Zyba Hysa: KEMI HARRUAR TË JEMI BURRA!

TREGIM

(Bazuar në ngjarje të vërtetë)

Ishte koha, kur Ali Pashë Tepelena, kërkonte të formonte një Konfederatë Greko - Shqiptare që në Shkumbin e poshtë, por kjo u kundërshtua me forcë nga krahina e Vlorës, sidomos nga Kanina, Tragjasi, Radhima e Dukati, të cilët ruanin me fanatizëm territoret e Vlorës dhe të Myzeqesë në bashkëpunim me Kurt Beratin e nën mbështetjen e Venecias dhe Maltës, shpallën pavarësinë nga Perandoria Osmane.
Por familja Vlora qëndronte e lidhur me Perandorinë Osmane dhe me Ali Pashën e nëpërmjet kësaj familjeje, Ali Pasha realizonte qëllimet e veta, krahas reprezaljeve kundër këtyre trevave, Ali Pasha mori hak duke u rrëmbyer gratë dhe të fejuarat për t'i bërë pjesë e haremit tij.
Kjo ka qënë pjesa më e tmerrshme e asaj historie, ku shqiptarët, të nxitur, disa nga Rusia dhe Turqia, disa nga Venecja dhe Malta nuk bashkëpunonin, por luftonin njëri - tjetrin. Ata ishin bërë pa vetëdije, ushtarë të huajve dhe nën motivin shekullor të krijimit të një shteti shqiptar, hidheshin në luftë e shpallnin pavarësinë nga një, ose më shumë pushtues dhe vendosnin vartësinë nga një apo më shumë pushtues tjerë... kështu kishte vazhduar qysh kur kombi mbeti pa kokë e pa shpirt, që pas vdekjes së Skënderbeut, ndaj trupin e kombit ta ndash edhe në 100 copa, prapë njëlloj është, ai s’ndjen më dhimbje…
@@@
- Përse jeni shqetësuar komandant Duda? - U drejtua i pari i Vlorajve, pasi kryekomandanti i forcave të familjes, Dudë Meta u rehatua në kolltukun pranë tij.
- Sot mora një letër nga Pashai i Madh i Janinës, i cili kërkon me çdo kusht të turpërohen ata që e kundërshtojnë për krijimin e Konfederatës...
- E çfarë kërkon Pashai nga ne?
- Të rrëmbejmë gratë, apo të fejuarat dhe t'i dërgojmë në harem gjer të dorëzohen...
- Kjo është e lehtë fare, se s’do të bëjmë luftë, të gjejmë anën dhe i rrëmbejmë. Ti vërtet je shqiptar, por shpirtin e ke turkë përderisa i shërben një familje turke siç jam unë, i ardhur nga Konja e Turqisë për të vënë nën hudi këta kaçakë të pabindur.
- Keni të drejtë, por në venat e mia s'ka gjak të pastër shqiptar, aneja më ka thënë, se jam djali i një përdhunuesi serbë...
- E kisha vënë re egërsinë tënde me shqiptarët, por vërtet kjo të bën më të pa mëshirshëm ndaj tyre, vepro siç ka bërë babai yt me shqiptarkat...
- Unë mendoj ta fillojmë me qytezën e Tragjasin, e pikërisht me tre prijësit e tyre, Jaup e Abil Feratin dhe Delo Xhuvelin, i cilët janë krahu i djathtë i Kurt Beratit. Kam marrë vesh që Delo Xhuveli ka fejuar djalin, Kamberin qysh në djep me vazën e Pulajve të Dukatit, e pse ai ndodhet në stamboll në shërbim tek sulltani, ndaj me një gurë, vrasim dy zogj, se Kamberi e pse shërben në oborrin e sulltanit, mendjen e ka këtej dhe bashkëpunon me kundërshtarët e Pashait të Madh. Rrëmbimi i vajzës, do nxjerrë në shesh gënjeshtrën e betimit të tij, se do shërbejë përjetë sulltanit.
- Kot s’të kam vënë kryekomandant, se s'je vetëm i fortë e trim, por dhelpër e zgjuar, ndaj merr forcat e duhura dhe nisu pa humbur kohë, dërgoje vajzën në Janinë, pa e marrë vesh njeri se e kreve ti këtë punë.
Duda doli, mori më të besuarit dhe u nisën drejt Dukatit, ngado që drejtohej Dudë Meta, s'kishte gjë që e pengonte, pa dhënë asnjë shpjegim, rrëmbeu vashën, e hodhi mbi kalë duke i mbuluar kokën më një thes, sikur të ishte ndonjë qen ose mace të mos mbante mend rrugën dhe e dërguan në Janinë.
Lajmi mori dhenë, ky ishte turp i madh që ngjau në krahinë, por Delo Xhuveli ishte i plagosur në një përleshje në Kaninë me turqit, ndaj dy prijësit Ferhati, rrëmbyen armët dhe me shumë forca u nisën drejt Janinës e morën vashën, por në ndjekje nga forcat e Ali Pashës, u bë përleshje e egër në Delvinë dhe në Himarë, ku në Vishë u vra njëri nga vëllezërit Ferati, Abili, i cili kishte lënë pas vetëm një vajzë, Hanko Ferhati.
Vërtet nderi u vu në vend, por Hakoja s'mund të rrinte pa marrë hakun e babait, ndaj u vesh si burrë, fshehu armën në vend të sigurtë dhe u nis drejt Janinës, për në kështjellën e Ali Pashait.
- Dua të takoj Pashanë, - i tha ajo rojës së portës së kështjellës.
- Cili jeni ju?
- Unë vij nga Vlora, më ka dërguar beu i Vlorës... - gënjeu ajo.
Roja thirri dikë tjetër për të lajmëruar dhe pa u vonuar erdhi dhe e lejuan të hyjë, e shoqëruar nga lajmëtari, kaluan disa mure rrethues dhe më pas nëpër disa rrugica, shkuan në dhomën ku rrinte Pashai, por në një moment, Hankua u step, por kur mendoi për vdekjen e babait, eci me hap të sigurtë drejt tij, u përkul me dorë në zemër dhe e përshëndeti.
Pashai vetëm aqsa lëvizi pak nga kolltuku i florinjtë, cigarishten e gjatë nuk e hoqi nga buzët, por e thithi fort dhe duke e shikuar drejt në sy, priti atë çka do të rrëfente luftëtari i ardhur nga Vlora, por ajo vështroi nga shoqëruesi, për t'i lënë të kuptojë që duhet të ishin vetëm. Atëherë Pashai, largoi cigarishten dhe e vendosi në tavllën që kishte në tryezën përballë dhe urdhëroi rojën të largohet.
- Pasha i Madh, kam ardhur nga qyteza e Tragjasit të marr hak për vrasjen e babait nga ushtarët tuaj...
- Cili jeni ju që kërkoni të merrni hak dhe ku, këtu në kështjellën time?
- Unë jamë Hanko Ferati, vajza e Abil Feratit! - Tha ajo duke hoqur kësulën dhe u derdhën tufa trëndeline mbi supe.
Pashai ngriu për një moment, por ajo nxorri nga mesgjinjtë e saj koburen dhe e drejtoi, por mbrenda çastit u hap dera dhe dy roje e mbërthyen për duarsh dhe koburja ra për tokë.
- Ju mund të më vrisni, ashtu siç vratë edhe babanë, por dua të them, o Pasha i Madh, se me veprimet që bën, dukesh një njeri shumë i vogël, ne, shqiptarët, nuk e kemi traditë të rrëmbejmë gratë e tjerëve, këtë e bëjnë vetëm pushtuesit. Nëse ju keni gjak shqiptari, duhet të heqësh dorë nga rrëmbimi i grave e vajzave e mbyllja e tyre në harem, kam dëgjuar nga pleqtë, se as një shqiptar s'e ka pasur këtë ves të turpshëm, ju keni marrë veset e pushtuesit. Në vend të gjejmë mbrojtje tek ju, jeni shndërruar më keq se turqit. Ndaj kam ardhur të jap jetën time, për të marrë hak ndaj vrasjes së babait dhe t'u them, ju, Pasha i Madh, të mos marrësh fytyrën e pushtuesit, se je shqiptar! Nuk ke lënë masakër pa bërë ndaj nesh, për të nënshtruar, por kjo është mbi të gjitha masakrat, hiq dorë nga ky akt i shëmtuar, ndryshe do të shkulet gjithë Vlora e Myzeqeja dhe do të vijë të luftojë kundër jush!
- Lëshojeni! - Urdhëroi Pashai.
- Le të vinë kush të dojë të ndeshet me mua, le të vdes duke luftuar, që të bindesh Pasha, se femrat shqiptare nuk janë për harem, ato janë për të lindur e rritur fëmijë, por edhe për të luftuar, ndaj vetëm këtë gjë të shëmtuar të mos e bëni më! - Tha ajo pa u dridhur qerpiku, - të mos vritem më trimat për të mbrojtur gratë nga ju, ashtu siç u vra babai im, por për të mbrojtur vatanin nga pushtuesit!
Pashai u ndje vërtet ngushtë, ajo po i ngacmonte një plagë që i kishte sjellë shumë dhimbje e pse në pamje të parë, mendohet që haremi mbahet thjesht për qejf, ndaj qëndroi pak dhe duke mos ditur ç’përgjigje të jepte u tha rojeve të dilnin jashtë, ndërsa vajzës i tha të ulej në shiltenë përballë tij, por ajo qëndroi pa lëvizur në këmbë duke e shikuar me përçmim.
- Në radhë të parë, mos u shqetëso, se babait tënd do t'i bëj një varr madhështor dhe do e shpall shenjtor dhe ty do të jap prona sa të duash...
- Unë nuk e shkëmbej gjakun e babait me pasuri, Pasha i Madh, kërkoj ato që të thashë, të shpëtojnë gjithë gratë nga haremi, nga ky turp i madh, i cili të jep fytyrën e një turku e pse je shqiptar!
- Qetësohu… gjërat do të bëhen me radhë, le të varrosim babanë tënd dhe të vijnë përfaqësues të bisedojmë për bashkëpunim mes nesh si shqiptarë.
Një njeri që krimin dhe masakrën e kishte moton e tij, qysh kur kishte qënë kaçak e gjer tani që mjekra ishte zbardhur e ishte bërë Pasha i Madh, kurrë s'kishte arsyetuar përpara çdo gjëje, vetëm të realizonte synimet e tij, por shfaqja e Hankos e veshur si burrë, e vuri në mendime.
Forca e fjalës së femrës është më të madhe se forca e gjyleve të topave, kur ajo flet me guxim, pa përfillur vdekjen e s'ka njeri, sado i madh qoftë, të mos qëndrojë e të dëgjojë, ndaj Ali Pasha për herë të parë mendoi se para tij s’ishte thjesht një femër, me të cilën do shfrynte epshet e tij kafshërore, por një grua e zgjuar dhe trime, ndaj u trondit e për të mbledhur veten, i ra tavolinës me cigarishten dhe hyri roja.
- Merreni vajzën dhe dërgojeni tek dhoma e të ftuarve, jepini për të ngrënë, të mos i preket asnjë fije floku dhe të mos i mungojë asgjë…

