
Këtu ku bren miza hekur,
paskan ardhur!
Nëna me kove nxirrte ujë.
Në ballkon ujiste: lule vathet, sheqeret, shelgjet
Fliste me to.
Saktë e dinte kur çelin e ç’ngjyrë kanë!
Auckland, janar 2014
KUJTIME E MALL
Shtëpia ime këngë
jashtë e brenda xham
fjala gur stralli
oborri mbuluar gjelbërim
pemë frutore mollë kumbulla qershi
zëra e qeshje fëmijësh
kohë tjera erdhën
të rrethuan me ndërtesa betoni
të ftohta të babëzitura
metamorfozë kohe e ligë
njerëz urë e vig
Janar, 201416
GËZIM O MALL
Mbaruam fjalët.
Heshtja nuk shkon.
Oqeani qetëson valët,
shkëmbin e pushon.
Hesht kur flas,
flas kur hesht,
ç’më bren përbrenda,
qoftë gëzim o mall!
Mars, 201417
ZJARR
Fletët e kalendarit përherë,
si fletë dushku në vjeshtë.
Jeta mes zjarresh.
Shkruaj e fshi fjalë,
shpresa më prenë e mban.
Mot i përthyer mes rreshtash
merr flakë,
me akull shuaj zjarr!
Maj 2014
KËNGË TONA
Jam bukë gruri,
arave valë-valë.
Jam mik dhembjesh
në shi e acar.
Jam gur këngësh tona,
sy shqiponje sogjetar;
brigjesh malesh fushash
këtej e matanë!
Maj, 2014
IKE
Shkove si ditë e javës!
Zhurmshëm llafet,
hapat pa zë.
Acar i pakohë
fshin gjurmët barit të njomë.
Rrugë me vargje hap,
këngën nuk e ndal,
në secilin varg timin
një zog thur një baladë.
Maj, 2014
Nga Sabit Rrustemi
Rreth librit me poema për fëmijë të shkrimtarit Rrahim Sadiku, “Këto shkronja”, botoi Zgjimi, 2015
Shkrimtari Rrahim Sadiku, në letërsinë shqipe hyri me veprën e parë për fëmijë, “Ndodhi në gjithësi”, botuar para 37 viteve, përkatësisht, në vitin 1978, vit ky shumë domethënës për shqiptarët e Kosovës, sepse kremtohej 100 vjetori i Lidhjesh së Prizrenit, një jubilee i madh i heroizmit tonë, i cili ndërgjegjësoi dhe zgjoi në kulminacion thuaja vetëdijen kombëtare dhe kërkesat tona për republikë në vete e pavarësi.
Prej atij libri të parë dhe, asaj kohe, e deri më sot, Rrahim Sadiku , përkundër sfidave, pengesave, ndalesave e shumë peripetive jetësore, nuk pushoi së shkruari dhe së botuari libra , llojesh të ndryshme, thuaja të të gjitha gjinive, duke e pasuruar letërsinë tonë deri më tash, me 33 botime letrare e publicistike, prej të cilave, tetë libra për fëmijë.
Vetëm në gjysmën e parë të këtij viti, ky shkrimtar, ndër më prodhimtarët në Kosovë, botoi tri libra. Që të trija për fëmijë, “Me pranverën përdore”, “ Këto shkronja “ dhe “E re kjo hare”.
Natyrisht janë libra të shkruara nëpër vite, qoftë më herët apo edhe më vonë, poezi a poema që më parë e patën parë dritën nëpër gazetat e revistat e kohës , që ishin “Rilindja”, “Flaka e Vëllazërimit” ( Shkup ) pastaj revista për fëmijë si, “Pionieri” që botohet ende në Prishtinë e, ”Fatosi” dhe “Gëzimi”, revista që botoheshin në Shkup.
Rrahim Sadiku, që me të drejtë shquhej atë ëkohë si një talent dhe punëtor i madh në letrat shqipe, këtë e dëshmoi me vepra cilësore, që, pas viteve 1990 e këndej kur zunë dhe po fryejnë erëra demokratike dhe, ranë përfundimisht shumë ndalesa të kohës e cenzura që aplikoheshin, sidomos ndaj emrave që shpërfaqnin atdhedashuri dhe, reflektonin apo dhe paraqitnin qoftë dhe figurativisht në shkrimet e tyre, përpjekjet e këtij populli për liri. Përpjekje që nuk rreshtën kurrë.
E, pikërisht, mëtimi i lirisë, i mbrojtjes së tokave të veta, i pavarësisë, i zhvillimit dhe ndërtimit të një të ardhmeje më të mirë, është dhe tema bosht e shtatë poemave të këtij autori që na vijnë më një titull të përbashkët “ Këto shkronja”, e cila doli këto ditë prej botimit. Një vepër kjo që shquhet për vlera të reja në letërsinë tonë për fëmijë, e shkruar me një gjuhë artistike, e cila në secilin varg është e pasur me figuracion artistik po, edhe me përmbajtje që ngjall ndjenjë krenarie për moshat e reja, të cilat sot po ju ekspozohen shumë rrymave të kësaj bote reale e virtual, duke harruar nganjëherë udhën dhe një mal peripetish se si erdhëm deri këtu e, mbetëm në trojet tona stërgjyshore.
Poemat e Rrahim Sadikut, në mënyrën më të mirë na e dëftojnë këtë rrugë, poetikisht them, një rrugë të mundimshme tremijë e sa vjeçare, deri në ditët e sotshme, Nga poema e parë, Kujtime ilirie” , e deri te poema e shtatë, “Edhe dielli ka qeshur bashkë me ne”.
Me një fjalë, shkrimtari ynë , me zellin më të madh, me një ligjërim të rrjeshëm poetic e, një ndërtim të nduartduart të secilës prej këtyre poemave, na sjell një atmosferë të larmishme e interesante për gjatë gjithë këtij libri, duke na endur periudhave historike që i kaluan stërgjyshërit tanë ilirët, në dy prej këtyre poemave, “ Kujtime ilirie” e, “Nëpër Iliri”, për t’ ju kthyer pastaj historisë së rrugës së shkronjave prej të cilave dhe mori titullin ky libër, “Këto shkronja”, të cilat këtu, në këtë pjesë të Ballkanit, që jemi denbabaden, krijuan “Vendin e Nderit”, me gjithë ato luftëra mbrojtjëse për liri e pavarësi, duke veçuar nganjëherë ndonjë krahinë a Grykë shqiptare, siç e kemi rastin me Grykën e Radikës që, këtu na vjen me titull “Rrjedh Radika”, duke na rikujtuar poetikisht, një nga betejat më të lavdishme kundër turqëve, ndaj të cilëve populli ynë luftoi gati pesë shekuj derisa u çlirua prej tyre.
Po, me çlirimin nga Turqia, nuk mbaroi odisejada jonë për liri, sepse erdhën pushtues tjerë, tash sllav, me të cilët do ndeshemi në dy poemat e radhës, “Kënga e voglushit”, e cila shpërfaq rezistenvën aktive të këtij populli, tash në një dimension tjetër, me protesta e demonstrate të parreshtura, duke kërkuar paqësisht lirinë që i takon si çdo populli, e cila më në fund erdhi, pas një lufte të përgjaskshme, e cila përshkruhet në poemën e fundit, “Edhe dielli ka qeshur bashkë me ne”, sepse, ëndrrat e pushtuesve për të na shfarosur e dëbuar përgjithmonë nga trojet tona iliro – dardane marrin fund. Ne jemi këtu dhe, tash krenarisht shikojmë në sy të ardhmen, të cilën e ndërtojmë dhe e meritojmë ashtu siç e ëndërruam, nga Iliria e Moçme e, deri te Kjo Kosovë e Re.
Për më detajisht, unë ju ftoj t’i lexoni këto poema, prej të cilave do të mësoni shumë. Por, edhe do njiheni me botën e pasur figurative e imagjinative të shkrimtarit Rrahim Sadiku, i cili, përpos poetizimit të historisë sonë tremijë e sa vjeçare, na sjell dhe një simbolikë tjetër në këtë vepër, magjinë e numrit shtatë, me shtatë poema, pikërisht me veprën e tij të shtatë për fëmijë, “Këto shkronja”, vepër e cila, pasoi të tetën e, sigurishtë dhe të nëntën , të dhjetën … e kështu…sepse ky autor, është në vlugun më ëtë madh të krijimit.
Cikël poetik
LETËR DËSHMORËVE (1)
Më falni, dëshmorë të dashur!