Në kështjellën e Janinës vërtet vajzës nuk i mungoi asgjë, veç kur po e lanin dy gra, mendoi se mos e dërgonin në harem, por ato e qetësuan se do të ishte jashtë haremit nën kujdesin e vazhdueshëm të tyre. Ikën dy gratë dhe erdhën dy tjera me tabaka në duar dhe shtruan sofrën me gjithë të mirat dhe sa koha Hankua hante, ato rrinin në këmbë. Më pas ikën ato dhe erdhën prapë dy tjera, të cilat e lanë e veshën me rroba të mëndafshta dhe shtruan shtratin për të fjetur…
Hankua ishte ngritur herët dhe po priste të hynte në derë ndonjë grua që ta pyeste për Pashanë, por ato hynin dy nga dy duke kryer shërbimet e rastit dhe asnjë fjalë s'i thanë. Kështu kaluan disa ditë, saqë ajo s'ishte në gjendje të kuptonte sa ditë kishin shkuar. E pse ajo trajtohej si një mbretëreshë (edhe flokët i krihnin gratë, edhe rrobat ia hiqnin e vishnin ato...) ajo u ndje e burgosur dhe priste nga çasti në çast se çfarë do të ndodhte, gjer më në fund erdhi një grua, e cila për nga veshja, dukej se ishte e rëndësishme në kështjellë, por edhe rrobat që i vishnin Hankos, ishin për një grua të këtij rangu.
- Ju kërkon Pashai... - foli gruaja dhe priti në këmbë pa tendosur aspak mimikën e fytyrës që ajo të lexonte diçka të mirë, apo të keqe.
- Pse më kanë mbajtur gjethe këto ditë të mbyllur? - Pyeti ajo, por gruaja as lëvizi buzët, i futi krahun dhe dolën nga dhoma, kaluan korridorin e gjatë dhe kthyen për nga vendi i Pashait dhe sapo hyri mbrenda, vuri re se Pashai s'ishte vetëm.
Shtati i lartë si selvi, fustani i gjatë gjer në fund të këmbëve ia tregonte linjat e trupit si të skalitura me daltë, me një gjoks në shpërthim, belin që mund ta pushtoje me dy duar e jo me dy krahë, ndërsa flokët me onde - onde të derdhura mbi sype lëshonin tinguj magjikë, sa herë ajo hidhte hapat drejt tyre e të gjithë u ngritën në këmbë, ndërsa Pashai lëvizi pak nga kolltuku duke vënë cigarishten në tavull, kur Hankua u përkul, përshëndeti Pashanë dhe qëndroi si statujë në këmbë për të dëgjuar fjalët e tij.
- Këta janë të besuarit e mi, zgjidh njërin prej tyre dhe unë do të bëj dasmë të tundet kështjella, - tha Pashai, pa e pyetur se si ishte ndjerë ajo në kështjellë.
- Pasha i Madh, unë s'kam ardhur këtu të gjej burrë, por të marr hak për babanë dhe të them që të heqësh dorë nga rrëmbimi i vashave...
- Gjithë këto ditë kam menduar t'a shpërbëj haremin dhe do ta mbyll atë, se më ka sjellë shumë ngatërresa edhe me djemtë e mi, se ne shqiptarët, edhe kërkojmë traditat edhe prishim tradita e kështu në vend të përparojmë shkatërrojmë veten. Ju më bëtë një nder të madh, guximi juaj e kalon guximin tim përmes forcës së armës, ndaj mendo se jam babai juaj dhe një baba kujdeset për vajzën e tij, zgjidh njërin nga vezirët që janë këtu...
Ajo as që i vështroi ata, por u përgjigj shpejt e shpejt:
- Pasha i Madh, të falënderoj për çka thoni, por unë nuk largohem nga qyteza ime, nga Tragjasi i babait, se ai mua më ka djalë dhe vajzë dhe po u largova unë, shuhet ajo derë...
Pashai ra në mendime për pak kohë dhe foli:
- Babai juaj ka pasur një mik nga Gjirokastra, Mahmut Hoxha quhet, të cilin e kam mbyllur me burg të përjetshëm në bodrumet e kështjellës, është mësues, për hadrin tuaj dhe të gjakut të babait, unë do e nxjerr nga burgu dhe të vijë në Tragjas për të mbajtur derën e babait hapur, të rroni e të trashëgoni brez pas brezi. Dasmën e keni dhuratë nga unë, si edhe mjaft dhurata tjera...
Mahmut Hoxhën ajo e njihte mirë, ai ishte si i shtëpisë dhe vendimi i saj për t’u martuar me të, do t'i shpëtonte jetën, ndaj pa u menduar gjatë tha:
- Po, pranoj, por kërkoj edhe trupin e babait ta dërgoj në Tragjas.
- Babait tuaj i është bërë një varr madhështor këto ditë dhe kur të t’përcjellin kështjellarët e mi, do të shkoni ta shikoni varrin e tij në Vishë të Himarës, - tha Pashai dhe mbylli bisedën.
Gruaja që e solli, e mori dhe e dërgoi përsëri në dhomën e saj dhe doli, ndërsa Hankua filloi të grindet me veten: "Thua vërtet ishin të vërteta ato që tha Pashai, apo përgatiste ndonjë pabesi tjetër?
E çuditëshme! Ndodh që mes stuhisë, çahen retë dhe del dielli, por një diell gënjeshtar, se përsëri zhduket e fillon rrebeshi, ne quajmë diellim mashtrues, por fajin e kanë retë, mos vallë kështu ndodh edhe me shqiptarët, mos janë “retë” e botës që pengojnë ngrohtësinë e fjalës mes tyre? Por si vallë shqiptarët s'shtrohen në bisedime, ashtu siç veproi me të Pashai, mos vallë gratë janë më të arësyeshme se burrat, Teuta, Argjiroja, Rugjina... e sa e sa gra shqiptare kanë bërë histori me fjalë e me shpatë…”
Ajo ditë vazhdoi si ditët e tjera, me përkujdesjet e një mbretëreshe, por në buzëmbrëmje, dhoma u mbush me gra që sillnin dhuratë pas dhurate, në fund, dy gra e zhveshen, e lanë dhe i ndërruan veshjen, aqsa u habit se po i vishnin rroba nusërie dhe e zbukuruan me lloj - lloj varsesh e byzylykësh, atëherë shqetësimi kapërceu kufijtë. Mendoi se gjithë kjo ishte lojë e Pashait dhe do përfundonte në shtratin e tij dhe do të bëhej pjesë e haremit.
- Pse më vishni kështu? – Pyeti ajo e shqetësuar, por asnjëra s'filste, thua se ishin memece dhe befas u larguan të gjitha dhe ajo mbeti në këmbë si e ngrirë dhe i dukej vetja si në ëndërr. Ku u nis e ku përfundoi...
U hap dera dhe ajo u drodh, erdhi gruaja "kapedane" dhe i tha që do të shkonin tek Pashai.
Shqetësimi kapërceu kufijtë, tek Pashai në këtë orë të mbrëmjes, ishte e çuditëshme, ndaj e vetmja gjë që mendoi qe, se do përfundonte në shtratin e Pashait dhe kundërshtoi, por gruaja e mbërtheu për krahu dhe dolën.
Ishte e para herë që doli nga dhoma natën, kur morën drejtimin për nga vendi ku priste Pashai, u qetësua pak, se u sigurua që s'do e shpinin në dhomën e tij të gjumit, kur hynë brenda, përveç Pashait, ishin edhe dy burra, njërin prej tyre, kur u afrua e njohu, ishte Mahmuti dhe nëpër shtatin e saj kaluan drithma e mezi qëndroi në këmbë, brenda çastit u shndërrua femër, donte t'i hidhej në krahë nga ngazëllimi, por zëri i Pashait e solli në vete.
- Mbase për herë të parë, e mbajta fjalën... kjo tregon se po plakem, ka ardhur koha të bëj edhe mirësi... njeriu shpesh pushtohet nga tahmaja dhe inati e kur bëhen bashkë të dyja këto, verbohet arësyeja dhe dashje, pa dashje kryen veprime nga më të egrat, njëriu pa logjikë, shndërrohet në përbindësh. Ju më dhatë një mësim të madh: të respektojmë nënën, gruan, vajzën tonë, në radhë të parë duhet të respektojmë gruan, vajzën, nënën e tjerëve, të gjitha gratë janë krijesa të Perëndisë që kërkojnë mbrojtjen e burrave. Ne kemi harruar të jemi burra! - Tha ai dhe u ngrit nga kolltuku i argjentë dhe shkoi pranë Mahmutit, i mori dorën dhe e bashkoi me dorën e vashës.
Hoxha që ishte duke kënduar qitapin, u ngrit në këmbë dhe tha:
- Tani u shpall burrë dhe grua!
- Të trashëgohi! - Uroi Pashai.
Atë natë kështjella gjëmoi nga dasma, një dasmë e veçantë, që do pasonte me bashkëpunimin e trevave, por "retë" e botës errësonin qiellin dhe dielli s’ngrohte e kohë pas kohe shpërthenin stuhitë dhe kur shqiptarët u mësuan me stuhitë shkrepi rrufeja dhe vrau Pashanë e Janinës me histori nga më të çuditëshmet, jashtë limiteve të terrorit dhe të kontributit në dobi të Kombit…
Dhe sot kënga këndohet:
“Koka në Stamboll, trupi në Janinë…”
Ndërsa vetë shqiptarët, s’dinë ku kanë shtëpinë…