Kam mbetur vetëm me veten këtu
Si një lis në arë që me hijen time
Po ua shkretoj të lashtave hibride bukën
Shumë pipthave të pjekur para kohe
Po ua zë dritën dhe po ua errësoj ditën
Fëshfërima e erës në mua
Po ua hesht klithmat demagogjike
Çakejve të veshur me lëkurë qengji
Pallat i kanë vënë mbi qepallat e mia të pagjumë
Edhe shikimin e syve nga ju duan të ma presin
Edhe gjuhën të ma shkurtojnë kur ju kushtroj
Edhe mendjen të ma stepin kur ju kujtoj
Edhe zhgëndrrën ma bekojnë me anatemë
Më falni, dëshmorë të dashur!
Më duket vetja tradhtar që jam ende gjallë
Në këtë botë jam pa komb, jam zomb
Sikur edhe juve ju blenë ata që ju vranë
Ata që u ndërtonin ura e rrugë armiqve të vinin sa më shpejt
Të na vrisnin, kur luftonim për jetën e të tjerëve,
Tregtarët e flamujve sot më rrëfejnë për ju
Që me mua ishit tërë jetën, jo vetëm një muaj si këta
Ata më lëvdohen me dekorata që i marrin në emrin tuaj
Ata mua nuk më japin, pse ju desha kur ata ju urrenin
Ata deri dje kishin yllin e kuq në ballë, sot mbajnë emblemën tuaj
Ata më detyrojnë t’i përulem edhe një flamuri të tyre,
Duan të më bëjnë të marrë disa vëllezër e miq tuaj me ta
Që as edhe një tregtar flamujsh nuk e japin për të gjithë juve,
Sepse me ta i mbledhin kokrrat e fushatës së bereqetit
Ua mbajnë sapunin e trashëguar për pastrimin e njollave të jetës
Më falni, dëshmorë të dashur!
Mos pandehni që ju kam harruar pse nuk ju shkruaj shpesh
Nuk kam kohë, sepse ende jam në luftë me farën e keqe që na e lanë barbarët
E mbaj pushkën e penës deri sa të vij te ju me sihariqin
se nuk i lashë të ngrenë bordele e hane skaj rrugës sime
se themelet e shtëpive në oborrin tim ua rrënova përfundimisht
se nuk lejova kengën time të ecë me këmbët e tyre
Mos ejani ju te unë, se do të zhgënjeheni nga liria e robëruar
E kanë liruar tokën e popullin me çmimin e faljes së krimit të tyre
Mund të ju detyrojnë ta mbani flamurin e lirimit me pjalmin e Çlirimit
Rrini, atje ku jeni, me engjëjt
që sigurojnë Kullën e Lirisë së Përjetshme,
dëshmorët e mi të dashur!!
KËSHILLA POPULLIT (2)
(Frymëzim Shkupi)
O populli im,
mos i beso ëndrrës
kur sheh se si të vdekurve
u ngrenë përmendore
e të gjallëve varre,
kur në të jepet filmi
për robërinë e veshur me flamurin e lirisë,
kur shpëtimin e shohin te të vdekurit
e dështimin e shohin te të gjallët!
O populli im,
mos i beso ëndrrës në të cilën
misionarët bashkimin e gjuhës
e rrëfejnë vetëm me një dialekt ideologjik
në sheshin e censuruar,
ku përditë shihet filmi
"Populli i ngathtë që ushqehet me beton"!
ATDHEU VETËM NË POEZI TREGTARE (3)
(Skicë poeme)
Nuk mund të të ftoj eja në shtëpinë-kullë, mik
sepse oborrin ma kanë marrë të tjerët me harbim
e rrudhën dhe e dogjën, e bënë shkrumb e hi
Aty më nuk mund të jem as vet ilir i lirë
as të bëj dashuri me të premtuarën e Perëndisë
as të trashëgoj gjenin e farës time unike,
sepse në të ngrenë dolli turistët jetëmirë,
ma lanë çiftelinë vetëm himn t’i këndoj vdekjes
Në oborrin tim kanë bërë plazhe për qejfet e të huajve;
ata u ngjanin minjve që kishin brerë trarët
me lejen e pronarëve të dhunshëm me tapi djalli,
të cilët ma ndaluan hyrjen në shtëpi nga oborri,
kur as Bindin e Vranin nuk e pashë aty
nuk i hasa çamët në Sul e Filat të pleqëronin te varret çamërisht
as poezinë tregtare nuk e dëgjovo në Prokuple, Tivar e Janinë
nga predhat poetike për çlirim të tyre në Kumanovë, Gjilan e Prishtinë
Me shpatën e penës e preva idilën time ëndërr,
të mos shortohet me zhgënjimin e Ndërkohës
kur shihja buzëqeshjen tek këndohej balada
për diellin e djeshëm elegjiak që perëndonte në vegim
Nuk mund të shpresoja në frymëmarrjen e nesërme
kur matrapazët ajrit të biografisë krenare
ia vrisnin shekujt e emrit sipas lakmisë egoiste
e sot e tregtojnë vetëm për ajrin e dhomës së tyre
vetëm për frymëmarrjen e sall vetes së tyre
me orën e agonisë së atdheut gjoja me bekim të Hyjit
Klitha kundër mikut të dollisë së helmuar
kundër sqimës së makinës së tij se do të më çojë përpara
Por ajo vetëm mbrapa shkonte ose në vend rrinte
Kur më shpuri te kulla ime e vjetër pa oborr
aty pashë gërmadhat e hirta, por veten jo,
nuk më ngjatjetuan fërkemat me buzëqeshje,
me eshtrat e mi kishin bërë kufi zotërinjtë e rinj
hipokritët që më sollën këtu me babëzi
E pështyva grahësin rrogëtar që më ktheu pas
ku atdheun e kisha vetëm në poezi tregtare
e vet me hijen e Zotit trupova rrugës hyjnore
ta arrij veten në shtëpinë e oborrin e patundur
bashkë me dishepujt që presin kumtin e bashkimit
ELEGJI IKJES (4)
Unë po ik nga uni e uni po ik nga unë
Nëpër kalendar ti poi ik nga unë unë po ik nga ti
Ai po ik nga ajo para dasmës, nga unë e nga ti si krushq
Unë e ti po ikim nga ai e ajo si nga vetja që ka frikë
Të gjithë po ikim nga vetja e nga tjetri si delja nga ujku
Ikëm dje e po ikim sot e nesër nuk do të ikim
Dashuritë po ia lëmë urrjetjes për veten kur nuk do të jemi
Me vete kemi çiftelinë e varur në rrugë të elegjisë
Këndojmë kur duam ta bëjmë ritin e sharjes me lëvdatë
Varreve do t’u këndojmë mbi tokën e tretur të të ndjerëve
Kur nuk do të kemi kë ta mashtrojmë me këngë, as vajtojcat
Djallit i shpallëm luftë me betimin e tradhtisë së gjakut
Edhe refrenet për liri po ikin me busollë të prishur drejt paanës së huaj
Kur dashuritë e vatrës po i shporrim me mijëra milje larg
I shtojmë kënaqësitë e popujve tjerë me farën e suicidit tonë
Ikim me dua ikjesh dhe shkulim rrënjët tona me agzi
Ikim pastaj me herezi të mbjellim “tokën e bekuar”!
Ikim nga gjuha zot-eme jonë drejt argove të tjerave
Ikim nga të zgjedhurit e bajraqeve në Kuvendin flijimtar
Ikim, se na mikpresin çdo kremtë me rrenat artistike
Edhe sytë nën qepalla po na shteren nga lotët, ikin, or mik
Edhe unë, edhe ti ik, edhe në shumësin e ai dhe ajo po ik
Edhe nga vetja po ikim me litar në fyt, or i fundit mik!
KUJTIM NGA VITI 1998 (5)
Nuk jam peshqiri yt që do të fshish djersët nga vjedhja e përnatshme
në kopshtin tim që po bjerret
As rruzare vitesh
të heqësh e marrësh meritat e mia
për bërien e moshës tënde me nder,
As kukull të më (zh)veshësh kurdo e kudo
pastaj pështirosjen time
ta vësh përballë elegancës tënde,
As rrënjë etnie me mileniume
që t’ia vësh miturakisë tënde partizane,
As dashnor i përdalë i murgeshave pa gjen e gjenezë
të padhëmbë manastireve të (n)gurta,
sepse Uni do të nxirrte pinjollë Jouni
As pushkë e pashkrehur frikacaku
s’ jam që të ma drejtosh Natën e Bartolomeut,
kur në gotën e mbushur me gjakun tim
do të më pije pafund Dollinë e Vdekjes
E NDIÇME (6)
Ju, të ndiçmit,
mos ma ndiçni jetën me ndeshtrashat e pasosura!