Rezultati i konkursit letrar të LKSHM dhe poezitë e shpërblyera

       Komisioni vlersues i konkursit letrar të të LKSHM për vitin 2017 në përbërje të z. Haxhi Muhaxheri (kryetar) dhe të dy anëtarëve tjerë, znj. Zejnepe Alili Rexhepi dhe z.Fran Tanushi, mori në shqyrtim 70 poezi që kishin arritur përmes postës elektronike. 
      Me qenë se tri poezi ishin derguar nga dy herë, mbeten për tu lexuar nga juria gjithësej 67 poezi.
      Pas leximit të poezive, anëtart e jurisë kishin berë përzgjedhjen e tyre. Fillimisht, në rrethin e ngushtë kanë zën vend këto poezi:

• Ëndërra e fundit e Ali Podrimjes / Shifra: „Ndjesë, apo versioni i një poezia që e filluam në Artë“
• Në valse t'panisur këngësh do t'më gjesh / Shifra "24"
• Bukuri e egër / Shifra "Ilaçet"
• Kulla e Martinit, pa kenë / Shifra "21"
• Rendjeve… / Shifra "22222"

      Por, pasi organizatori e kishte vedosur si rregull që çmimet duhet te shkonin vetem për ata që ishi pjesëmarrës në Festivalin Poetik, athere juria la qenë e shtrënguar që të ketë edhe poezi tjera rezervë, në mënyrë se në qoftë se nga pëzgjedhja e parë mungonin autoret, duhet të futeshin poezi tjera në konkurim.
      Ky rregull i paracaktuar ka qenë shkaku i bisedave të gjata ndërmjet kryetarit të jurisë dhe organizatorit. Por përkunder faktit që kryetari i jurisë ka kërkuar disa herë që organizatori të heq dorë nga kushti i paracaktuar dhe të vlersoheshin poezitë pa domosdoshmërinë e pjesmarrjës së autorëve në festival, kërkesa e tij nuk është pranuar. Dhe ky ka qenë shkaku (për arsye se nuk ishin prezent autoret) pse janë larguar nga pëzgjedhja e parë tri poezi, për tu futur tri poezi tjera nga përgjedhja e dytë që kishim bërë. Mëpastaj, juria shpalli rezultatin e konkursit dhe bëri publik titujt e poezive fituese.
Kësisoj, rezultati final i shpallur nga juria e konkursit letrar të LKSHM për vitin 2017 ishte ky:




1. Çmimi "Pena e artë - Martin Camaj 2017"

Bujar Salihu

Bujar SALIHU

Ëndërra e fundit e Ali Podrimjes

Lumin s’e takon në Paris
As Parisi nuk është ai farë vendi ku nuk vdiset

Pse s’erdhe atë mbrëmje mbi re të përhumbura
Ta lexosh poezinë e fundit në Ishullin Albania

Mbi pullazin pezull, rënduar hamendjesh,
Beteja jonë është më pak se një kërcim…

Nëse rastësisht ke me taku Arbëreshin tënd të vjetër
Mos i fol për Kopen, as Ujkun e ri të Alpeve

Provo t’ia rrëfesh, pa lot në sy, si Burrat, shtatë plagë të Vogëlushit…
Ta imagjinoj edhe ai i shkreti, si do të dukej në vjeshtë të 2017 Lum Lumi

Mos u shkund më si Plepi, Maestro
Ta vëje s’paku një bemol, në vargun me degë të thyer,

Fundja, një shenjë Sibilash mbi dritën e lënë ndezur
Ke mund ta vësh, Ali Podrimja

Po, ti je pa ditën tënde të vdekjes, si ai Uji i madh
Që ikën nën shtatë harqe urash…

Kur e more Parisin, veç Ulpiana nuk të pa
Po a nuk ishte ëndërra jote e fundit në Shkup me ra...
_____
Shifra: „Ndjesë, apo versioni i një poezia që e filluam në Artë“





2. Çmimi "Nëntori Historik 2017"


Arif MOLLIQI

Arif Molliqi

Bukuri e egër

fqinja  ime është zonjë e rëndë
çdo ditë
i pi ilaçe kundër depresionit
dhe digjet nga zjarrmi e trupit
për dreq ajo edhe sot është e bukur
më atë pamjen e çuditshme
me vitet e vjetruara që s´i plaken dot
më një buzëqeshje që ka lezet
e tani
o zot, sa herë flet fqinja ime
mes tjerave thotë:
shtirëm e gëzuar kur jam e trishtuar
kur me vjen një orgazme e rrejshme
shtirëm se po e jetoj përsëri rininë
dhe bie përtokë si gjethe e vjeshtës
kur vjen një erë e nxehtë
e sa ora e m´i thanë fletët
e m´i ndal lojërat që mundohem t´i luaj

e di
se kur diçka e egër ulurin në mua
kuptoj se janë kthyer zogjtë nga Ballkani
janë futur brenda kurmit tim
duke më shpëtuar nga zjarrmi
nga rrufetë që vijnë  për së kthjelltë
dhe për pak m´i trembin dhimbjet
që ulërijnë në shtratin tim...
fqinja  ime është një zonjë e rendë
ajo çdo ditë
i pi ilaçe kundër depresionit
_____
Shifra "Ilaçet"





3. "Shpërblimi Vjetor i LKSHM 2017"