Që të ndiej vdekjen e përdatur,
mos ma ndiçni lirinë
për të lakmuar robërinë.
Ju, me trup të burgosur dikur,
sot më ndiqni me ndajnatë
të më bëni edhe ndajnatë.
Më burgosni
trupin e tkurrur gjatë jetës.
Më burgosni shpirtin e kërrusur
nga kipcet tuaj gjatë jetës.
Po më burgosni dijen e shtrydhur
në shpërgajt e kreshnikëve
gjatë gjithë jetës.
Mos ju mësuan
stërndiçësit tuaj të deridjeshëm
të stërndiçni pengët e lirisë së nesërme?
Ju, të ndiçurit e përjetshëm,
mos më ndiçni para syve të botës!
Binduni se do të ndiçeni vetë.
DASHURI DJALLËZORE (7)
Duke vdekur me epshin e natës së perënduar
sikur jemi betuar se nesër e tëhu nuk bëjmë dashuri
Të ndjerët kanë bërë dashuri me të ndjerët
të gjallët duhet të bëjmë me të gjallët
Nuk na shkon dashuria me engjëjt e ndjerë
as me të palindurit pinjollë të profetëve.
Secili me njeriun e kohën e vet të shkrihemi
si feniks në shtratin plot lumnim
Të bëjmë dashuri e fëmijë përnatshëm
edhe trashëgimtarët pas nesh të dashurojnë
më shumë dritën e agut të palindur
se sa terrin e natës së ndjerë në perëndim.
Nëse ju e lutni Zotin për dashuri,
mos ia mohoni Zotin e përbashkët vëllait
e të mos ketë kujt t’i lutet për trashëgimi
Mos lidh martesë me dashuri të mjegullt,
sepse rrotull janë djajt e padukshëm,
ata do të të gllabërojnë me metafora
Tradhëtarët, si ujqit, prore duan mjegull,
ata kurrë nuk dashurojnë me gjithë mend,
janë djaj të stolisur me dekorata nga kipci ynë
Djallëzisht kurrë nuk dashurojnë me gjithë shpirt
E dashur me shumë fytyra dhe pa as edhe një
më fal që pesë minuta para vdekjes llogaridhënëse
pasi po ta zhvesh sot tebdilin e së djeshmes
pasi po ta çjerr maskën e së nesërmes
mos më gjyko se më ka mësuar dikush tjetër,
se më ka paguar Gjyqi i Jovetes për zhdëshmim
Lamtumirë!
Ah, moj mike, sa e poshtër që je,
që me mua ke kurorë
e me tjetrin ke shtratin pa sovranitet
mbase një jetë nuk do të mjaftojë
ta përjetojmë të Vërtetën
peng prore mbetet jeta
për Gjyqin e Pavdekësisë.
VETËVRASJA E METAFORAVE (8)
Poetët kanë nisur të bëhen të gërditshëm
Kur për një plesht vere e djegin jorganin dimrit
I zemërohen kopshtit jetim, shajnë atdheun tim
Nga të ndjerët kërkojnë shpëtim e çlirim
Kur të gjallët pa eufemizëm i vrasin me shqim
As vet nuk e dinë se çfarë e si duan të hanë
Po ua zënë rrugën njëri-tjetrit me shamata
Po vdesin përditë nga Don Kishoti me antiteza
Kurrë nuk ndalen duke klithur për luftë
Por, as kushtrimit të vet për liri nuk po u binden
Shkrimtarët e kanë varrosur atdheun në gotë-lot
Në vend të abetareve letrare për Vdekje ose Liri!