Anton MARKU

Anton Marku

Ikja e boemit

Vesë e hershme
Erërave të majit
Kajsitë e verdha lëkund
Shiu ra
Askush nuk e pa
Pos detit
Nën hijen e lajthive
Ndaloi një boem
Jetës i ngriti dolli
Për të fundit herë
Për dashuri
Kishte vënë në lojë gjithçka
Derisa asgjë më nuk i teproi
Nga vetja
Kohës së tij i rrëshqiti lëkura
Rrrugët i’u ngatërruan
Nën këmbë
Në orën e pikut
Gjurmëve të së djeshmes
U mori erë nga pas
Kokën e vuri mes duarve
Sytë i mbuloi
Me gjethe të lagura
Nata ja pau lotin
Para se të ikte
Pas mbeti
Një zë
Që ende bredh
Ujërave
_____
Shifra "Malli"





4. Çmimi "Kongresi i Manastirit 2017"


Bardha MANCE

Bardha Mance

Botë hijesh 

Sa shumë hije në këtë botë
Silueta të trishta që tundojnë shpirtëra
Të vijnë vërdallë me valle të shfrenuara
Aty ku gjejnë portë dlirësie hapur
Hedhin hapin e çmëndur dhe vallen e egër
Deri në paradhomat e zemrave ulërijnë
Mbështjellin pabesisht çdo gjë me vello ironie
Dhe nënqeshen me të mirën
Shkelmojnë ankthshëm
Çdo ind dhe neuron mendor
Me instikte përbindëshash
Pa  formë e përmbajtje
Të duket gjithçka si marrëzi
Paralojë  e stërkequr
Lëshojnë jehona ogurzeza
Më kot mundohesh t’i prekësh
Pak mirësi t’ua ndalë shfrenimin
Ato janë hije
Që nuk kanë përmasë tjetër
Vetëm një shtrirje zie
A thua hijet 
Të jenë banorë të botes?
_____
Shifra "B177M"





5. "Shpërblimi i Festivalit 2017"

Miradie MALIQI

Miradie Maliqi

Manifest për gruan

Deri sa i shkruaj këto vargje për ty dhe për vete,
le të këndojnë zogjtë që i ngroha në kohën e ngricave të egra.
Dhe ja...
Ky zë i natës së trembur kërkon të bëhet krahë zogu,
që çalon si çdo grua  para fatit
Ah ti... 
Që djeg shpirtin për çdo gjeth të këputur, për çdo ndarje, 
dhe pikën e shpresës në krahë të erës.
Mban mbi supe dhimbjet e botës, 
e qëndron e përkulur para fatit.
As lumë të mbyt,as Mal  të gjunjëzon
Vetëm dashuria të mposhti!
Po ç’është për ty  një krah,një dritë syri
Ç’është që dogje ca pranvera,ca burime,ca korrje,
që nuk do të kthehen kurrë?
E qan kur dyshimi  mer në krahë, Njeriun tënd.
Heshtas në maja të gishtërinjve kapërcen pragun e lotëve
e përkulesh mbi gurin e betimeve të lashta, 
mbuluar me Yje të lagura nate
Gjithnjë pa përfillshëm lakon kokën ndaj urrejtjes, 
kur të xhveshin si fajin e jo si gruan.
Futesh natyrshëm në të gjitha këngët e etjes për jetën
E asnjë këngë e denjë për ty
Ti je kënga vetë,në vargun e poetit.
E poeti për një natë,të dashuron dy shekuj
_____
Shifra "Gjysma"

Gruaja, Matematika, Seksi...

Seksi e vesh apo e zhvesh një grua?

Ideja të shkruaja mbi këtë temë më lindi nga personazhi femër i njërit nga tregimeve që po shkruaj. Gruaja nga e ndrojtur në seks fillon kërkon nga vetja, për të qënë zotëruese ndaj partnerit të saj, të cilin rrezikon ta humbë vetëm për këtë arsye.
Arsyeja tjetër që më tundoj të shkruaj mbi këtë temë është edhe një mentalitet midis përshkrimeve nga autori mashkull dhe autorja femër. Nëse nisemi nga koha, autorët meshkuj janë gjithmonë mbizotërues ndaj temave që trajtojnë mbi përshkrimin ndaj seksit, autoret femra janë më pak të guximshme, sepse paragjykimi është i dukshëm dhe reagimet, frika prej tyre e step një autore.
Seksi është erotikë, nëse përshkruhet nëpërmjet erotikës, gjuhës të saj natyrisht që jepet, shfaqet nëpërmjet bukurisë dhe përcillet tek lexuesi këndshëm. Gjuha e të shkruarit do i përshtatet mjedisit, njerëzve që e flasin? Nga studimet mbi seksin, të bërit dashuri ka një të përbashkët, meshkujve ju pëlqen që partnerja e tyre të flas me një fjalor “ të pistë”, kjo është një faktor që tërheqjen seksuale e shton dhe rrit adrenalinën në çift.
Një arsye tjetër është se fjala “seks”  më është dukur tabu si fjalë,kam qënë e pavendosur brenda vetes nëse duhet të shkruaj tregime të kësaj natyre, pra erotike dhe sa do gjykohem nga lexuesi. Kështu pavarsisht stilit tim të të shkruarit, një pjesë e imja përfshihet me romantizmin tim të ushqyer edhe nga librat klasikë. Më pëlqen të them: Bëra dashuri, ndoshta nga bindja ime që vetëm në dashuri dy trupa të dashuruar mund të jenë në delirin e kënaqësisë dhe arrijnë të gjitha etapat e të bërit dashuri. Pikërisht ky mendim vesh një grua dhe nuk e lejon të shoh përtej murit , i cili e izolon pas vitesh.
Romantizëm apo seks?
Sytë. janë elementi i parë që përcaktojnë tërheqjen, sepse sytë shprehin pastërtinë që ndjen dhe përcakton dëshirën për të qënë me personin e dëshiruar, për të ndjerë përqafimin, prekja e dytë e rëndësishme. Në përqafimin e partnerit marrim çfarë ndjesija jonë ka në ato momente. Na ka zhveshur syri dhe përqafimi, përjetojmë edhe pse trupi ynë është i veshur.
Puthja është aq e dëshiruar, e ëmbël sa humbasim tek mbyllim sytë dhe biem në delirin e dashurisë.
Puthjet të cilat ne gratë i duam aq shumë na zhveshin, na heqin ndrojen dhe na bëjnë të shprehim emocionin tonë për të shkuar më tej me partnerin. Është hap që na tregon se rruga e bukur e të bërit dashuri, seks është e çelur.
Mjedisi, nuk është dhoma, krevati ai që na tundon, por liria që duan dy partnerët për të qënë vetëm, vetëm dhe për të provuar çfarë kërkon rritja e energjisë së dy trupave të tyre. Kjo energji kalon në këmbim mes njëri tjetrit duke arritur pikën më të dëshiruar nga të dy partnerët pas seksit, ky është kulmi i cili trasmetohet në fytyrë dhe sytë e tyre dhe tregon nëse aty vazhdon lidhja e fortë.
Hyra në internet dhe lundrova mbi shkrimet që përcaktojnë jetëgjatësinë e një çifti dhe mbajtjen e pasionit mes tyre gjithmonë në ritëm. Thonë që pasioni shuhet me vitet dhe frika sidomos e gruas që humbet vëmendjen nga partneri i saj rritet.
Pse ka frikë një grua në raport me seksin?
Ka frikë se informacionin dhe përgatitjen e trupit të saj e mban të izoluar nga njohjet dhe njohuritë mbi lojën e seksit. Vitet kalojnë dhe në vend të zhvishet dhe të mos ketë ndrojë për si ndihet dhe çfarë do nga partneri i saj, vishet, vishet dhe paragjykon veten, aq më tepër në çfarë syri e sheh partneri.
Brezi ynë gjithmonë është paragjykuar nga një fjalë: Turp.
Turp sepse nuk duhet gruaja të jetë e para, por ajo ta ndjekë partnerin, në çfarë ai kërkon.
Gruaja ka instiktin e ndrojes, sepse mendon se paragjykohet nga partneri dhe lind një xhelozi e tij, ku ajo i ka mësuar lojrat e seksit. Kjo platitje, mos guxim shuhet vetëm duke biseduar të dy dhe provojnë lojrat, të cilat i japin lidhjes edhe më bukuri. Nga studimet e kryera mbi mardhëniet në çift, mes partnerëve, kjo bukuri zgjat 48 orë, reflektohet dhe pëlqimi për të qënë bashkë forcohet.
Tek ne, tabu, e paprekshmja në dukje mbi seksin, mbulohet jo vetëm vishet, mbulohet deri në fyt si me batanije.
Çfarë rrezikojmë ne gratë nëse nuk zhvishemi nga mentaliteti mbi seksin? Largimin e partnerit tonë, sepse dhe nga ana e partnerit është, ekziston frika nëse duhet me partneren time të kryej lojra të çmendura seksuale.
E para dhe më e rëndësishmja është seksi, loja e seksit.Kjo fjalë kaq tabu dhe kur thuhet, përmendet, shkruhet nga një grua që ka kaluar të dyzetat është për brezin si ne u rritëm një lule mos më prek. Pikërisht nga studimet e kryera përgjigjia është më pozitivja, kjo është mosha më ideale që mardhëniet seksuale kanë kulminacionin e tyre. Siguria dhe besimi mbi çfarë jemi pas një eksperience të gjatë na jep fuqinë seksuale dhe tërheqjen ndaj partnerit më shumë.
Për pikat erogjene tek një mashkull, të cilat rritin edhe më shumë dëshirën seksuale gjatë aktit, të të  bërit dashuri, seks kemi mundësinë të lundrojmë në internet dhe marrim informacionin. Jemi në kohë, ta shfrytëzojmë!