Mbajnë karikaturat nga ekspozita e flamujve-sozi
Në orë letrare(tregtare) i këndojnë mortit-refren
Ku lexohet poezia me gjuhëbekim të bastardit
Letrarët i ngopin të uriturit me lavdet e ndiçme
Të cilët as macet bredhacake nuk e honepsin
As eshtrat e shkrimtarëve qentë nuk i duan
Thonë: kemi shumë letrarë, por pak letërsi
Kur u dhurojnë lexuesve vargje me pabesi
Kemi shumë, edhe ne qentë të hamë me babëzi
Shkrimtarët as në poezi nuk po dinë dashuri
Krehër e kozmetikë nuk kanë për Tanushën
e fusin në gjerdekun e Rexhës pa dhëndërr
Pasi atij i plasi zemra nga pritja e gjatë mjegull
S’ e shohin Kalin e Trojës si ua shlyen mendjen
Si ua pështiros bukurinë e Tanushës pa mund
Nuk bëzanë si treti Busolla e Dashurisë kund
Maskenballeve poetike juritë
metaforat i dhunuan me lekët e lavirta
I anatemoi autori jud me vetëvrasje heretike
Vaj medet-medet! Edhe shkrimtarët pa identitet!
Nga Rrahim Sadiku
Verona Hasani: “Rrëfime nga jeta”, tregime, botoi “Zgjimi”, Ferizaj, 2015
Të shkruash prozën e shkurtër, tregimin, domosdo ballafaqohesh me kërkesën për temë sa më të qëlluar, për intrigë sa më bindëse dhe për ndodhi sa më joshëse. Këto kërkesa të rrëfimit artistik në prozë janë të pranishme dukshëm dhe bindshëm në veprën e krijueses së re, Verona Hasani, e cila në përmbledhjen e tregimeve “Rrëfime nga jeta” për temë më të shpeshtë ka përditshmërinë tonë dhe raportin e moshës së saj me ato dukuri që ndodhin në të, prandaj secili nga tregimet është një këndvështrim më vete për jetën, për problemet që e përcjellin atë, për raportet midis njerëzve dhe shpesh e gjitha kjo përshkohet nga e brendshmja e personazheve, që shpesh nuk është ajo që na shfaqet në jashtësi. Të imagjinuarit artistik në këto tregime është mjaft i bujshëm dhe tejet i lidhur me realitetin dhe shpesh, gjatë leximit, na bëhet sikur po shohim një ngjarje reale, mu para syve tanë, si ndodh te tregimi “Kur ëndrra bëhet realitet”, po edhe te shumë tregime të tjera. Ndoshta kjo lidhje me realitetin imagjinativ e shtyn autoren të lidhet me aspekte edukuese e me anime drejt këshillave, si te tregimet “Mos gjyko gjërat nga pamja e jashtme”, “Ҫmoje atë që ke”, “Mëria vëllazërore” e ndonjë tjetër.
Autorja Verona Hasani tenton të jetë vazhduese e rrëfimit shqip, që nga kohët më të hershme, duke e ditur se një popull pa një traditë të së kaluarës, nuk ka rrugë të ndritshme drejt së ardhmës, prandaj ajo kultivon, në disa tregime, ngjarje që gjasojnë me tregimtarinë popullore, si ndodh te rrëfimet “Mbretëresha e luleve”, “Zana e maleve”, “Lulëkuqja që fliste” e te ndonjë tregim tjetër. Dhe kundrejt këtyre, janë rrëfimet me tema nga përditshmëra, si janë tregimet “Një jetë”, “Kalamajt e lagjës sime”, “Irina”, “Përtaci” e ndonjë tjetër”.I përmendëm këto të vewanta e këto të përgjithshme të tregimeve të përmbledhjes “Rrëfime nga jeta” për të ilustruar talentin krijues të Veronës dhe hapërimin e saj të suksesshëm në këtë fushë të krijimit imagjinativ, që është mjaft e vështirë për t’u realizuar e që kërkon njohuri nga shumë fusha, fjalor të pasur, lidhje të ngushtë me jetën e dukuritë e saj dhe ngulmim për të gjetur margaritarin artistik,fshehur midis përditshmërisë e të zakonshmes. Sepse arti mund të ketë temë edhe më të zakonshmën, por e madhërishmja e përfshkon atë dhe me të hyrë në laboratorin krijues, nga e zakonshmja del shpesh më e madhërishmja artistike. E themi këtë sepse Verona është e re, jeton në kushte krejt të reja, është pjesë e ndryshimeve të vazhdueshme, shumë përparimtare dhe që ndodhin kudo, prandaj duhet të luftojë me ngulmim për të qenë pjesë e arritjeve në të gjitha fushat, po më shumë në fushën e artistikes e imagjinativës, për të arritur që të qëndrojë vertikalisht e fuqishëm në përballjet me krijues të tjerë. Se ajo ka mundësi e aftësi të kalojë mbi krijuesit e zakonshëm e të bëhet emër i njohur në letrat tona dëshmojnë tregimet: “Loti i një udhëtari”, “Sfidat e jetës” e “Fotografia”, në të cilët thellësia e depërtimit në brendinë e personazhit dhe nxjerrja në dritë e të fshehtave të shpirtit të tij janë intriguese për lexuesin dhe e shtyjnë atë të mendoj për atë që ka lexuar edhe kur nuk e ka më librin në duar. Kësaj rrjedhe shkon edhe tregimi “Lustruesi i këpucëve”, i cili nga shumë asopekte mund të merret si proza më e realizuar e kësaj përmbledhjeje.
Po e përfundoj këtë vështrim të shkurtër për përmbledhjen e tregimeve “Rrëfime nga jeta” të Verona Hasanit, duke vënë në spikamë faktin se kudo rreth nesh ndodh ndryshimi, realizohet e madhërishmja dhe troket ardhmëria, prandaj krijuesit në përgjithësi e Verona në vewanti, duhet t’i ndjejnë përcjellin e bëjnë të tyret ato ndryshime e ato trokitje ardhmërie, për të mundësuar që arti ynë, krijimtaria jonë, të kalojë kufinjtë lokal e të bëhet pasuri universale.
Për këtë Veronës i uroj shëndet, vullnet e ngulmim për punë dhe fat në rrugën e saj krijuese. Uroj të takohemi sa më parë në promovimin e ndonjë vepre të re, dalë nga imagjinata e saj krijuese.
Nga Ramadan Mehmeti
Rrahim Sadiku “E re kjo hare”, poezi për fëmijë, botuar nga “Zgjimi” Ferizaj, 2015
Për krijuesin e mirëfilltë gjithmonë është e vështirë të merret me kritikë letrare, sepse duhet të ndërrojë shumë nga vetja, pasi ai, i mësuar të shohë gjërat me syrin imagjinatës e me thellësinë e ndjenjës, e ka të vështirë të merret me mendimet që duhet të jenë vetëm pjesë e realitetit, madje e vlerësimit për atë realitet. Sepse, vepra e botuar e secilit autor, i përket realitetit, përkundër brendisë imagjinative. Megjithatë, unë nuk munda të mos e kaloj këtë hendek ndarës dhe të mos shkruaj për krijuesin Rrahim Sadiku, i cili tashmë ka bërë emër në krijitarinë letrare shqiptare dhe i cili me të gjitha ato që ka botuar deri tashti, intrigon lexuesin me vlerat, me të veҫantat dhe me guximin për të krijuar lirshëm e me stil vetanak.
Rrahim Sadikun e kam njohur që nga botimet e para që ka bërë. Gjithnjë më ka lënë mbresa të thella shumëdimensionaliteti i krijimtarisë së tij, në përgjithësi, por më shumë lllojllojshmëria e temave, vargjeve, inspirimeve, formave e përmbajtjeve në krijimet e tij për fëmijë, në veҫanti. Nga vepra në vepër ky autor ka treguar e vazhdon të tregojë se ka një potencial të madh njohjesh, një bagazh të gjërë kulturor, human e kombëtar dhe një shpirt të thellë prej krijuesi, nga i cili shpërthen gjithë ajo dritë që ka burimin qenien e tij dhe në artin e tij. Kjo dritë, gjatë leximit të veprave të tij, përhapet fuqishëm në të gjitha anët, duke krijuar ashtu një botë të dëshirueshme , të shpirtit e të mendjes, bëhet më e fuqishme dhe më e pranueshme përmes gërshetimit të imagjinatës me relitetin; duke e kaluar atë kufirin ndarës midis tyre dhe ne kemi mundësinë të përjetojmë realitetin artistik te secili varg, te secila poezi, te secila vepër; të bëhemi pjesë e pandashme e këtij realiteti, që ushqen mendjen e bëhet shtytje për kërkime të reja.