Përtej lakuriqësisë së saj, një tjetër grua

Ajo guxoj të realizonte këto foto. Janë ditët kur ne ishim bashkë. Ky moment është dita e fundit që u takuam. Një ditë e ngrohtë nëntori, megjithëse vjeshtë. Kishim të njëjtin vend ku takoheshim dhe shëtisnim. Ecnim dhe tregonim ngjarjet e ditës të njëri - tjetrit. Secili donte të fliste, tregonte si e kish kaluar ditën dhe në pauza të shkurtra këmbenim puthjet. Ne ishim dy njerëz që nga jeta kishim marr dhe përjetuar " dashuritë", dy njerëz që takoheshim për të këmbyer ndjenjat, emocionin që plotëson dëshirat seksuale. Tani që po të tregoj, mund të shprehem se ndiheshim mirë kur ishim bashkë. Në jetë bëjmë zgjedhje, marrëveshje. Kështu ishim ne, një zgjedhje, një marrëveshje.
Sa herë të tha të dua? Apo ju i shprehët këtë emocion? - e pyeta.
Një mbrëmje tek shëtisnim në rrugët e qeta të qytetit, më tha: Të kam thënë që të dua, më pas më puthi në buzë mbi dhjetë herë. Vetëm atë natë ndodhi. Unë asnjëherë. E dija që një ditë do ikte, do largohej. Trupin e saj nuk do ta prekja, përkëdhelja. Kam mësuar të jem praktik në lidhjet. Përtej lakuriqësisë së saj, admiroja qënësinë e saj, gruan.
Lenë gjurmë lidhjet e kësaj natyre? - e vazhdova bisedën.
Ne burrat, por edhe ju gratë, harroni, pra harrojmë. Erdhët ju që më kthyet në kohë, kjo foto. Në të kundërtën asgjë nuk do kujtoja. Ditët rrjedhin kaq shpejt sa ti duhet të shijosh jetën tënde, pa përmallime. Duart e mia do prekin lakuriqësinë e një tjetër gruaje, duhet të jetosh me emocionin dhe ndjenjën që një plotësim dëshirash seksuale të fal. Asnjë burrë apo grua nuk mund të pohoj të kundërtën ndaj kësaj të vërtete. Duam të jetojmë shëndetshëm dhe një nga pikat më kryesore të të qënit i shëndetshëm është raporti i marrdhënieve seksuale të jetë sa më aktiv. Unë jam praktik si e përmenda më lart. Kështu jeta vazhdon, dëshpërimet si hyjnë kujt në punë.  As juve. Meqë jemi në këtë bisedë po ju pyes: - Jeni e lumtur?
Natyrisht jam e lumtur, sepse e marr çdo ditë dashurinë. Po ju jeni i lumtur? - iu përgjigja me pyetje.
Lumturia është fjalë që veçon gjendjen e zakonshme nga gjendja më emocionuese. Pas një momenti kur bëjmë dashuri ne jemi të lumtur, e kemi kënaqur trupin tonë, i kemi plotësuar ndjesitë që e karakterizojnë kur ngacmohet truri. Në fund të fundit truri dhe ndjenjat realizojnë reaksionin zinxhir. Edhe nën kostumet e zyrtarëve më të lartë dhe në dukje serioz vidhet dhe përvidhet kjo dëshirë lumturie seksuale. Fasada fsheh qënien njerëzore. Edhe kjo grua në foto këmbeu me mua lumturi plotësimi dëshirash seksuale dhe emocion. Ju interesoheni për jetën e saj, doni të dini të pathënat e jetës që ka kaluar. Vet jeta që ajo kaloj deri sa unë isha me të dhe më tregonte ishte një aventurë e rrezikshme. Mundohesha ta kuptoja ndonjëherë po aq më dukej e pamundur të jetoje me kushtet e saj. Nejse, nejse, e njoha edhe unë kam çfarë kujtoj. Shpesh të kam pyetur: - Ku jeton ajo dhe nuk më keni kthyer përgjigje. E kam një fije të drejte ta di ku jeton.
 Sa rëndësi ka kjo për ju? - e pyeta.
Thjesht për bisedë. Sido të jetë, pavarsisht ku jeton, i takon tjetër kohe. Unë e kisha harruar. Dhe ajo më ka harruar. Jeta vazhdon.



Pse matematika është kaq seksi?

Kjo është pyetja që Profesori i Matematikës, Cédric Villani shtron në takimet e Tij me auditore Profesorësh dhe studentësh si dhe njerëz që jetojnë në të përditshmen me Matematikën.

Matematika është seksi, sepse ajo të tërheq në botën e saj të numrave, shprehjeve, ekuacioneve dhe integraleve deri tek shkalla më e lartë e saj me ekuacione diferenciale, integrale të shumëfishta etj.

Një matematikë seksi di si të të bëj për vete kur ti fillon ta prekësh botën e saj. Ashtu si seksi që ti duhet ta njohësh trupin e partnerit si aq mirë njeh trupin tënd në të njëjtën mënyrë ti prek çdo numër, shenjë, simbol, lidhëz logjike, të panjohur, shkronjë, shprehje, ekuacion deri sa hap pas hapi ti takon pikën kulminante, arrin ekstazën.

Seksi është emocion, ndjesi, pasion, rigjenerim, po kështu është edhe Matematika.

Matematika di të të josh, në çdo lagje të Botës së Madhe që na rrethon, kur ecën Matematika të gjithë kthejnë kokën. Ajo ka një vështrim të butë, një buzëqeshje të ëmbël, me një bukuri, sharm të lindur, me veprimet dhe nazet e saj ajo të fton ta ndjekësh, askush deri më sot nuk ka guxuar ta refuzoj.

Matematika është kaq seksi, sepse ajo të zhbiron, por ti nuk mundesh ta zhbirosh atë.
Ka intuitë, inteligjencë, ka qëndrim të ftohtë, indiferent që të çmmend dhe po aq e zjarrtë, përvëluese.

Të gjithë dashurohen me të por ajo përzgjedh.

Të jesh mik i saj, i dashur, duhet të njohësh mirë kodet  për ta zbërthyer.

Nuk është mendjelehtë. Ajo ka dashnorë të përjetshëm që nga lashtësia deri në ditët e sotme.

Të jetosh me Matematikën duhet durim mbi të gjitha pasion, pasion, pasion.
Ajo luan me durimin tënd, ajo të fton në lojën e saj, lojë e cila kalon edhe vite dhe nuk mund ta fitosh, madje humbet në labirinth, bie në kurth si Matematika di.

Partnerët, të dashurit i ka nga gjithë fushat e shkencës ekzakte dhe shoqërore, janë ata që e ndjekin në jetën e saj.

Seksi dhe Matematika janë me shenjë barazimi.
Çdo numër është, shpreh një simbol, një kuptim. Infiniti, i shtrirë në hapësirë, i vazhdueshëm, i pafundëm. Derivati, integrali me simbolikat e tyre dhe funksionet që mbajnë brenda vetes, ekuacionet, shprehjet të gjitha lidhen me proçesin jetësor si seksi.

Matematika është tabu, si seksi.

Matematika është notë, shkallë muzikore, tingull që jo të gjithë mund ta kthejnë në melodi, është art që jo të gjithë mund ta hedhin në telajo, është poezi që jo të gjithë mund ta shkruajnë, është pikë që ka lëvizjen e saj mbi trup që të eksiton, ashtu si trupi i një femre.Është e panjohura e mijëvjeçarëve që shkruhet në libra e libra e libra, flitet për të, si për seksin flasin.

Mister Seksi, Mister Matematika?

Na ftojnë në botën e tyre të përfolur herë heshturazi, herë me shpërthime vullkanike dhe bota merr Zhvillim.

Seksi dhe Matematika preken, ndjehen, japin emocion, përjetohen dhe Bota në këto momente merr Muzikalitet.

Muzikë, Poezi, Tablo, Hapësirë, Matematikë, Seks.

Pse ia kanë frikën hoxhallarët flamurit kuq e zi?

Nga: Gani MEHMETAJ

1.

Para festës së flamurit një pjesë e xhamive në Kosovë, në Shqipëri e në Maqedoni ziejnë nga tërbimi i hoxhallarëve të cilët shkumëzojnë kundër shpalljes së shtetit shqiptar, duke mos e thënë asnjë fjalë të keqe për pushtimin e territoreve etnike nga Serbia e Mali i Zi. Vajtojnë me përulësinë e pjata lëpirësit pse u dëbua Turqia, ndërsa nuk u del asnjë ofshamë  a psherëtimë pse nuk u bë shteti shqiptar ashtu si duhej të bëhej, në tërë hapësirën shqiptare. Një hoxhë agresiv i Shkodrës e vë në ballë të xhamisë vulën e sulltanit gjakatar që vrau mijëra arbëror. S'ka zog shqiptari a pushtetari që mund t'ia heq këtë shëmti. Apo nuk duan, sepse dikush ua ka shkel bishtin më këmbë? Ajo që bëri hoxha me mentalitet anadollaku, është njëjtë sikur në xhami të Kosovës të vihej fotografia e Millosheviçit, vrasësit tjetër të shqiptarëve. Hoxhës së  Shkodrës feja e tij ia ndalon të vë portrete të Sulltanit gjakatar, ndryshe do ta bënte.

Po në Shkodër dy-tre ditë para përvjetorit të pavarësisë dikush hodhi koka "kurbanesh" në rrugën e këmbësorëve, mbase për t'i paralajmëruar shkodranët se Turqia do të kthehet një ditë më gjak e koka të hequra. Dikur po këta shpirt shitur për të nxitur vëllavrasje shqiptarësh, hidhnin koka derrash nëpër xhami. Shkodra po përdhoset nga islamikët muajve të fundit si asnjë qytet tjetër, pikërisht pse dikur ishte simbol i veriut shqiptar nga Prishtina deri në Shkup e Tetovë. Kërcënimet islamike e detyruan organizatorin ta bartë ndeshjen në Elbasan.

2.

Kreu i BIK-ut në xhaminë kryesore të Prishtinës e ka vënë dhe e ve në spikamë flamurin turk,  ndërsa kurrë nuk e ka vënë flamuri shqiptar. Po në këtë xhami e në xhami të tjera ka qëndruar dikur për festa shtetërore flamuri serbë e jugosllavë. Kreu i Bashkësisë Islame të Kosovës  e lavdëroi Sulltan Muratin vrasësin e mijëra arbërorëve. Po ky hoxhë servil një herë e lavdëroi Gulenin, duke e krahasuar më shenjtorin e myslimanëve, pastaj e kafshoi gjuhën dhe e  lavdëroi Erdoganin, duke u përpjekur të përmirësonte gabimin e parë, meqë Erdogani e bëri armik, Gulenin, ish-pejgamerin e kreut të BIK-ut. Servilizma të tilla nuk ndodhin askund tjetër në botë. Dhe ai qëndron në krye të organizatës së vet në mënyrë të paligjshme, falë qëndrimit puthadorë e mbështetjes së hapur turke.  Pushtetarët tonë nuk duan ta prishin më Ankaranë. Hoxhallarët që mendojnë e veprojnë ndryshe janë margjinalizuar, ose ndiqen. 

3.

Nga simbolet kombëtare pjesë e konsiderueshme e hoxhallarëve e urrejnë flamurin kombëtar, por kurrë nuk kanë folur më urrejtje apo më përbuzje për flamurin serb, në emër të  të cilit Serbia  vrau mijëra shqiptarë. Hoxhallarët u thonë besimtarëve të festojnë, ose të kujtojnë luftërat e përgjakshme okupuese arabe e turke, por kurrë nuk u thonë, festojeni 28-nëntorin, ditën e shpalljes së pavarësisë, apo nuk u thonë festojeni ditën e kthimit të Gjergj Kastriotit në Krujë. Nuk ka klerikë fetar në faqe të dheut, sikurse hoxhallarët tonë që punojnë kundër kombit e shtetit të tyre. Dhe askush nuk i pengon. 

Është e habitshme se si pjesës jo e pakët të hoxhallarëve  nuk u del kurrë nga goja asnjë fjalë e keqe apo ndonjë mallkim kundër Serbisë që masakroi aq shumë shqiptarë të pafajshëm, nuk u shkon as nëpër mend të paraqesin në predikimet e tyre  krimet turke ndaj shqiptarëve, por nuk u shpëton pa i mallkuar heronjtë shqiptarë që kontribuuan në luftën kundër perandorisë turke, nuk u shpëton pa gënjyer për historinë e shqiptarëve, duke e propaganduar versionin serb të historisë sonë. Kur predikojnë nëpër xhami, ata nuk e përçojnë fjalën e Zotit, ata bëjnë politikë kundër interesave tona kombëtare, na turpërojnë e dëmtojnë rëndë, duke mobilizuar të rinjtë që të luftojnë për islamin, por asnjëherë nuk kanë predikuar që ta luftojmë pushtuesin serbë. Ata e përçojnë fjalën e djallit që i cyt të denigrojnë heronjtë, të fyejnë flamurin kombëtar, duke e lartësuar ish pushtuesin. 

Në fëmijërinë time pjesë e  madhe e  hoxhallarëve pa fije turpi e lavdëronin Jugosllavinë. Sipas tyre Jugosllavia po na jep bukë, liri e të drejta më të mëdha në botë. E madhëronin Titon, të cilin herë e venin para Zotit, herë pas Zotit, apo e barazonin me Zotin. "Tita dhe Zoti na e fali jetën", çirreshin shumë prej tyre, duke harruar se mijëra shqiptarë të Kosovës e të Maqedonisë nuk mund ta dëgjonin këtë lavd, sepse ushtria serbo-malazeze e Titos i vrau mizorisht.

Dikur hoxhallarët e shitur, ngurronin ta shanin më aq pafytyrësi flamurin kuq e zi, sikurse e shajnë sot, megjithëse ishim nën okupim. Atëbotë kishin frikë nga të rinjtë që do t'ua bënin kokën me xhunga në terrin e natës larg nga sytë e UDB-së që i mbronte hoxhët. Është e habitshme që askush nuk u reagon, as nuk ua tharton turinjtë atyre që flasin kundër Ditës së pavarësisë, kundër flamurit shqiptar dhe kundër Gjergj Kastriotit. Kush i mbështet aq fuqishëm sa të bëhen të pafytyrë e trima kundër shqiptarëve, kur dihet që historikisht pjesë e madhe e hoxhallarëve janë treguar burracak.

Pse ia ka frikën një pjesë e konsiderueshme e hoxhallarëve flamurit kuq e zi mu si djalli që ia ka frikën kryqit? Druajnë se do të mbeten pa fonde? Nuk janë shqiptarë as nga nëna, as nga babai? Janë mendërisht të sëmur? Por një gjë dihet një pjesë e tyre janë më fytyra të vrerosura nga tehuajësimi e çnjerëzimi që kanë përjetuar.
__________
Huazuar nga gazeta botasot.info