Imagjinata dhe ballafaqimi me botën e me bukuritë dhe pasuritë e saj na shoqërojnë edhe në librin më të ri të Rrahim Sadikut, “E re kjo hare”, brenda të cilit intrigohemi nga pesha e fjalës poetike; aty na mundësohet të shpalosim ndjenja dhe fshehtësi të imagjinatës fëmijënore; na mundësohet të bashkohemi me dëshirën për ta ndjerë sa më thellë poezinë dhe të shndërrohemi në etje për të qenë edhe vet poezi. E gjitha ndodh sepse:
“Ngado shkojmë është me ne,
Kjo hare plot mrekulli,
E gjitha bërë dashuri:
Hapava tanë – rritet,
Qeshjeve tona – ndritet.”
Dhe kjo ndodh sepse:
“Kur këndojnë fëmijët
pranvera bëhet cicërimë,
vashat bëhen lule,
lulet kthehen në vasha!
Djemtë si petrita,
Bëhen një me kaltrinë!”
Dhe:
“Orët e bardha dalin nga përrallat.”
Prandaj:
“O, si qesh vogëlushja?!
Gazi përhapet lagje më lagje
I gjithë qyteti sikur gëzon me të,
Lumturia ngjitet deri në re,
Zogjtë ulen dhe e thërrasin:
Eja, eja bukuroshe,
Fluturo me ne!”
E kjo hare e ky gëzim shndërrohen në dashuri, në etje për njohje e dituri dhe zbukurojnë orët në shkollë, shëtitë në natyrë, ndërrimet e stinëve. Këtyre ndërrimeve autori na dërgon (me një peshk salmon) në Alaskë, na shoqëron me miqësi thëllazash e breshkash, na zgjon me vesë mëngjesi, na jep mjaltë në Maltë, na mundëson të njohim nga afër Gjeto Basho Mujsin, të shkojmë në Himarë e në Krujë, të bëhemi pjesë krenare e historisë dhe lumturi e të sotmës, nganjëherë dalim shëti edhe nëpër kozmos, po të lidhur me zemër e me shpirt me atdheun tonë:
“Shqipëri, kurrë e vdekshme,
Madhështi e madhështive,
Dashuria jonë e përjetshme!”
Shtrirja ndërtimore dhe puna organizuese, për formimin e libri “E re kjo hare”, nga autori, është konceptuar pa ndarje në cikle, pa shkallëzim të motiveve, pa uniformizim të poezive dhe ashtu ato na mundësojnë të udhëtojmë botës së fëmijëve, ku nuk ka kufinj midis shteteve, ku njerëzit afrohen e nuk kërkojnë shkaqe për urrejtje; ku nuk na ndarje midis popujsh, ku vlera njerëzore ngritet në pikën më të lartë; ku yjet në qiell janë largësi të arritshme e ku shkohet me mend e me dëshirë; ku kontinetet janë afër dhe sa hap e mbyll sytë mund të shkosh nga Australia në Siberi, nga poli verior në atë jugor dhe e gjitha të ndodhë krejt natyrshëm; ku leximi ushqen imagjinatën, po edhe imagjinata ushqen leximin; ku koha dhe hapësira janë në shërbim të njeriut dhe mendjes së tij krijuese. Kështu, krijimi bëhet pjesë jona, duke na ftuar edhe ne të bëhemi pjesë e krijimit e kësaj vazhdimësie plot ndërrime që e shtyn përpara dhe e freskon jetën, pra me fëmijëri:
“Ia kam marrë botës
Të gjitha bukuritë,
Duke e bërë pjesë
Të imagjinatës
Duke e futur
Midis diturive,
Duke e parë
Si mrekulli të mrekullive!”
Dhe këtyre mrekullive ne shijojmë mjaltë në Maltë; takohemi me hipopotamin në Nil, shohim krokodilët, vrapojmë me drenusha, hidhemi në Irlandë, duke lunduar lumit Amazon ne e njohim peshkun kajman, po njihemi edhe me një mbtretëreshë të vogël, shëtisim me të dëgjuar nëpër vende të bukura të botës, hyjmë në kopshtin zoologjik dhe do ta kishim pëtrfunduar shkrimin tonë me këto vargje të autorit:
“Prandaj e gjatë,
Pafundësisht e gjatë,
Mbushur përjetime
Është rruga në imagjinatë!”