Besnik Mustafaj: “ZOOPARKU” I ZIJA ÇELËS

Romani i gabimeve të njeriut shqiptar? Në “Ora e Zooparkut”, Zija Çela ka shndërruar në lëndë romaneske perceptimin e vet individual për kakofoninë e madhe të historisë së postkomunizmit. (Gazeta Panorama, 9 nëntor.)
Posaçërisht me romanin “Ora e Zooparkut”, botim i Toena 2017, Zija Çela shfaqet si pjesëtar i racës së shkrimtarëve të mirëfilltë, të cilët janë të aftë ta shndërrojnë vetminë e tyre në gjenerator të fuqishëm për imagjinatën, duke arritur kështu ta kuptojnë kohën që jetojnë, kam parasysh këtu dramën e njeriut të kësaj kohe dhe ta shprehin këtë dramë.
“Ora e Zooparkut” nuk është një roman me kode, që i drejtohet një kategorie të caktuar lexuesish. Nuk e teproj po të them se çdo lloj lexuesi do të gjejë në kë libër atë që kërkon nga nga letërsia dhe madje do të kënaqet, mjaft që secili të ruajë qasjen e vet ndaj tekstit. Për një lexues intelektual, Zija Çela ka dhënë kësaj here një roman postmodern të fuqishëm, me një strukturë narrative shumë komplekse, ku autori është pjesë e tekstit, madje duke lënë peng në subjekt për një çast edhe njeriun e tij më të afërt, vetë Zonjën Çela me dhimbjen e saj të rrënjosur siç është e rrënjosur vija e horizontit, përtej të cilit nuk ka më botë për vështrimin e saj. Për një lexues nismëtar, ky është lirisht një roman aventurash, ku ngjarjet mbështillen e shpështillen duke ruajtur me masë suspansin, pa u bërë kurrë të mërzitshme. Ka aty personazhe të udhëhequr nga drejtësia, ka personazhe me karakter të dobët, ka personazhe të ashpër, mirëfilli me shpirt kriminal, siç ka edhe personazhe plot humanizëm, me vullnet të fortë e të zgjuar. Por asnjëri nga këto personazhe nuk mishëron vetëm një cilësi. Secili ka pak nga të gjitha, duke nxjerrë më në pah njërën, çka i bën protagonistët të vihen lehtësisht në marrëdhënie me njëri-tjetrin edhe kur në themel të kësaj marrëdhënieje është dashuria, edhe atëherë kur është urrejtja apo qoftë edhe interesi. Për një lexues tjetër, ky është kryesisht një roman dashurie, plot me enigma të seksit e të pasionit, me përshkrime të bukura të jetës së trupit të femrës e të mashkullit, qoftë kur kjo jetë trupore udhëhiqet nga impulse e qoftë kur ajo udhëhiqet nga logjika. Ka në këtë roman dhe realizëm të drejtpërdrejtë për lexuesit, që kërkojnë në tekst përshkrime dhe tablo sociologjike, siç ka edhe realizëm magjik, për të kënaqur ata që në prozën romaneske kërkojnë një hiper-realitet. Rudolf Marku thotë: “Një rrëfim në vetën e parë, ashpërsisht realist, me trajektore gjithë zigzake kohore e hapësinore, por ku retrospektivat duken iluzionisht si vazhdim linear i rrëfimit”. Më pas, ai shkruan: “Romani ‘Ora e Zooparkut’ është thellësisht modern, pa synuar që të jetë i tillë.”
Më duket veçanërisht e rëndësishme të ndalem pak te vlerësimi i Rudolfit se ky roman është modern, pa synuar që të jetë i tillë. Si mund të jesh modern, pa synuar që të jesh i tillë? Rudolfi ka formuluar kështu një koncept thelbësor që e dallon shkrimtarin moderrn në kuptimin gjenetik të fjalës, nga ai i shtiruri, i cili beson te spekulimi dhe shkrimin e shndërron fund e krye në artific. Zija Çela në këtë rast nuk rreket ta manipulojë lexuesin, duke bërë me mjetet e tij gjuhësore atë që bëjnë shumë femra sot me operacionet plastike. Stili, thotë Aristoteli, është vetë autori. Prej nga mund të shtojmë se teknikat e shkrimit, sado të rëndësishme që janë, mbeten vetëm një aspekt i stilit. Për të folur konkretisht, do të thosha se në “Ora e Zooparkut”, Zija Çela ka shndërruar në lëndë romaneske perceptimin e vet individual për kakofoninë e madhe të historisë shqiptare të postkomunizmit.
Një ndërmarrje e tillë ka kërkuar po ashtu nga autori një sy të mprehtë për të qëmtuar çfarë ishte rrënjësore dhe çfarë rastësore në fatin e personazheve të kësaj kakofonie historike, për të cilët, në mënyrë të përmbledhur, mund të thuhet se nuk ishin të përgatitur kulturalisht dhe as psikologjikisht për ta jetuar natyrshëm lirinë. Një tëharrje e tillë paraprake për të ruajtur vetëm çfarë ishte rrënjësore në përmbajtjen e këtyre personazheve, ishte e nevojshme për jetën që ata do të kishin më pas, tashmë si protagonistë të romanit. Një moralist, por jo autori, kurrsesi jo autori, do të gjykonte se ky është romani i gabimeve të njeriut shqiptar të çerekshekullit të fundit, kur edhe në botën tonë të vogël, ashtu si në mbarë botën e madhe, vdiqën më në fund ideologjitë. Pikërisht ky perceptim përbën themelin realist, mbi të cilin lartohet ngrehina letrare e këtij romani, ngrehinë kjo brenda së cilës termi ‘realizëm’ fiton një përmbajtje tjetër nga ajo që ka në të folurën tonë të përditshme.
Një ndërmarrje e tillë ka kërkuar nga autori një vetëkontroll të fortë për të mos iu dorëzuar joshjeve nga episode veç e veç, të cilat në vetvete mund të ngjanin të bukura e me tharmet për t’u zhvilluar gjatë, por që do ta zhbalanconin ngrehinën romaneske. Një fjalë goje kjo, por në fakt është në llojin e asaj vetëpërmbajtjeje që i nevojitej Uliksit për të mos ndjekur sirenat. Sado improvizues e spontan që është Zija Çela gjatë shkrimit, tipar ky që zbulon poetin brenda tij, ai e ka megjithatë të qartë Itakën ku do të mbërrijë dhe nuk hutohet gjatë rrugës, gjë që i jep rrëfimit të tij një qartësi, një dinamikë dhe një ritëm të lartë. Një ndërmarrje e tillë kërkonte medoemos dhe një zotërim shumë të mirë të gjuhës, për t’u shprehur jo në mënyrë aproksimative, siç presupozohet se e mbart ndonjëherë qasja hiper-realiste apo realizmi magjik. Jo. Gjuha e Zija Çelës ka në përgjithësi saktësinë dhe harmoninë e zemberekut të orës. Kështu, Zija Çela ka arritur me këtë roman atë, që Mehmet Kraja e quan “sintezë autoriale”.
Ato, që një moralist do t’i quante zgjedhje të gabuara të njeriut shqiptar, për romancierin Zija Çela janë në të vërtetë shfaqje të nepsit, të cilin njeriu shqiptar, i pushtuar nga vrulli për të thyer tabutë, nuk e mbante më dot nën kontroll. Nepsi për paranë, nepsi për seksin dhe plot të tjera më pak rrënuese. Sipas mësimeve ungjillore, nepsi është një nga shtatë mëkatet kapitale. Në këtë kuptim, “Ora e Zooparkut” është kryesisht një roman mbi nepsin dhe pasojat e tij shkatërrimtare. Vetë titulli i romanit e orienton lexuesin drejt prapamendimit të autorit. Për më tepër, kjo parabolë përforcohet drejtpërdrejt në tekst, me skenat ku qytetarë të Tiranës shkojnë vullnetarisht të veshin gëzofët e kafshëve të zooparkut, por jo për t’argëtuar, siç do të shkonin për të marrë pjesë në një karnaval pranveror. Diçka krejt tjetër, subkoshiente, i shtyn të luajnë plot ankth një copë herë ca role, për të cilat nuk kanë lindur, por janë bërë fatkeqësisht gjatë rrugës.
Do të nënvizoja si një vlerë të shtuar e që buron pikërisht prej perceptimit zanafillor faktin se autori, në gjithë këtë përshkrim kompleks, i ka shpëtuar për mrekulli kurthit të cinizmit. Ai nuk tregohet cinik ndaj personazheve të veta, edhe kur i sheh ata të kenë rënë vërtet shumë poshtë në batak, siç edhe nuk i mëshiron. Në këtë përballje prej të mundurish me nepsin, personazhet e këtij romani nuk bëhen thuajse asnjëherë groteskë, pra, i shmangen edhe karikaturës, sepse ata i shoqëron individualisht edhe një dilemë herë e vetëdijshme e më shpesh e pavetëdijshme. Është dilema mes fajësisë me pafajësinë, e cila do të thosha, i bën ata dashje pa dashje simpatikë, domethënë njerëzorë.

Ramiz Kuqi: Cikël Poetik

BIE SHI...

(Një mikut...)

S’u lidhe kurrë
Në asnjë fjalë
Heshtjen
E ke mik të vargut

Në cilën stinë
Ai zog i grishmë
Bukurinē e nxjerr
Me këngë?
S’u lidhe kurrë!

NË IKEA

(Restoran)

Përtej xhamave shtrihen
Kodra të blerta
Dielli me dhëmbë
Njerëzit
Me bagazh malli
Ngarkuar nëpër udhë
Vargu im
Mbushur me shi!


SI NUK U BË

Njëherë
Një grush e fjalë
Të flas shqip
Në kullën e shekujve
Gur i ftohtë
Vjeshta ik pa zë
Veç shiun e lë pas
Gjethe të zvedhura rrugëve
Refrenin e lypësit
Me një strajcë në supe
Që i bie
Skaj më skaj atdheut
Që s'i falë asgjë
Si nuk u bë
Të qeshim një herë
Më zë
Deri në qiell
Të na dëgjojë Zoti
Toka
E çarë nga brenda
Si nuk u bë....


NJERIU

Është prej gurit
E lotit
Edhe kur zbraz
Një kupë me verë
E zbraz
Të vras dhimbjen
Është njeri
Edhe kur bie në gjunj
Për një varg lirik
Kur ëndrrat e përplasin
Deteve kodeve të pafund
Numrave rreshtorë
Njeriu...

FUND TETORI

Shtrij duart ta marr në dorë
Një zog vjeshtë
Lodhur nëpër qiellin gri
T'ia lëmoj puplat
Sqepin
E kanë lagur të gjitha erërat
Me shi !


FËMIJËT

(Pesë ëndrrave të vargut)

Janë si lulet në shpërthim
Botës i falin të virgjër dashuri
Po kur prindërit i shpien për lojra
Sytë u shkëlqejnë në si rreze dielli në liri

Kështu e do babin e mamin Lenti lazdran
Valltarja shtathedhur Melina që do gjyshen shumë
Kur iku dje Vanesa te qyteti me pulëbardha deti
U tund e shkund e tëra në lot si dallgët mbi lum

Dioni si burrë mban qëndrim serioz
Lentin e ka vëlla të dashur mik e shok
Me te ndanë edhe një grimcë cokollade
Në bebëza sysh nuk do t’ia shoh asnjë pikë lot

Kur vjen Lioni trup rrumbullak
Me flokë të gjata lëshuar mbi supe
Merr një cumpare i bie me dorë
E puth në faqe ika i thotë në mëngjes në shkollë

Mos ua vrani ëndrrat fëmijëve
Edhe kur qajnë për ndonjë lodër
Ata kanë ëndrra kur bien në gjumë
Sa lulet e gjethet që mbulojnë një kodër


STINËS

I kanë rënë thinjat
Si gjethet
Në duar të plasaritura
Kanë mbetur puplat
Zogjtë
Janë strehuar foleve
Me det
Sa rëndë qenka nata pa cicërimë !

Nata është ngrirë
Mbi qepalla të syve
Lodhur janë
Të gjitha ëndrrat !


KUR TAKOHEN

Ëndrrat
Erërat frengjive
Kullave
Do të ulen zotrat
Galuc mbi fjalë?

Stinët
U mërdhinë udhëve
U përflakën
Qenka zgjuar dita sot
Midis erërave !

Sinan Kërpaçi: Cikël poetik

QËNDIS ME FILIGRAN

Dëshirat e përbashkëta
i kemi përmbushur me zjarr,
e kemi pjekur shoshoqin
në pika takimi
dhe s`jemi përshëndetur
me dorë nga larg.

Të nesërmeve tona
ti nuk u habite fare
kur zjarrin e takimeve
e gjete në vargje,
dhe më ndeze mua
për ditët e reja:

qëndisje me filigran
në gjergjef të dashurisë.

ÇEL GJETHI

Një puthje dorë e dytë, e tretë nuk e kërkoj,
as si dhuratë të bujshme nga një e bukur s`e dua:
parapëlqej shumë të djersitem një jetë
e vetëm të ngjitem degëve të tua,
puthjen marramendëse ta veshësh me fletë
si në stinën kur çel gjethi, o Femër.


Pyllin ta mbaj zgjuar me atë jetë-pemë
pa e reshtur shushurimën që krijon një e puthur.
Do kërcej hop-hop me akrobaci degë më degë
si majmunët që pashë te parku në Pekin
për puthjen me krahë, dorë e parë, vetë i dytë:
në hotel “Gongsjao” ne e ngritëm lart
si degë më degë dhe kat më kat.

Ta sjell puthjen mbresëlënëse, të gjallë
si krijesë me shushurimë shumë të vjetër
nga i largëti, i skajshmi, i pandari – kontinenti tjetër,
o Kokrra e Majës me një puthje majë,
o Femër në pesë kontinente me jetë
pa e numëruar dhe një të ngrirë.




NGA RRUGË QORRE

Vlerësimi i bregut për bukurinë – vlerësimi ynë
nuk është më pak se: “E mrekullueshme!”
e thënë njëzëri
për lozonjaren nazemadhe që kërceu
dhe u zhyt në Jon që nga shkëmbi.


Nuk gjej fjalë të them si e çan tani dallgën,
nuk di çfarë vlerësimi t`i jap
për mënyrën si noton:
largohet e largohet nga bregu dhe unë
e pas e fluturuara prej shkëmbit lë vetëm shkumë
dhe statuja në breg.

Si të dal nga një qorre t`i zë udhën në det?!
Kjo nuk është bukuri e shekullit njëzetenjë,
nuk është as e shekullit njëzet,
por jashtë kohe!
Si të shndërrohem nga statujë bregu në njeri
dhe t`i shfaqem bukurisë nga një rrugë qorre?!


DETI NA BËN VEND

Më qëndro afër, dua të mbahem fort
për detit jonian të Borshit dhe për ty,
duke lënë bregzallin pa “ti dhe unë” të shkretë,
duke u dhënë valëve çfarë kemi ne të dy.


Të ndodhë jo larg nga një tendë,
tendë-çergë,
ku merr gjumi arratinë dhe s`e di psenë.

Dita borshjane do ikë e bukur, o grua yll,
nata, po e Borshit, më e bukur do vijë,
me çlodhjen e pritur të kurmeve në shtrat.

Në s`i shtruam valët joniane si çarçafët
e bashkëshortorit që i nder ti në tela
harroje e dashur se bëjmë rehat pa këto vela.




KREHËRI I DIELLIT

Sot dielli në Malin e Gjerë nuk më lindi
si tridhjetepesë vjet më parë,
s`e kish në dorë një krehër
për balluken time dhe të asaj.


E pa një krehër për kaçurela
pse del në majë ky diell e kërkon vlera?!
Pse nuk fshihet gjakftohtë në re
të ruajë imazhin e asaj që pa dje –
ballukeve tona.
Vërtet nuk di të krehë më ai,
vërtet me rreze harroi të krehë?!

Nuk e mbaj mend si të puthja dje
pa mend e dashur, s`e mbaj.
Dimër qe, vjeshtë qe apo si tani behar?!
Vetëm se kur gjuante në Mal të Gjerë
nga flokët gjer në thua të kthente në ar.




HURMA NË BREG

E mbolli në tokë dhe në kujtimet e mia,
e rriti, e bëri tri bojë sa unë
nëna po me dorën e vet,
dhe sa u bë pemë për kokrra
“e braktisi”: deshi djemtë.

Në udhëtimet me det kokrrat e hurmës
më duken si far i ndezur në breg,
në udhëtimet me ajër më ndizen si yje
me një çelës nga nëna ime.

Më shfaqen të pjekura kokrrat e saj
herë si yje dhe herë si far
te tavolina ku shkruaj vjersha,
që i ka ngulur fort të katër këmbët
tek e rritura e nënës.




DO RRINË NË DET

Sot jam në bregun që më mungoi dje
me dëshirën të boshatisem disi
nga emrat e njerëzve
dhe të mbushem me emrat e peshqve.


Nuk më kërkojnë gjë, lahen në ujë,
dalin të padjallëzuar në sipërfaqe
dhe vështrojnë gojëhapur nga unë.

Te shezlongu e jetës mua di e pret
përhumbur në ca emra që e kanë lodhur
me një lodhje pesëdhjetë vjet.

Eja, e dashur, bëj si bëj unë, janë peshq
e nuk na ngjiten pas, do rrinë në det.
Eja, o e velave t`u mësojmë emrat.

Emrat e bukur, emrat e peshqve,
të harrojmë të lodhshmit, kallpët,
stresantët e njerëzve
në kohët jashtë kohe me justifikimin “moderne”.

Nuk vijnë nga fshati, nuk zbresin një qafë...
Eja, e dashur t`i takojmë bashkë,
eja, e dashur t`u mësojmë emrat
që i mbajnë në det prej shekujsh.

OKSIGJEN I RRALLUAR

Jam “Te Selvia”
në katin e trembëdhjetë
pa mundësi për më lart,
me të vetmen dëshirë:
të hidhem
dhe ta pres Mungesën
në Parajsë.


Mos të rri më vetëm
i vrarë përditë
nga dashuria
në lartësi
me oksigjen të rrallua.


MUGUÇALI

Muguçali nuk e ka një burim që t`i japë ujë,
përroi im e merr ujin që i duhet nga rrëketë,
rrëketë që i lëshohen me rrëmbim
nga Buzat e Kërpaçe
dhe ikën drejt Çullunarit me bujë.


Hajduti i Buzave, hergjeleu pa fre
e përplas dallgën deri te shtëpia ime
duke marrë me vete edhe gardhin e nënës.
Përroi im, zhurmëmadhi im
u vjedh buzave rrëketë dhe më shkon te këmbët!

Në Muguçal e putha poshtë qiririt të hënës
atë që desha ahere djalë:
ha e ha ai pritat e babait tim,
ik e ik ai për Çullunar,
binte në katarakte, ngrihej e përsëri po tutje.
Ajo hidh e unë prit ato puthje
përmbi valë të hergjeleut, përmbi valë.